Qazaqstan 2025 jylǵa qaraı álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna ený úshin úlken múmkindikke ıe
Álemdegi 100 el Integraldy qýatynyń jahandyq reıtıngin qalyptastyrǵan sarapshylardyń halyqaralyq toby (Ulybrıtanııa, Germanııa, AQSh, Shveısarııa jáne basqa elder) Qazaqstannyń strategııalyq josparlaý memlekettik basymdyqtyń sheshýshi sanatyna kóterilgen el ekenin atap kórsetti. Bul respýblıkaǵa sońǵy 10 jyl bederinde ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq salalarda damýdyń joǵary qarqynyn saqtap qalýǵa múmkindik berdi.
Sarapshylardyń baǵalaýy kórsetip otyrǵanyndaı, bizdiń elimiz Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııasynda alǵa qoıǵan álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna 2025 jyly-aq senimdi túrde jetetindeı múmkindikke ıe. Mundaı qorytyndy qandaı faktorlarǵa negizdeletinin «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda Reseı Ǵylym akademııasy Ekonomıkalyq strategııalar ınstıtýtynyń bas dırektory, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Aleksandr AGEEV áńgimeleıdi.
Qazaqstan 2025 jylǵa qaraı álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna ený úshin úlken múmkindikke ıe
Álemdegi 100 el Integraldy qýatynyń jahandyq reıtıngin qalyptastyrǵan sarapshylardyń halyqaralyq toby (Ulybrıtanııa, Germanııa, AQSh, Shveısarııa jáne basqa elder) Qazaqstannyń strategııalyq josparlaý memlekettik basymdyqtyń sheshýshi sanatyna kóterilgen el ekenin atap kórsetti. Bul respýblıkaǵa sońǵy 10 jyl bederinde ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq salalarda damýdyń joǵary qarqynyn saqtap qalýǵa múmkindik berdi.
Sarapshylardyń baǵalaýy kórsetip otyrǵanyndaı, bizdiń elimiz Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııasynda alǵa qoıǵan álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna 2025 jyly-aq senimdi túrde jetetindeı múmkindikke ıe. Mundaı qorytyndy qandaı faktorlarǵa negizdeletinin «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda Reseı Ǵylym akademııasy Ekonomıkalyq strategııalar ınstıtýtynyń bas dırektory, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Aleksandr AGEEV áńgimeleıdi.
– Túrli reıtıngtik júıeler bar, – deıdi ol. – Olardyń ishindegi asa mańyzdysy – Davos, Búkilálemdik banktiń «Dýıng bıznesi», sondaı-aq, Integraldy qýattyń jahandyq reıtıngi. Integraldyq qýaty boıynsha Qazaqstan 2012 jyly álemde 34-shi orynda turdy. 2013 jyl eldiń shebin kúsheıtpese, álsiretken joq.
34-shi oryn eldiń ekonomıkalyq mártebesi (onyń ishinde energııa resýrstary, ekonomıkany ártaraptandyrý), halqy, mádenıeti men dinı mártebesi, ǵylymy men biliminiń damýy, syrtqy saıası ustanymy, Qarýly Kúshteri, memleketti basqarý júıesi, korporatıvteri, azamattyq qoǵamy sııaqty faktorlar ornynyń kombınasııalarynan turady.
Biz álemdik damýdyń bes ssenarııin naqty qarastyramyz. Biraq asa yqtımal jáne shynaıy dep sanaıtyndarymyzdy jarııalaımyz. Osylaısha, sarapshylar Qazaqstan álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna 2050 jyldan áldeqaıda erte kire alady degen qorytyndy jasap otyr.
Bulaı dep oı qorytýǵa Qazaqstannyń qazirgi tańdaǵy damý úrdisteri, ekonomıkalyq damý qarqyny múmkindik beredi. Buǵan eldiń kúsh-qýaty, bilim-biligi de jetkilikti. Bul qoǵam úshin neni bildiredi? Bul – múldem basqa sapa, deńgeı, ómirdi seziný, sáıkes birtektilik, álemdegi oryn, qarym-qatynastar úılesimi.
– Aleksandr Ivanovıch, sarapshylar tobynyń jalpy ustanymdary qandaı, olardyń baǵamdary uqsas pa?
– Biz Qazaqstannyń strategııalyq kelbeti ustaranyń júzi sııaqty ótkir ekenin kóremiz. Qazaqstan aýmaqtyq faktory, tabıǵı resýrstary boıynsha óte qýatty shepke ıe. Onyń taıaý onjyldyqtaǵy damý keskini de qylań beredi.
