Bilim berý máseleleri jónindegi zańnamaǵa engizilgen jańa túzetýler joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim deńgeıin de qamtydy.
1. Endi joǵary oqý oryndarynda oqý jetistikterin syrttaı baǵalaý prosedýrasy júrgizilmeıdi. Joǵary oqý oryndaryna akademııalyq erkindik berilgen. Ár JOO oqý baǵdarlamalaryn óz betinshe ázirleıdi. Sondyqtan mundaı baǵalaý túrin júrgizýdiń qajeti joq.
2. Bilim alǵanyn rastaıtyn ózindik úlgidegi qujattardyń mazmunyna, olardy esepke alý jáne berý tártibine qoıylatyn talaptar da zań negizinde aıqyndaldy. 2021 jyldan bastap árbir joǵary oqý orny bilim alǵan azamattarǵa jeke úlgisi boıynsha dıplom beretin bolady. Iаǵnı, endi ár joǵary oqý ornynda beriletin dıplomdardyń barlyǵy birkelki bolmaıdy. Ár oqý orny jeke brendke aınalyp, stýdentter oqý oryndaryn bilim berý sapasyna qaraı tańdaıtyn bolady. Budan bylaı memlekettik úlgidegi dıplomdar berilmeıdi. Sondyqtan zańsyz nemese jalǵan qujat aınalymyna jol bermeý maqsatynda tıisti sharalar qabyldandy. Máselen, bilim berilgenin rastaıtyn qujatty esepke alý jáne serııalyq nómirleri boıynsha bir júıege keltirý úshin dıplomdardyń mazmunyna qatysty biryńǵaı mınımaldy talaptar qarastyrylǵan. BǴM-niń aqparattyq júıesinde berilgen dıplomdardyń depozıtarıi, rekvızıtteri bolady, sondaı-aq Bolon prosesiniń talaptaryna saı Diploma Supllement berý qarastyrylady.
3. Memlekettik grant arqyly oqýǵa túsken stýdentterdiń grantty jumyspen óteý sharttary jeńildetildi. Endi túlekter tek memlekettik mekemelerde ǵana emes, jekemenshik uıymdarda da jumys istep, granttaryn óteı alady. Basty shart – daıyndyq baǵyty (mamandyǵy) boıynsha jumys isteýi tıis. Bul máseleni túlekter jıi kóteretin. Jańa norma túrli uıymdardaǵy kadr máselesin sheshýge de septigin tıgizedi. Sondaı-aq túlekterdiń jumyspen qamtylý múmkindikterin keńeıtýge jol ashady. Mysaly, stýdent aýyldyq kvota arqyly farmasevtıka baǵyty boıynsha oqýyn aıaqtady delik. Keıin ol aýylǵa baryp, óz mamandyǵy boıynsha memlekettik uıymda jumys isteýge mindetti bolatyn.
Al, aýylda memlekettik dárihana joq bolsa she? Túlektiń qıyn jaǵdaıǵa tap bolatyny anyq. Sondyqtan bul másele de sheshimin tapty. Qazir memlekettik-jekemenshik áriptestik damyp keledi jáne memlekettik tapsyrys jekemenshik balabaqshalarda, mektepter men aýrýhanalarda ornalastyrylyp jatyr. Endigi kezekte grantpen oqyǵan túlek óz daıyndyq baǵyty boıynsha jekemenshik uıymdarda esh kedergisiz jumys isteı alady.
4. Aıtpaqshy, keıbir grant ıegerleri memleket shyǵynyn jumyspen óteý rásimin aınalyp ótýdiń amalyn tapqan.
Olar grant arqyly 3-kýrsqa deıin tegin oqyp, úsh jyl boıy stıpendııa alady. Sodan keıin memlekettik grantty jumyspen ótemeý úshin 4-kýrsta aqyly bólimge aýysatyn. Osyǵan baılanysty grant ıegerin oqytýǵa memleket jumsaǵan shyǵyndardy óteý boıynsha jańa norma engizildi. Máselen, stýdent grantta eki jyl oqyp, keıin aqyly bólimge aýysty delik. Bul jaǵdaıda stýdent qansha jyl grantta oqysa, sonsha jyl grantty jumyspen óteýge mindetti bolady. Dál osy norma, aqyly bólimnen grantqa aýysqan stýdentterge de qatysty bolady.
5. Endi qaramaǵynda kolledjderi bar joǵary oqý oryndary da tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý baǵyty boıynsha memlekettik tapsyrysty ornalastyrý rásimine qatysa alady. Buǵan deıin olarda memlekettik tapsyrys alý quqyǵy bolmaǵan edi. Biz bul máseleni de sheshtik. Engizilgen túzetý joǵary oqý oryndarynyń úzdiksiz oqytýdy qamtamasyz etý múmkindikterin keńeıtedi. Bul túzetýlerdiń barlyǵy zańnamany jetildirýge, joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
