«О́simdikter álemi» keshendi oqý-ádistemelik jobasynyń jetekshisi Gózel Quljabaevamen suhbat
– Gózel Álipbaıqyzy, elimizge tanymal tabıǵat janashyry retinde erekshelenýińizge ne sebepshi boldy?
«О́simdikter álemi» keshendi oqý-ádistemelik jobasynyń jetekshisi Gózel Quljabaevamen suhbat
– Gózel Álipbaıqyzy, elimizge tanymal tabıǵat janashyry retinde erekshelenýińizge ne sebepshi boldy?
– Alǵashynda tek Tabıǵat-ananyń kórkemdigine, ǵalamattyǵyna qyzyǵýshylyǵym basym boldy. Sosyn, birtindep tabıǵatty qamqorlyqqa alý jaıly tyń oılar týyndaı bastady. Jyljyǵan jyldarmen ýaqyt atty tóreshi ákelgen múmkindikterdi paıdalanyp, shetelderge shyqqanda, ásirese, damyǵan memlekettermen bizdiń elimizdegi tabıǵat salasyn salystyryp, olqylyqtardy tabıǵat janashyry retinde kóre bastadym. Saralap otyrsam, tabıǵat baqtary men qoryqtarynyń azdyǵy, osy salany jetik meńgergen ulttyq kadrlardyń joqtyǵy kórine bastady. Mysaly, Slovakııa memleketi jeriniń 78 paıyzy orman-toǵaı bolsa, Qazaqstan Respýblıkasynyń ulan-baıtaq jeriniń 4 paıyzy ǵana ormandy alqap degen statıstıkalyq aqparat meni oılandyrdy.
– Jasyl jelekti jaıqaltyp, «Gózeldiń gúlstany» atandyrǵan álemniń búgingi ahýaly týraly keńirek aıtyp berseńiz?
– Almaty qalasynda ornalasqan «Gúlstan» gúl baǵyna 2005 jyldan bastap kelýshiler sany jyl saıyn artyp otyr. Osy úlgili baq jer jánnaty Jetisý aımaǵynda, naqtylaı tússem, Almaty oblysy, Kerbulaq aýdany, Basshı aýyldyq okrýginde jalǵasyn tapty. Nurym, Basshı aýyldarynda 30 gektar jerge ártúrli taqyryptyq, tanymdyq baqtar jasaldy. Osy baqtar Qazaqstannyń árbir eldi mekeninde jasalynatyn baqtardyń alǵashqy qadamy bolyp tabylady. Elimizde ulttyq baqtardyń sanyn kóbeıtýdiń jarqyn joly – memleket tarapynan belgilengen Otbasy jyly aıasynda men «Analardyń qurmetine baq egeıik» degen úndeý jarııalap, halyqtyq qoldaý taýyp «Batyr ana» baǵy dúnıege keldi. Búginde 10 gektar jerde 27 túrli aǵashtar men butalar barlyǵy 6000 túp jaıqala ósip tur. Muny jetisýlyqtar Anaǵa degen qurmettiń jańa úlgisi dep baǵalap, baqtardyń sanyn kóbeıtýdiń tyń joly dep tanyp otyr. Bolashaqta árbir eldi mekende analardyń qurmetine baqtardy ósirip, jerimizdi jasyl jelekpen jaıqalta bilsek, nur ústine nur emes pe?!
Mádenıet jyly aıasynda 5 gektar jerge alma baǵy ósirilip, sol baqqa qazaqtyń jeztańdaı ánshisi, qoǵam qaıratkeri Nurǵalı Núsipjanovtyń aty berildi. Biz ómirde 60, 70, 80, 90, 100 jasqa kelgen qoǵam qaıratkerleriniń qurmetine mereıtoılar jasap júrmiz. Shapan jabý, at mingizý, avtokólik syılaý rásimderimen shektelemiz. Menim usynysym – osyndaı mereıtoılardyń ornyna nege baqtar jasap, sol azamattar men azamatshalardyń attaryn bermeske. Bul jerde qozǵap otyrǵan oıym – baqtar kelesi urpaqqa máńgilik qyzmet jasaıdy. 2011 jyly el táýelsizdiginiń 20 jyldyq merekesine oraı «Ár aýyldyq okrýgte 20 myń túp aǵash» atty úndeý jarııalap, alǵashqy qadamdy ózim týyp-ósken óńirim Basshı aýyldyq okrýginen bastap 10 gektar jerge 36000 túp aǵash kóshetin tigip, ózgelerge úlgi, ónege kórsete bildik. Nátıjesinde, Basshı, Nurym, Araltóbe aýyldaryndaǵy mektepter men balabaqshalar aýlalary jasyl jelekke oranyp, búldirshinder shadyman shattyqqa bólendi. Nurym aýylynda 2008 jyly salynyp, paıdalanýǵa berilgen meshittiń de aınalasyna 2 gektar jerge 1000 túp qylqan japyraqty aǵash kóshetteri tigildi. 2012 Otbasy jylynda Ortalyq Azııa boıynsha tuńǵysh «Batyr Ana» baǵyn Basshı aýyldyq okrýginde ashyp, aıadaı aýyldan 130 aıaýly analar shyqqandyqtan sol analardyń qurmetine «Batyr Ana» baǵy degen at berdik. Sondaı-aq, bizdiń bastap, qoldaýymyzben Jambyl oblysynda 400-den astam mektep aýlalarynda analarǵa arnalǵan alleıalar jasalyndy.