Biz osy baǵamdy zertteı jáne Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń byltyrǵy «Qazaqstan-2050» Strategııasyn saralaı kelip, barlyq qaǵıdattardyń óte joǵary úılesimin kórdik. Osyǵan oraı, sarapshylar bergen baǵa da óte optımıstik jáne oń.
Biz elderdi 4 kategorııaǵa bóldik. Absolıýtti jáne salystyrmaly túrde ósip, absolıýtti jáne salystyrmaly túrde quldyraıtyn memleketter bar. Salystyrmaly túrde ósip, absolıýtti quldyraıtyn elder de bar... Olarǵa qaraǵanda, Qazaqstan BRIKS elderimen qatar alǵashqy shepterde tur jáne bolashaq ósimniń segmentterin aıqyn baıqatady.
Biz basqarý júıesi, syrtqy saıasat sııaqty parametrler eldiń ıntegraldy qýatynyń ósimine qýatty serpin beretinin ańdadyq. Bul jerde eldiń álemde ózin qaı jaǵynan kórsetetini mańyzdy. Keıin bul jaıt adamdar ómiri deńgeıiniń joǵarylaýyna múmkindik týǵyzady. Bul baılanystarǵa taqtaıdaı túzý jol tán emes, árıne, biraq óte qýatty tıimdilik beredi.
Bir jyl buryn el Prezıdentiniń strategııasymen tanysqan kezde, men úlken fýtýrologııalyq qýanyshqa keneldim. Bul – el basshylyǵy men qoǵam, bıznes ortaq aýqymdy jetistikterge umtylatyn álemde óte sırek kezdesetin qubylys. Sondyqtan, bolashaqty naqty boljaǵan jospar bolǵan kezde is-áreket te naqty soǵan qarap boı túzeıdi.
– Siz Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy bastamalaryn qalaı baǵalaısyz?
– Men Astanada ótken kóptegen túrli halyqaralyq iri is-sharalarǵa qatystym. Bular Astana ekonomıkalyq forýmy, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderi, G-Global, óńirdegi qaýipsizdik salasyna qatysty basqosýlar. Bul – syrtqy saıasat úshin aıtarlyqtaı aktıv.
Men BUU-da, Nıý-Iorkte elderdiń qazaqstandyq ıdeıalar men usynystardy rııasyz qabyldaǵanyna talaı márte kýá boldym. Sizderdiń elderińizdiń bedeli shyn máninde joǵary.
Halyqaralyq arenadaǵy bedel – jalpylama sóz emes, óte naqty materııa ekenin atap ótken abzal. Sondyqtan biz osyndaı keń kólemdi saıasat, respýblıkanyń bastamalary týraly aıtqanda, bul qandaı da bir eles-ıdeıalar emes, naqty tájirıbe ekenin kóremiz.
...Aqyrǵan aqpan aıy bolatyn. Áýejaı jabylyp qalǵan, sondyqtan maǵan Astanada úsh kún kesheýildeýge týra keldi. Men Nursultan Nazarbaevtyń 1991 jyly Almatydaǵy ahýaldy qalaı sezingeni, astanany kóshirý týraly sheshimniń qalaı qabyldanǵany, valıýta jaǵdaıynyń qandaı bolǵany, post-keńestik keńistiktegi áriptesteriniń ózderin qalaı ustaǵany, syrtqy saıasattyń qalaı qalyptastyrylǵany, «2030» Strategııasy qalaı paıda bolǵany, t.b. týraly áńgimeleıtin kitabyn basynan aıaǵyna deıin oqyp shyqtym. Jáne bar-joǵy osydan bir jyl ǵana buryn biz eldiń 2050 jylǵa deıingi Damý strategııasy týraly bildik. Fýtýrolog retinde men eıforııany sezindim: shyn mánindegi fýtýrologııalyq sózder naqty resmı qujatqa aınalǵan!
Osy maǵynada bastamalardy qalaı baǵalaýǵa bolady? Olardy kúsheıtýdi jalǵastyra berý qajet. Qazaqstannyń saıası mádenıeti úshin mańyzdy másele, menińshe, strategııalyq Joldaýdy oryndaýdyń jalpyǵa ortaq júıeli josparyn qabyldaý bolyp tabylady.
Kestemen kórkemdegendeı ádemi sózder aıtyp, mańyzdy maqsattar qoıýǵa jáne olar týraly umytyp ketýge bolady. Al bul jerde biz barlyq mindetterdiń dáıektilikpen júzege asyrylyp jatqanyn kóremiz. Oryndadyq eken, jańa sheshimder týraly oılaımyz. Is júzinde eshqandaı bastama aıaqsyz qaldyrylmaǵan. Saıasattyń, strategııanyń birizdiligi mańyzdy. Ideıa bar kezde, ony oryndaý jalǵasady.
Áńgimelesken
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
