Sonymen budan bylaı balabaqshalar, mektepter men kolledjder memlekettik attestattaýdan ótedi. Mınıstrdiń málimdeýinshe, bul – uzaq ýaqyt talqylanyp qabyldanǵan norma.
– Attestattaý – syrtqy monıtorıng jáne bilim berý uıymdarynyń belgilengen standarttar boıynsha oryndaǵan jumystaryn baǵalaıtyn qural. Eń bastysy, attestattaý tek problemalardy aıqyndaýshy represıvti qural emes, anyqtalǵan problemalardy joıýǵa baǵyttalǵan naqty usynystar berý tetigi bolady. Attestattaý bes jylda bir ret júrgiziledi. Osy arqyly bilim berý uıymdarynda beriletin bilimniń sapasy anyqtalyp, ata-analar, oqýshylar men pedagogter arasynda saýaldama júrgiziledi, materıaldyq-tehnıkalyq baza, kadr quramy jáne basqa da aspektiler boıynsha belgilengen talaptarǵa sáıkestigi baǵalanady, – dedi A.Aımaǵambetov.
Osyǵan deıin oqýlyqtardaǵy olqylyqtarǵa qatysty problemany kótergen maqalamyzda kitaptar, jalpy, reformalar durys bolýy úshin aldymen soǵan negiz bolatyn baǵdarlamalar men standarttardy synaqtan ótkizý keregin jazǵanbyz. Sol másele endi zańmen naqty sheshilgen sekildi. Bul týraly vedomstvo basshysy:
– Úlgilik oqý josparlary men oqý baǵdarlamalary bilim berý prosesine engizilgenge deıin mindetti túrde saraptamadan jáne aprobasııadan ótkiziledi. Osylaısha oryn alýy múmkin kemshilikter anyqtalady. Bul – óte mańyzdy norma. Jańa oqý baǵdarlamalaryn engizýge baılanysty jumystarda asyǵystyq jasamaý kerek. Árıne mundaı norma mınıstrlikti shekteıdi, alaıda osy arqyly jan-jaqty oılastyrylǵan, ǵylymı negizdelgen jáne synaqtan ótkizilgen baǵdarlamalardy engizýdiń mehanızmi jumys isteıdi. Budan bólek oqýlyqtardyń sapasyn odan ári jaqsartý, oqý materıaldaryn ázirleý kezinde birizdilikti belgileý úshin mınıstrliktiń mektep oqýlyqtary jáne oqý-ádistemelik keshenderiniń qurylymy men mazmunyna qoıylatyn talaptardy belgileý quzyretin aıqyndaıtyn túzetý qabyldandy. Atalǵan mańyzdy norma oqýlyqtardyń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan, – dedi.
Al kelesi ózgeristi zańǵa engizýge pandemııa túrtki bolǵan syńaıly. Buǵan deıin bilim berý salasynyń sarapshylary onlaın oqytý (qashyqtan oqytýmen shatastyrmaý kerek) formatyn «Bilim berý týraly» zańda arnaıy pýnkt retinde qarastyrylýy qajettigin, aqyl-esi saý, biraq belgili bir sebeptermen mektepke qatynaı almaıtyn balalar da bilim alýy tıis ekenin kóp kóterdi. Sol sóz eskerilgendeı. Bıyldan bastap engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáıkes, qashyqtan bilim berýge qatysty talaptar aıqyndalady. Qashyqtan oqytý prosesinde onlaın bilim berý de qoldanylady.
Aıtpaqshy, mınıstrlik bilim berý uıymdaryna alyp kirýge jáne onda paıdalanýǵa tyıym salynatyn zattardyń tizimin bekitpek. Bul norma oqý ornynda bilim alýshylardyń qaýipsizdik talaptaryn saqtaýy úshin jáne aldyn alý sharalaryn kúsheıtý maqsatynda engizilgen. Osydan soń qoǵamda bilim alýshylarǵa smartfon ustaýǵa tyıym salynatyny týraly sózi tarady. Biraq mınıstr A.Aımaǵambetov ony joqqa shyǵardy.
Endigi kezekte joǵary bilimge qatysty engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarǵa toqtalsaq, endi joǵary oqý oryndarynda oqý jetistikterin syrttaı baǵalaý prosedýrasy júrgizilmeıdi. О́ıtkeni elimizde joǵary oqý oryndaryna akademııalyq erkindik berilgen. Ár JOO oqý baǵdarlamalaryn óz betinshe ázirleıtindikten mundaı baǵalaý túrin júrgizýdiń qajeti bolmaı qaldy. Munyń bári óz kezeginde ýnıversıtetterdiń jeke modelin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan sııaqty. Sebebi kelesi ózgeris te sony meńzeıdi. Budan bylaı memlekettik úlgidegi dıplom berilmeıdi. 2021 jyldan bastap árbir JOO bilim alǵan azamattarǵa jeke úlgisi boıynsha dıplom beredi. Demek, dıplomdar birkelki bolmaıdy. Biraq ortaq talap (Máselen, bilim berilgenin rastaıtyn qujatty esepke alý jáne serııalyq nómirleri boıynsha bir júıege keltirý úshin dıplomdardyń mazmunyna qatysty biryńǵaı mınımaldy talaptar qarastyrylǵan. Mınıstrliktiń aqparattyq júıesinde berilgen dıplomdardyń depozıtarıi, rekvızıtteri bolady, sondaı-aq Bolon prosesiniń talaptaryna saı Diploma Supllement berý qarastyrylady) bolady. Sebebi zańsyz nemese jalǵan qujat aınalymyna jol bermeýge tıispiz.
Joǵary bilimge qatysty engizilgen eń mańyzdy ózgeris – Memlekettik grant arqyly oqýǵa túsken stýdentterdiń grantty jumyspen óteýine qatysty bolǵandaı.
– Memlekettik grant arqyly oqýǵa túsken stýdentterdiń grantty jumyspen óteý sharttary jeńildetildi. Túlekter tek memlekettik mekemelerde ǵana emes, endi jekemenshik uıymdarda da jumys istep, granttaryn óteı alady. Basty shart – daıyndyq baǵyty (mamandyǵy) boıynsha jumys isteýi tıis. Bul máseleni túlekter jıi kóteretin. Jańa norma túrli uıymdardaǵy kadr máselesin sheshýge de septigin tıgizedi. Sondaı-aq túlekterdiń jumyspen qamtylý múmkindikterin keńeıtýge jol ashady. Qazir memleket-jekemenshik áriptestigi damyp keledi jáne memlekettik tapsyrys jekemenshik balabaqshalarda, mektepter men aýrýhanalarda ornalastyrylyp jatyr. Aıtpaqshy, keıbir grant ıegerleri memleket shyǵynyn jumyspen óteýden qutylýdyń jolyn tapqan. Olar grant arqyly 3-kýrsqa deıin tegin oqyp, úsh jyl boıy stıpendııa alady. Sodan keıin memlekettik grantty jumyspen ótemeý úshin 4-kýrsta aqyly bólimge aýysatyn. Budan bylaı stýdent qansha jyl grantta oqysa, sonsha jyl grantty jumyspen óteýge mindetti bolady. Dál osy norma, aqyly bólimnen grantqa aýysqan stýdentterge de qatysty bolady, – dedi A.Aımaǵambetov.
Taǵy bir mańyzdy ózgeris boıynsha endi qaramaǵynda kolledjderi bar joǵary oqý oryndary da memlekettik tapsyrys alyp, grant ıegerlerin oqyta alady. Buryn mundaı kolledjderde atalǵan quqyq bolmady.
