SО́Z SOIYL

Ázil-ospaq, syn-syqaq BIRDE... Bir jınalysta Syrbaı Máýlenovtiń baıandamasyna akademık Muhametjan Qara­taev min taǵa sóıleı kelip: – Men Syrbaı baldyz bolǵan soń ádeıi ba­tyra aı­typ tur­myn, – depti. Sonda Syr­baı: – Muqa, bul baldyzdar men jezdelerdiń jınalysy emes qoı, – degen eken. *** Qudaıbergen men Toq­syn­nyń kelinshekteri bir aı­maqtyń qyzdary bolǵan soń eki baja jıi aralasyp tursa kerek. Birde Toqsyn Qudaı­ber­genniń úıine baryp, ekeýi biraz áńgime soǵyp, eptep júz gram­da­typ, túnniń bir ýaǵyna deıin otyrsa kerek. Sodan Toqsyn úıine endi qaıtaıyn dep jatqanda Qu­daı­bergenniń týǵan baldyzy kele qalady. – Oý, baldyz, – deıdi Toq­syn qýanyp, – Kelgeniń jaq­sy boldy, máshıneńmen meni úıge jetkizip tastashy. – Máshınemniń maıy joq edi, – deıdi ol barǵysy kelmeı. – Baýyrym-aý, – depti sonda Toqsyn, – Apalaryń bizdi jum­sa­ǵanda myna Qudaı­bergen ekeýmiz maı­syz-aq júgirip ketemiz ǵoı. Seniń máshıneń qashan maı­syz júrip ketedi eken osy? *** Bokstan álem chempıony Baq­tııar Artaevtan: – Mýzykaǵa áýestigiń bar ma? Qaı áýendi estiseń qulaǵyńnyń quryshy qanady? – dep surap edik, ol oılanbastan: – Olımpıada oıyndarynda altyn medaldy alqymyńa taǵyp tu­ryp Qazaqstannyń ánuranyn es­ti­genge ne jetsin! – dedi jymıyp. B.SAǴYRBAI. ASTANA. QASARYSQAN QAÝIP-QATER Aleksandr SEMIKOV. Nıkolaı Brov­ko ózin-ózi úne­mi qaýip-qa­terden saq­­tan­dyryp oty­ra­tyn bol­my­syn­daǵy sergek qa­sıe­tin maqtanysh tutady. Máselen, ol sergektigi boıynsha trol­leıbýsqa min­gen­de mindetti túr­de janynda: “Qa­ýip-qater bol­ǵan jaǵdaıdaǵy qo­symsha esik. Bal­ǵa­ny alasyz, áınekti syn­dy­ra­syz” dep jazylǵan ja­zýy bar áınek tusyna kep otyrady. Al jylyna bir-eki ret alys saparǵa shyǵyp poıyzǵa mine qalsa, mindetti túrde vagonnyń tórtinshi kýpesinen oryn alady. О́ıtkeni, onyń týra tusynda “toqtatý tutqasy” ornalasqan. Jaz aılarynda ózenniń tómengi tusynda ornalasqan saıajaıyna bararda kemeniń ústińgi qabatyna shyǵyp, oryndyq astynda qaýip-qater kezinde sýyryp ala qoıatyn dóńgelek rázińkesi bar orynǵa tapjylmaı otyryp alady. Taksıge nemese jeńil kólik ataýlyǵa minse bilin­beı­tindeı etip basyna temir qalpaǵyn, arqasy men keýde tusyna syǵymdanǵan aýa toltyrylǵan qapshyǵyn kıip shyǵady. Úıindegi lıftige esh­ýaqyt­ta mingen emes. Baspaldaqpen kó­terilip túsýdiń den­saýlyǵyna paıdaly ekenine ózin-ózi sendirgeli qashan. Birde ushaqqa minbek bolyp surap kórse, onda qaýip-qaterden saqtaný jaǵdaıy joqtyń qasy eken. ...Mine qalǵan eken deıdi. Qaýip-qater aıaqasty, ushaǵy apatqa ushyrap, bul aspanda qalyqtap kele jatyp, ja­syryp ózimen ala kirgen pa­rashıýtiniń saqınasyn