Keń baıtaq elimizdiń erteńi, onyń ekologııalyq turaqtylyǵy – Elbasynyń sarabdal saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri ekeni málim. О́skeleń urpaq sanasyna ólkeni gúldendirý jáne kógaldandyrý jumystaryn joǵary deńgeıde úıretý maqsatymen «Gúlstan» ǵylymı-tanymdyq jýrnaly men «Gúlzar» qoǵamdyq birlestigi «Ár aýlanyń gúldengeni – memlekettiń gúldengeni» degen uranmen respýblıka kóleminde jeti jyldan beri jumys isteýde. 2008-2009 oqý jylynan bastap «О́simdikter álemi» keshendi ádistemelik usynǵan edik. Bul ádistemelik quraldaǵy «Gúlder álippesinde» 40 ósimdik ataýy berilgen. Ata-analar, balalar, tárbıeshiler osy álippe arqyly ósimdikterdiń ataýlarymen tanysyp, tanymdyq deńgeılerin kóteredi, sóz qorlary tolyǵady. О́simdikterdiń otany, túr-túsi, ósý, gúldeý merzimderi týraly qurastyrylǵan óleńderdi jattaý arqyly búldirshinderdiń este saqtaý qabiletteri damıdy. «Ertegiler serııasy» aıdarymen berilgen materıaldar mazmunynyń mándiligimen, qyzyqtylyǵymen, tiliniń jeńildigimen utymdy. Dıdaktıkalyq oıyndar boıynsha berilgen tabıǵattyń ásem gúlderi beınelengen sýretter arqyly balalardyń jeke basynyń bilimi men tanymy damytylyp, oıyn ústindegi qarapaıym eńbek daǵdylary jetildiriledi. Oıyn kezinde balalar ósimdikter álemimen jaqynyraq tanysyp, bólme ósimdikteri men dala gúlderiniń emdik qasıetterin uǵynyp, dárilik ósimdikterdi ajyrata bilýge úırenedi. Sanamaq ádistemelik quraly balabaqsha búldirshinderi úshin tartymdy, mazmuny tereń. Boıamaqtardyń túr-tústeri anyq jáne alýan túrliligimen erekshelenedi. Mine, osy oqý quraldary «Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bilim berý uıymdarynda 2011-2012 oqý jylynda qoldanýǵa ruqsat etken oqý basylymdarynyń tizbesin bekitý týraly» 2011 jylǵy 21 aqpandaǵy №68 buıryǵymen bekitilip, qoldanysqa engizildi. Jalpy, ósimdikter álemi oqý ádistemelik keshenimen 58 kitap shyǵaryp, el ıgiligine usyndyq. Taǵy bir aıta keter jaıt, EKSPO-2017 qarsańynda Almaty oblysy, Kerbulaq aýdany, Saryózek kentinde 10 gektar jerge «Gúlder álippesi» atty tanymdyq baǵy boı kóteredi.
– Táýelsizdik sizdiń ómirińizge qandaı ózgerister engizip, jaqsylyqtyń jolyn ashty?
– Táýelsizdik men úshin úlken baqyt. Táýelsizdik damyǵan elderge jol ashty, keremet jerlerdi kórýge, bilim alýǵa múmkindik berdi. О́rkenıetti elderge baryp tájirıbe jınap, baq jasaýda sol bilimimdi paıdalanyp júrmin. Iran, Polsha, Germanııa, Taıland, Qytaı, Anglııa elderin kórip, tańǵajaıyp tabıǵatyn tamashaladym. Sonymen qatar, kógaldandyrý men gúl kórmelerine qatysý múmkindigi týyp, Túrkııa, Ulybrıtanııa, Polsha, Qytaı memleketterine barǵan saparlarymda kóp oı túıdim.
Áńgimelesken
Nurbol Áldibaev,
Almaty oblysy.
«Egemen Qazaqstan».
