Túrkistan oblystyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynyń bas dárigeri Ámirhan Sálimbaev osylaı deıdi. Keıingi jyldary el ishinde júıke aýrýyna shaldyqqan naýqastar kóbeıgen. Oǵan ozbyrlyqtyń túr-túrin nasıhattap jatqandaı kórinetin baǵdarlamalardyń teris áseri, jaman jańalyqtardyń saldary, jurtty úreılendirgen koronavırýs ta septigin tıgizýde. Odan bólek otbasylyq máseleler, nesıeler, janjaldar adamnyń júıkesin juqartady. Bas dáriger osyndaı qıyndyqtardan psıhıkalyq aýytqý aýrýyna shaldyqqan 26 myń naýqas esepte turatynyn aıtady. Aqyl-esinde týabitti kemtarlyq, tuqymqýalaýshylyq derti barlar bala kúninen bastap osy ortalyqta emdeý kýrstarynan ótip turady. Sońǵy jyldary ambýlatorlyq emdik sharalarǵa kóbirek kóńil bólinýde.
– Aıyna bir ret, 30 kúnde eki ret egiletin, tipti toqsanyna bir-aq márte salynatyn emdik áseri kúshti dáriler qoldanysta bar. Ondaı preparattardy osy ortalyqta salyp beremiz jáne jergilikti emhanasynda ári qaraı emin keshiktirmeı qabyldaýyn qadaǵalaımyz. Negizinen bizge naýqastar jedel járdemmen, polısııamen, týysqandarynyń alyp kelýimen, dárigerlik joldamamen jetkiziledi. Olar jatyp emdelgennen keıin úıine qaıtar kezde jergilikti emhanasyndaǵy psıhıatr dárigerine sol kúni habar beriledi. Bizdiń mamandar pasıenttiń qabyldaýy qajet dep taǵaıyndaǵan dári-dármektiń aýylynda bar-joǵy da kúni buryn anyqtalady. Kóbinde adamdar biz usynǵan emniń áseri bolmady dep shaǵymdanady. Onyń bir sebebi pasıent táýir bolǵasyn aýylyndaǵy emdeýshi dárigerine barmaýy múmkin. Ekinshisi – biz jazyp bergen, osy ortalyqta qabyldaǵan dáriler aýylynda bolmaýy múmkin. Sondyqtan ondaı qaıtalaýlardy boldyrmas úshin dárilerdiń bar-joqtyǵy aldyn ala zerdelenedi. Joq bolsa, emhanaǵa jetkiziletin merzimi suralady. Dári-dármegi bar bolsa ǵana úıine shyǵarýǵa ruqsat etiledi. Ortalyq mamandary men aýyldaǵy ambýlatorııa, emhanalardaǵy dárigerlermen osyndaı tyǵyz baılanys ornaǵan, – deıdi bas dáriger.
Bizdiń qoǵamda dáriger júıkesine salmaq túsken pasıentine psıhologke qaralýǵa keńes berse, «jyndy» emestigin aıtyp qarsylyq tanytatyndar az emes. О́ıtkeni sanamyzda psıhologke esi aýysqan adam qaralady degen uǵym qalyptasqan. Psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynyń aýmaǵyna kirgenderdiń arasynda «meni bireý kórip qoımady ma eken? Tanıtyn adam kórse, jyndy eken dep oılar» dep qýystanyp, jasyryn keletinder de kezdesedi eken. «Damyǵan elderde ár otbasynyń psıhıatr dárigeri, psıhologi bolady. Bizde dál solaı bolmasa da jergilikti tirkelgen emhanańyzdaǵy psıholog, psıhıatr, psıhoterapevt mamandarǵa jylyna bir ret bolsa da qaralyp turǵan durys. «Men saýmyn» degen adamnyń ózi dárigerdiń tekserýinen ótip turýy tıis. Psıhoterapevten qashpaý kerek», deıdi Á.Sálimbaev.
Ortalyqta uzaq emdeletinder de bar. Jeti dıagnoz boıynsha nevrozdar bólimshesinde jatyp emdeletinder jalpy tájirıbeli dárigerlerdiń qaraýyna ótken. Olar psıhıatrdyń qaraýy qajet dep tapsa, naýqas joldamamen jiberiledi. Alaıda aýdandarda jıi kezdesetin másele – áli de psıhıatrlar jetispeıdi. «Byltyr 30 tósektik orny bar ońaltý bólimshesin ashqanbyz. Onyń 15-i narkologııalyq, 15-i psıhıatrııalyq aýrýlarǵa arnalǵan. Ol jerde de áleýmettik qyzmetker, psıholog, psıhoterapevt jumys isteıdi. Budan basqa, eńbek terapııasymen emdeý maqsatynda ońaltý ortalyǵyndaǵy pasıentter men ózimizdiń qyzmetkerler Saryaǵash qalasyndaǵy bólimshemizdiń janynan jylyjaı salyp bitirdi. Osy kóktemde alǵashqy jemisin kóremiz. Odan bólek baý ekkenbiz. Bul bólimshege sol tóńirektegi Maqtaaral, Jetisaı, Shardara, Keles aýdandarynan kelgen naýqastar emdeledi. Sol sııaqty Kentaýdaǵy bólimshemizge Túrkistan qalasy men Otyrar, Sozaq, Báıdibek aýdandarynan barady. Derti qaıtalanatyndar, esepte turatyndar sol bólimshelerde em qabyldaıdy. Al alǵash ret bolǵandar osy ortalyqqa jetkiziledi», deıdi Ámirhan Moldahanuly.