tartyp kep qalyp edi... onysy ashyl­maı, jalmajan qarmanyp qo­symshasynyń saqınasyn sıpap júrip taýyp bar kúshimen tartyp kep qalǵan. – О́ı, saýsaǵymdy syndyrdyń-eı! – degen ashy daýystan selk etip kózin ashsa... túsi eken, áıeliniń qolyndaǵy saqınasyn julyp alypty. Nıkolaı Brovko bunyń túsi bolǵanyna táýba etip, alaqa­nyn­daǵy qos saqınaǵa qarap otyryp kúni keshegi úılengendegi saqınany taǵyp turyp tilge kelgenin esine aldy. Qaýip-qaterden shyǵar jol únemi esinde turatyn bul nekelestirýshiden: – Qaýip-qaterdiń amaly bar ma? – dep sybyrlap surap edi, anaý ekilene: – Sizdeı únemi qaýipsizdigin oılap júretin azamatqa búginnen bastap esik jabyq! Kirer esikten kirdińiz, al shyǵar esigińiz múldem basqa! – dep toqeterin biraq aıtty. Sóıtip, Nıkolaı Brovko alaqanyndaǵy qos saqınany sıpaı “Shyǵar esik joq!” dep kúbirlep, amalsyz aqyryndap basyp asúıge keldi de, tańǵy as daıyndaýǵa kiristi. Aýdarǵan Baqtybaı JUMADILDIN. TÚIREGISh TÚIINDER Kúıeýi men áıeli yryń-jyryń, “Qyzǵanysh-ıt” arada jymyń-jymyń. Qaltalynyń qoltyǵyna jyǵylǵan, Tender ótti qyryq túrli qubylǵan. Bir balamyz depýtat bop ońdady, El qatarly qol kóterse bolǵany. Kópirme sóz balasy erikti aldy, Uıat qysyp ákesi “ólip qaldy”. Kelimsek kerdeńdep kep bas bolmasyn, Qoınyna tyǵyp alǵany tas bolmasyn. Kim baı bolsa bári de “zııaly adam”, Kókireginde “kók qaǵaz” uıalaǵan. Bylaısha tamasha adam túsi ıgi, Para almasa alaqany qyshıdy. Qazaqsha sóılep em “jabaıy” dedi, Oryssha “gýlep em” “anaıy” dedi. Qushaqtatyp jiberetin egeste, Araq shirkin “ara aǵaıyn” emes pe?! Kresloǵa otyryp “kisi” boldy, Qaǵazǵa kep, qol qoıý isi boldy. Ázirbaıjan QONARBAEV. Mańǵystaý oblysy. Aýyldyń aıtqyshtary TAZDYŃ BASYNA Naryn qumyndaǵy Shoqashtyń Qusaıyny birde keshkilik bir tanysynyń úıine qonýǵa kelse, úıde bir top meıman bar eken, Qusekeń dastarqan shetine otyra qalady. Qyzyp alǵan qonaqtardyń biri: – Quseke, aıtyńyzshy, baqyt qusy deıtin bolady, ol ózi kimge qonady? – deıdi jelpinip. – Áı, shyraǵym-aı, baqyt qusy deıtin bizdiń zamanymyzda jigittiń jaısańyna qonatyn edi, qazir tazdyń basyna, pushyqtyń murtyna qonaqtaıtyn bolypty ǵoı, – deıdi Qusaıyn qart. Sóıtse, shashy joǵy kolhozdyń basqarmasy eken de, pushyǵy býhgalter eken. QAQTYŃ-AÝ ShAIDAN Qusaıyn qart tús áletinde samaýyryny qaınap turǵan shettegi bir úıge túsip, tórge jaıǵasyp otyra bergende, úı ıesi kelinshek bir aıaq aıran ákelip bere qoıady. Mynaý yssyda meıir qandyra shaı ishemin dep otyrǵan Qusekeń aıaqty qolyna alyp otyryp: – Assalaýmaǵaleıkým, aıran, Tap boldyń qaıdan? Aqsyń-aý shirkin, Aqtyǵyńda daýym joq, Biraq qaqtyń-aı Qaınap turǵan