Eń aldymen basylymnyń 1-betindegi sol kezdegi gazet qyzmetkerleriniń bas sýretterimen qurap jazylǵan «Myń san» sózi kózge birden túsedi. Mańdaıshasynda «Jer júziniń eńbekshileri, birigińder!» degen uran tur. Quttyqtaýlardyń basynda «Eńbekshi qazaqtyń» alǵashqy sany (1921 jylǵy noıabrdiń 7-sinde shyqqan) degen anyqtamamen gazet qıyndysy basylǵan. Áripteri anyq kórine qoımaıtyn sol qıyndynyń oq jaq shekesine «Eńbekshil qazaq» dep tóte jazýmen jazylypty. Osylaısha, 1000-nómirdiń basty beti quttyqtaýlarǵa jalǵasqan.
«Búgin «Eńbekshi qazaq» myńǵa jetti. Gazetke myń san – myń jas. «Eńbekshi qazaq» ta búgin myń jasap otyr. Gazet tap jyrshysy. Qaı taptyń joǵyn joqtasa, sol taptyń sózin sóıleıdi, jyryn jyrlaıdy, qamyn jeıdi, jurtshylyǵyn bastaıdy. «Eńbekshi qazaq» sondaı gazet bolyp qazaq jurtshylyǵyn bastap otyr. Qazaq eńbekshileriniń joǵyn joqtap, tilegin tilep, sózin sóılep otyr. Qazaq eńbekshilerine partııa jolyn, úkimet jolyn uǵyndyryp, túsindirip otyr. Jaqsyny úlgi, jamandy jeksuryn qylyp otyr. «Eńbekshi qazaq» arqyly bizdiń partııa, úkimet qazaq eńbekshilerimen kúnde sóılesip, kúnde aralasyp otyr. Árıne, budan bylaı da «Eńbekshi qazaq» osy jolynan taımaıdy. Jańa jurtshylyq jas jurtshylyqtyń tiregi bolady» dep bastalǵan «Qazaqstannyń ólkelik partııa komıtetiniń» resmı quttyqtaýy ármen qaraı ««Eńbekshi qazaqtyń» basqarmasyna, jazýshylaryna, jumyskerlerine, aýyl tilshilerine» degen taqyryppen Úkimettiń resmı quttyqtaýyna ulasqan.
Bas bettiń tómengi jaq ortasyna «Eńbekshi qazaq» basqarmasy atty taqyryppen Alash zııalylary bastaǵan gazet ujymynyń sýreti berilgen. Sýrettiń astynda ár kisi laýazymymen qosa, bylaısha tanystyrylǵan: «Redaktyr Toǵjanuly Ǵabbas, Redaktyrdyń ádebı járdemshisi Dýlatuly Mirjaqyp, Basqarma qatshysy Begalyuly Ǵalı, Partııa, jumysshy bólimin basqarýshy Aısaryuly Abdyraqman, «Eńbekshi qazaq»-qa oqshaý sóz jazýshy Maılyuly Beıimbet, El qattaryn basqarýshy Segizbaıuly Amanǵalı, Keńes qurylysy bólimin basqarýshy Aqymetuly Ilııas, Sharýa bólimin basqarýshy Eshmuqambetuly Merǵalı, Telegram qabarlaryn basqarýshy Júsipuly Sapa, Repeter Dáýletbaıuly Májıt, Tilshiler búıresiniń qatshysy Aǵaıdaruly Abdulla, Zertteý búıresiniń qatshysy Elshibekuly Aqymet, Túngi redaktyr Ilauly Ábil, Basqarma qyzmetkeri Qojaqymetuly Shııap».
Merekelik nómirdiń 2-betinde «Eńbekshi qazaqtyń» alǵashqy shyǵarýshylar alqasy» atty sýret jarııalanǵan. Sýrettegilerdi «Baıdildauly Abdyraqman, Asylbekuly Abdolla, Áýezuly Muqtar, Teljanuly Temirbolat, Nurmuqametuly Qasen» dep kórsetken. Budan ári bet tolyqtaı quttyqtaýlardan turady. Onda negizinen «Aýyl tili», «Lenınshil jas», «Aýyl» (Qostanaıdan), «Jumysker tili», «Sovetskaıa step» sııaqty gazetter men «Qyzyl Qazaqstan», «Jańa mektep» qatarly jýrnaldar «qazaq gazetteriniń aǵasyna» aqjarma tilekterin arnapty. Tilek bildirgenderdiń qatarynda ózge ult basylymdarynyń basqarmalary da bar.