Ortalyqta naýqas kútimine baılanysty aýyrtpalyqty kótergisi kelmeıtin, ıaǵnı izdeýshisi joq naýqastar da barshylyq. Áleýmettik qyzmetker aıaqtan sabylyp, taban tozdyryp naýqastyń týysyn tapqanda, odan bas tartatyndar da kezdesedi eken. Mysaly, áleýmettik qyzmetker Jumagúl Baltaqojaeva sońǵy jyldary ortalyqta uzaq jatqan 14 naýqastyń týystaryn izdep, biriniń týystaryn Kentaýdan taýypty. «Balasy bar eken. Ol da aýyrady. Týystary kútip baǵa almaımyz dedi. Sosyn aǵaıyn bir inisi bar eken. Sol alyp qaldy. Oǵan biz qujattaryn ázirlep, múgedektik zeınetke shyǵaryp berdik. Balasyn da múgedektik zeınetke shyǵardyq. Ájeptáýir zeınetaqy taǵaıyndalady. Tym bolmasa aýyrtpalyǵyn salmasyn, materıaldyq shyǵyny bolmasyn dedik. «Eger aýrýy qaıtalanǵanda kóndire almasam, ózderińizge habarlasam. Bolmasa, ótkizem...» dep qaldy. Qıyn bolsa da baýyryn qımady. Bir bala boldy bizde. Ákesi erteleý qaıtys bolyp ketken. Sheshesi de dúnıeden ótken soń aýytqýy bar bala bizdiń Kentaýdaǵy stasıonarǵa jatqyzylǵan. Úsh bólmeli úıi bar eken. Ony rásimdep, qamqorshysy tabylǵanǵa deıin qujaty bizde boldy. Týystaryn izdep edik, týǵan aǵasynyń balasyn Saryaǵashtan taptyq. Onyń da ákesi ómirden ótipti. Soǵan baryp, «mynaý seniń nemere baýyryń, jaqynyń» dep tabystyrdyq. Jańa jyl merekesiniń aldynda ǵana ol inisin óziniń úıine aparyp, bir bólmesine jaıǵastyrdy. «Qatty qınalyp jatsańyz, Túrkistandaǵy múgedekter úıine ótkizińiz... Ornalastyrýǵa biz kómektesemiz. Al baýyryńyzdyń úsh bólmeli páteri sizge beriledi. Ony atyńyzǵa aýdaryp alasyz ba, joq pa, ol jaǵyn ózińiz sheshińiz» dep jubatqan boldyq», deıdi Jumagúl Baltaqojaeva. Osylaı áleýmettik qyzmetker 2018 jyldan beri izdeýi joq, suraýshysy bolmaǵan 14 adamnyń 12-sin týystaryn taýyp tabystyrypty. Qamqorlyǵyna alǵysy kelmegen aǵaıynnyń birazyn raıynan qaıtaryp, baýyrmaldyǵyn oıatýǵa septigi tıgen.
– 725 adamdy jatqyzyp emdeýge qaýqarly psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵy oblystyń 2 mıllıonnan asatyn halqyna dárigerlik qyzmet kórsetedi. Munda 695 oryn táýlik boıy qyzmet kórsetýge arnalǵan. Saryaǵash, Kentaý qalalarynda árbiri 60 tósektik orny bar eki psıhatrııalyq bólimshe bar. Táýliktik konsýltatıvti-dıagnostıkalyq bólimshe-emhanamyz bir kúnde 120 adam qabyldaı alady. Ortalyqtyń ózinde byltyr naýryz aıynda ashylǵan 10 adamdyq kúndizgi stasıonar jumys isteıdi. О́tken jyly maýsym aıynda Saryaǵash qalasynda 20 adamdyq ýaqytsha beıimdeý men detoksıkasııa ortalyǵyn ashqanbyz, – deıdi bas dárigerdiń orynbasary Zýlfııa Qalıeva.
Psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynda 338 maman qyzmet kórsetedi. О́tken jyly 35 dáriger men 10 psıholog Almaty qalasynda biliktilikterin arttyryp qaıtypty. Psıhıatrııa boıynsha 3 dáriger qaıta daıarlaýdan ótip, 62 meıirger kásibıligin jetildirgen. Ortalyqta eńbekpen emdeý isine basa nazar aýdarylǵan. Bul baǵytta aǵash sheberhanasynda pasıentterdiń qolynan shyqqan dombyra, shahmat taqtasynan bastap, basqa da kúndelikti turmysqa qajetti qolóner zattary bar. Áıelderdiń arasynda tigis tigip, toqymamen aınalysatyndardan basqa, sýret salýmen áýestenetinder de bar eken. Al sportzalda deneshynyqtyrý apparattarynyń túr-túri tur. Pasıentter kúnige bir sát dene shıratady. Bas dárigerdiń aıtýynsha, ortalyqtaǵy júıeli jumystardyń nátıjesinde aýytqý aýrýlarynyń qaıtalanýy 3 esege deıin azaıǵan.
Túrkistan oblysy
