Ádiletti memleket fılosofııasy

Qazaq eli Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna arnalǵan konseptýaldy maqalany oqyǵanda, biz ony jańa sóz, mándik turǵydan ádiletti memleket fılosofııasy degen oı túıdik. Bul eńbek – Táýelsiz Qazaq eliniń kókjıegi kórkem jańashyl tan­ymy. Dala danyshpandary Ál-Farabı men Abaı arma­nynyń shynaıy dástúrli jalǵasy. Ádiletti memleket ornatý – adamzat balasynyń erte dáýirden bergi basty armany.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Táýel­siz­dik bárinen qymbat» maqalasyndaǵy basty uǵym – ádi­let­­ti­lik. «Biz ádiletti qoǵam men tıimdi memleket qurý­dy kóz­dep otyrmyz. Kez kelgen iste ádildik qaǵı­datyn basshy­lyq­qa alsaq, buǵan anyq qol jetkizemiz. My­saly, ha­lyq­tyń tur­my­­syn jaqsarta almasaq, elimizdiń je­tis­­tik­teri men halyq­ara­lyq tabystaryn maqtan etý art­yq. Aza­mat­tarymyz ekonomıkalyq ósimniń ıgiligin sezi­ne almasa, odan esh qaıyr joq. Men árbir sheshimdi qabyl­dar sát­te osy ustanymdy basshylyqqa alamyn. Biz ha­lyq­tyń áleý­met­tik jaǵdaıyn jaqsartýmen qatar, barlyq aza­mat­tar­dyń múddesin birdeı qorǵaımyz. Meniń uǵymymdaǵy ádiletti memleket degenimiz – osy», deıdi maqalasynda Q.Toqaev.

Ádilettilik – qazaq fılosofııasyndaǵy metauǵym. Ony dala danyshpandarynyń myń ǵasyrlyq tanymy negizdeıdi. Osy turǵydan alǵanda, maqaladaǵy ádiletke qushtarlyq altyn tamyry úzilmegen ǵasyrlyq dástúrdiń shynaıy jasampaz jalǵastyǵy dep aıta alamyz.

Qasym-Jomart Kemelulynyń «Táýelsizdik bárinen qymbat» maqalasynyń ózektiligi sonda, ol – máni tereń on metauǵym aıasynda metodologııalyq júıe quraıdy, olar: táýelsizdik pen tulǵa, baǵdar men beles, tanym men taǵylym, qoǵam men qundylyq, ulaǵat pen ustanym.

Táýelsizdiktiń quny, ótken men bolashaq, qazirgi shaq­tyń máni – osy uǵymdar maqalada keń aýqymdy túrde tal­danyp berilgen. Maqalany oqyp, oı qorytsaq, bar­sha­myz­dyń aldymyzda qandaı jaýapkershilik turǵany aıqyn kórinedi.

Memleket basshysy maqalasynda táýelsizdigimizdiń ótken jyldaryn remınıssensııalyq turǵydan úsh onjyl­dyqqa júıelep, dáýir men ǵasyrǵa bergisiz jetis­tikterdi júıeli taldaı kelip, aldaǵy tórtinshi onjyldyqtyń bizge júkteıtin mindetin ashyp kórsetken. Ol: «qýatty eldiń ıesi jáne kemel halyq bolý. Bul jolda saıası-ekonomıkalyq reformalardy jáne sanany jańǵyrtý úderisin jalǵastyryp, zaman talabyna beıimdelgen ulttyń jańa bolmysyn qalyptastyrýymyz qajet», deıdi Prezıdent.

Qoryta aıtsam, «Táýelsizdik bárinen qymbat!» degen bir aýyz sóz máńgi uranymyz bolýǵa tıis. Táý eter táýelsizdigimizdi kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaıyq!

Turdyqul ShAŃBAI,

Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq qoryq-mýzeıiniń dırektory

Shyǵys Qazaqstan oblysy