shaıdan, – degen eken. Úı ıesi: “Oıbaı, Quseke, keshirińiz, kelinińiz sizdi asyǵys dep oılap qalǵan ǵoı”, – dep áıeline edireıe qarap, ábigerge túsip qalypty. Qazıhan QABDEL. ATYRAÝ. QULQYNDAR TOIаTYN EMES Ospanhannyń “Súzegen sózi” – Dál tıetin jebeniń ózi. Jegish aýyz – “Onyń arǵy atasy – jaýyz” Degeni aınalyp shyndyqqa, Sanalar qul bolǵan qulqynǵa, Tap boldyq sumdyqqa. Qaıda barsań toıymsyz qulqyn. Kórmeısiń Basshylardyń adamdyq qulqyn. Quryqtaý joq dep naryqqa, О́z nanyn ózderine Qymbat qyp, Satyp júr halyqqa. Sonda da qulqyndar toıatyn emes, Barlyq nárseniń baǵasyn Qosa-qabat ósirýdi qoıatyn emes. Burynǵy burynǵy ma? Zar bop burynǵyǵa, Nannyń quny tipti ý bop ketti, Teńgemiz túkke arzymaı, Qunsyzdanyp sý bop ketti. * * * Qarap tursaq, Qulqynǵa bárin, Qulatyp jatqan da aýyz, Kedeılerdi aıamaı, Qymbattatyp bárin Jylatyp jatqan da aýyz. Búıte berse asaǵysh aýyz, О́ziniń jetip túbine, Bop shyǵady-aý jaýyz. Kúlásh KERIMBEKQYZY. ALMATY. QAIYS QAIRAQ, AǴASh QASYQ Jarqabaq eldi meken ólkesine taǵaıyndalǵan jańa ákim orta kásipke dep úkimet bergen qara­jatty shashaý shyǵarmaı bir iske baǵyshtady. Ondaǵysy – ólkedegi buǵan deıin murty ǵana buzylyp kele jatqan qalyń aǵashtan jıhaz jasap, ótimdi taýarlardy satpaq boldy. Jańa ákimniń bul um­ty­lysy shaǵyn kásippen aına­ly­ssam dep júrgen Ili­k­baıǵa oı salyp, birden bor­da­qy ógizin soıyp, onyń te­risinen ton jasap kórmek boldy. Ákimniń áýre-sarsańmen jasatqan jıhaz úlgileri zaman talabyna saı kelmeı túk­ke jaramsyz bolǵan soń, aýdan ákimdigi aqyldasa ke­lip, qaptaǵan qaraaǵashtan irgedegi iri ózen-kólge qat qaıyq jasamaqqa sheshim shyǵardy. Ilikbaıdyń ılep ıinin jum­sartqan ógiz terisinen aqaý shyǵyp, ton jasamaq oıy ádirem qaldy. Ary oılap, beri oılap tap­qany – tonnan qysqaryp qalǵan teriden kúrteshe jasamaq boldy. Aýdan áýre-sarsańmen jasaǵan qaıyǵyn kólge salyp kórip edi, sý betinde qalqyǵan qaıyqqa úsh-tórt adam otyrǵany sol, bir shetine qısaıa jantaıyp sý túbine súńgidi de ketti. Ári ózgertip, beri ózgertip qaıyqtan qaıran bolmaǵan soń, ákim aqsaqaldardyń aqylymen qaraaǵashtan atqa er jasasaq degen toqtamǵa toqtady. Bul kezde Ilikbaıdyń terisi “tilinip”, jasamaq bolǵan kúr­teshesi kúldibadam bolyp... Ilekeń bol­­maǵanǵa bordaı tozbaı, aýdan­nyń ertoqymdy qolǵa alǵanyn estip, qalǵan terisin qaq­pa­qyldap kórip, birden ertoqymǵa tartpa, at basyna júgen-shylbyr jasaýdy qolǵa aldy. Ketýi ketken is ońýshy ma edi... Ertoqymnyń da ezýi yr­jıyp, qıylysýy qıǵash kelip, alǵashqylaryn alǵandar bir ministen soń-aq ónimderin ózderine qaıtaryp sormańdaı etti... Sýdyń da suraýy bar, úki­metke esep berer kún de