«Gazet neshe ótkelden ótedi» degen shapkamen shyqqan 7-betke zer salatyn bolsaq, onda redaksııanyń búkil qurylymy túrli taqyryptarmen tolyqtyrylǵan. Mysaly, «Gazettiń kantory» taqyrybynda gazettiń qarajat, saýda-jumysyn kantor basqaratyny aıtylyp, jarnama, buǵaltyr, taratý bólimderi jáne jazylýshylardy qabyl alatyn bólim men ekspedısııa kiretinin, sondaı-aq atalǵan bólimderdiń qyzmeti sýretterimen qosa tolyq baıandalǵan. Budan ári baspahananyń jumysy bólimderi jaıly sóz bola kelip, ondaǵy sońǵy úlgidegi baspa mashınalary da tanystyrylypty.
Redaktory Toǵjanuly Ǵabbas delingen osy bette oqyrman hatynyń qyzyqtary týraly «Gazet ókpesi» atty kishigirim maqala jarııalanǵan. «Basqarmada otyrǵanda talaı qyzyqty kóresiń: Elden kelgen qat-qabarlardy aqtaryp otyrsań, keıbireýi sálem qat bolyp jazylyp, eldegi qylmys istegen bireýdi aýyzdyqtaýdy ótinedi. Keı qat óziniń qabaryn gazetke baspaǵanyńdy, ne jaýap qaıtarmaǵanyńdy ókpe qylyp jazǵan bolyp shyǵady. Keıbireýi bir qabar jazyp, onyń aıaǵyna óziniń «qara taban kedeı», batyraq ári kamsamol ekendigin aıtyp kelip, álgi qabarynyń basylýyn ótingen bolyp shyǵady. Keıbir qatta óziniń bir qabary buryn gazette basylyp, sonyń osy kúnge deıin oryndalmaǵanyn da basqarmadan kórip ókpelegen bolady.
Olar esh nárse emes qoı, basqarma odan da úlken talaı ókpelerge ushyraıdy ǵoı. Jazǵytury, basqarmada otyrǵanymda eldiń bir sharýasy keldi.
– Qyzmetińizdi aıtyńyz!
– Bizdiń Omardyń Qalıynyń gazeti shyqqan eken, soǵan kelip edim.
– «Gazeti shyqqany» qalaı?
– Qalıdyń qyzyn qalyń malǵa bergen gazeti.
– О́zińiz gazet aldyratyn ba edińiz?
– Joq.
– Álde sol Qalı gazet aldyratyn ba edi?
– Joq.
– Sizdiń izdep kelgenińiz endi kimniń gazeti?
– Bizdiń aýyldaǵy bir kamsamol Qalıdyń qalyń mal alǵanyn aıtyp gazet bergen eken, sol shyǵypty dep edi, bar bolsa sonyń bireýin berseń qaıtedi?
Sóıtpese sharýa bola ma, aqyr aıaǵynda túsindim. Izdestirip, surastyryp baryp Qalıdyń qalyń mal alǵany jazylǵan gazet nómirin taptyryp bergem.
El ishindegi bireýdiń buzaqylyǵy, ıakı bir jaqsylyǵy bir gazette jazylyp shyqqanyn estise, qat tanyǵany da, tanymaǵany da, dosy da, dushpany da izdestirip oqıtyn, áńgime qylysatyn kórinedi ǵoı. Gazettiń sol qabar basylyp shyqqan nómirin sol kisiniń gazeti dep ataıtyn kórinedi.»... «Gazetshi» degen atpen jazylǵan bul materıal «Basqarma» jazǵan «Ondaılarǵa gazet ókpelemeıdi» taqyrybyna jalǵasyp, redaksııanyń oıly oqyrmandarǵa rahmeti de aıtylypty.
8-betke kileń jarnamalar men habarlandyrýlar jaıǵasqan. «Eger sen áli kúnge sheıin Qazaqstannyń Astana gazeti «Eńbekshi qazaqqa» jazylmaǵan bolsań, tezirek jazylyp qal» degen jarnamalardy osy betten kórýge bolady.
Mine, 1000-sanyn sol kezdiń ózinde myń qubyltyp shyǵarýǵa talpynǵan gazet myń ólip, myń tirilgen qazaqpen áli jasasyp keledi. San ǵasyrlar boıy babalarymyz ańsaǵan azattyqtyń qadirin halyqqa uǵyndyryp, ana tilinen aınymaı kún saıyn oqyrmanymen qaýyshyp otyratyn el gazetiniń domna peshi máńgilikke laýlaı bersin dep tileımiz!
Daıyndaǵan
Maıgúl SULTAN,
jýrnalıst
