HH ǵasyrdyń sekseninshi jyldary teńdessiz ónerimen tórtkúl dúnıe jurtshylyǵyn tamsandyrǵan taǵy bir Djonson bar. Ol – Ben Djonson. Eń qysqa qashyqtyqqa júgirgen bul jigittiń baǵyndyrmaǵan belesi joq. Ben qandaı jarysqa qatyssa da únemi aldyńǵy lekten kórindi. Tipti Olımpıadanyń 9 jáne álemniń 8 dúrkin chempıony degen dardaı ataǵy bar aty ańyzǵa aınalǵan amerıkalyq Karl Lıýstiń ózi kóp jaǵdaıda basty qarsylasynyń kóleńkesinde qalyp qoıyp júrdi. Bul jaıtty sport dese isher asyn jerge qoıatyn shynaıy jankúıerler umyta qoımaǵan bolar. Búgingi áńgimemiz sol sańlaq jaıynda.
Ben Djonson 1961 jyldyń 30 jeltoqsanynda Iаmaıkanyń Falmýt qalasynda dúnıege keldi. Jelaıaqtar jarysynda aldyna jan salmaǵan ol 15 jasynda Kanadaǵa qonys aýdaryp, jattyǵýyn sol jaqta jalǵastyrdy. Birte-birte Ben Úıeńki japyraqtar elindegi eń myqty jeńil atletterdiń birine aınaldy. 1984 jyly Los-Andjeles Olımpıadasynda 100 metrge júgirýde jáne 4h100 estafetalyq saıysta qola medaldi moınyna ildi. Eń qysqa qashyqtyqqa júgirýde ol tek AQSh-tyń qos sańlaǵy – Karl Lıýıs pen Sem Greddıden ǵana qalyp qoıdy. Esesine 1985 jyly Karl Lıýıs, Reı Stıýart, Lınford Krıstı, Sem Greddı, Kelvın Smıt syndy jelmen jarysqan jelaıaqtardyń barlyǵyn artqa tastap, álemniń eń úzdik sprınteri atandy. 1987 jyly Rımde ótken álem chempıonatynda Djonson 100 metrdi 9,83 sekýndta júgirip ótip, dúnıejúzilik rekordty jańartty. Sol jarysta ekinshi oryndy ıelengen Lıýıstiń kórsetkishi 9,93 sekýnd edi.
1988 jyly Ońtústik Koreıanyń astanasy – Seýlde Olımpııa oıyndarynyń alaýy tutandy. Ǵalamdyq dodada Ben Djonson tórtkúl dúnıe jurtshylyǵyn tamsandyryp, 100 metrlik qashyqtyqty 9,79 sekýndta júgirip ótti. Bul – álemniń jańa rekordy edi! Jer-jahannyń maqtaýly sportshylarynyń biri de onyń shańyna ilese almady. Tipten, «Uly Karl» atanǵan Karl Lıýıstiń sharasyzdyqtan basyn shaıqaýdan basqa amaly qalmady.
Alaıda jeńistiń býyna mastanyp, abyroı men ataqqa kenelý baqyty Benge buıyrmady. Olımpııa oıyndary aıaqtalǵanynan nebári úsh kún ótken soń Djonsonnyń dopıng qoldanǵany anyqtaldy. Alǵashynda ataqty sportshy ózin «sútten – aq, sýdan – taza» etip kórsetkisi keldi. «Men eshýaqytta ruqsat etilmegen dári-dármek ishken emespin. Bárine kináli – amerıkalyq Karl Lıýıs. Basty básekelesin qurtý úshin óziniń dosy arqyly meniń ishetin tamaǵyma bir nárse qosyp jibergen», dep aqtaldy. Biraq Lıýıstiń bul iske esh qatysy joq edi.
Kóp uzamaı Djonson óz aıybyn tolyqtaı moıyndady. Dúıim jurttyń aldynda sóz sóılegen Benniń «Men uzaq jyldar boıy senim artyp, tileýimdi tilep, meni pir tutqan mıllıondaǵan adamdy aldap keldim. Kárini de, jasty da, barlyǵyn da aldadym. Qazir sony oılasam, ókinishten ózegim órtenedi. Sol úshin qatty ókinemin. Biraq endi bári kesh. Endi qalaı aqtalsam da meni eshkim keshirmeıdi», dep eńirep turyp jylaǵany kúni búgingideı kóz aldymyzda. Osylaısha, Djonson qatań jazaǵa ushyrap, birneshe jylǵa sporttan shettetildi. Sonymen qatar baıraqty básekelerde jeńip alǵan júldeleriniń kóbinen aıyryldy.
Jazalaý merzimi aıaqtalǵan soń 1991 jyly Ben Djonson úlken sportqa qaıta oraldy. Qysqa qashyqtyqta júgirip, qaıta abyroıǵa kenelgisi keldi. Biraq ol eski ádetinen aryla almady. Kóp uzamaı Djonsonǵa qaıta «dopıng qoldandy» degen aıyp taǵyldy. Bul joly qazylar ony keshirmedi. Tym qatań úkim shyǵaryp, Úıeńki japyraqtar eliniń ókilin úlken sporttan múldem shettetti.
Iá, kezinde Kanadanyń namysyn qorǵaǵan jigittiń ónerine tórtkúl dúnıe jankúıerleri tamsanǵany ras. Alaıda ol alaıaqtyqqa baryp, aramza jolmen abyroıǵa kenelýdi jón kórdi. Biraq WADA-nyń (Dúnıejúzilik dopıngke qarsy agenttik) kózi qyraǵy, quryǵy uzyn ekeni málim. Olar alaıaqty tusaýlap, barlyq bylyqtyń betin ashty. Sóıtip Djonson chempıondyq ataqtarynyń barlyǵynan aıyryldy. Rekordtyq kórsetkishteri de esepke alynbady. Onyń enshisinde tek 1984 jyly Los-Andjeleste ótken Olımpııa oıyndarynda jeńip alǵan qos qola medali ǵana bar.
ALMATY