kelip jetti... Aýdan qaraaǵashty zer­ttep-zerdeleı kele bunyń ult aspaptaryna taptyrmas aǵash ekenin bilip, eńse kóterip ıgilikti sharaǵa kiristi de ketti. Qolǵa alǵan júgen-shyl­byry kóńilge qonbaı, onyń ústine aýdannyń erto­qy­mynyń qurdymǵa ketkenin bilip, Ilikbaı da terisinen bel býar beldik jasamaqqa nıettendi. Bul kezde aýdan ákimdigi jasaǵan dombyra, qobyzdary túkke alǵysyz bolyp tyǵy­ryqqa tirelgen bolatyn. Ne kerek, oılana-tolǵana kelip, aýdan basshylyǵy qara­aǵash­tan kúndelikti turmysqa kerek aǵash qasyq jasap, eren is bitirip, onysyn aýdan kó­le­mindegi ár otbasyna onshaqty da­nasyn mindettep satyp, úki­metke iske asyrǵan orta ká­sipteri jóninde egjeı-tegjeıli málimetti jóneltti. Dáp osy tusta ógiz terisinen jasaǵan beldigi úzilip túsken soń Ilikbaı bir pushpaq terige bola nalymaı, beldiktiń úzindisinen qatqan qaıys qaıraq jasap aldy. Maǵjan DANIIаR. Almaty oblysy. MYSAL-MYSQYL Arystan men túlki Qý túlki arystanmen – Jeńbesin bilip alysqanmen, Dókeı kezinde “dos” boldy... Kózine kúlimdegenmen, Ishteı oǵan ósh boldy... Arystan ony sezgenmen, Keıin biraq kesh boldy. Suńqar men taýyq “Usham!” – dep taýyq talpyndy, Júgirip biraz alqyndy... Suńqar oǵan sybyrlap: “Buzba!” – dedi saltyńdy. At pen arba Arba: – Men alyp arbamyn, Qulsyń maǵan qalǵanyń..! Jetegime sen túgil, Jegiledi narlaryń..! At: – Sózińe joq talasym, Aıtaıyn ashyp arasyn, Qansha alyp bolǵanmen, Bizsiz qaıda barasyń?! Qazybek ÁShIRBEKULY. QYZYLORDA. SPORTTAǴY “SÚR” SО́Z – Estýimshe, úkimetimiz ár olımpıada jeńimpazdaryna 50 myń dollardan syıaqy beremiz dep ýáde bergen eken. – Bilýimshe, olımpıada aıaq­talyp, esep bo­ıyn­sha bizdiń úki­met 1,5 mln. dollar únem­degen kórinedi... *** – Siz fýtbol­dy ne úshin jaqsy kóresiz? – Bilmeımin, bul týraly oı­lanyp kórmeppin. Bala kezimnen osylaı qalyptasqan shy­ǵarmyn. Siz she? О́zińiz fýtboldy ne úshin jaqsy kó­retinińizdi bilesiz be? – Árıne. Maǵan úıde – áıelim aıǵaılaıdy, jumysta – bastyǵym, bazarda – satýshy... Al fýtbolda men aıǵaılaımyn! *** Muǵalimi Bekirege: – Maýbasym-aı, tek onǵa deıin sanaı alasyń! Oý, bul qalpyńmen úlkeıgende kim bolmaqshysyń? – dep jany ashı suraǵanda, Bekire sas­paı ǵana: – Bokstan tóreshi bolamyn! – degen eken. *** Ataqty bokser Taı­son bir ka­fege kirip ús­ti-ústine ishimdikke tapsyrys berip silteı beripti. Al oǵan qyzmet etýshi azamat bunyń jankúıeri eken, ol ábden babyna kelgende: – Sizdiń kelesi tóbe­lesińiz qashan jáne qaı jerde bolmaq? – dep qyzyǵýshylyq tanytqanda, Taıson alara qarap: – Búgin, tap osy jerde... óıtkeni, meniń dál qazir tóler aqsham joq, – degen eken. Múıisti júrgizgen Berik SADYR