Sıfrly transformasııanyń múmkindigi mol

Endigi kezekte EAEO-ǵa múshe elderdiń ekonomıkasyn sıfrlan­dyrý  – 2025 jylǵa deıingi kún tár­tibinde turǵan mańyzdy máseleniń biri. Sıfrly transformasııa – sa­paly, revolıýsııalyq ózge­rister­diń kórinisi, bul tek jeke­legen sıfr­ly túrlendirý­ler ǵana emes, sony­men qatar prın­sıpti túrde de ekonomıka qu­ry­lymynyń ózgerýi, kúnde­likti ómir, iskerlik orta jáne mem­le­kettik basqarý, sonymen qa­tar sıfrly úrdisterdi birikti­retin keńistik, ózara is-qımyl qu­ral­­dary, aqparattyq resýrstar, retteý normalary, uıymdastyrý tetik­teri negizinde jalǵasyn tabatyn bolady.

Forým qatysýshylaryna beınekonferensııa arqyly úndeý jarııalaǵan Memleket basshy­sy Qasym-Jomart Toqaev bú­gin­de Qa­zaqstanda memlekettik qyzmettiń 90 paıyzdan astamy elektrondy formatta ekendigin jetkizdi. Daǵdarys kezinde 6,5 mln-ǵa jýyq azamat sıfr­ly júıe­ler arqyly memlekettiń qol­daý­yna ıe bolǵan. Al symsyz ınternetti paıdalanýshylardyń sany 15 mln-nan asady. Osy forýmda bolashaqtyń zamanaýı tehnologııalar men ınnovasııalarda ekenin jaqsy túsinemiz dep atap ótken Prezıdent bul baǵytta básekelestiktiń joǵary ekendigin atap ótti.

«Sarapshylardyń pikiri bo­ıynsha, 2021 jyly symsyz jeli­lerdiń, yqsham esepteý júıe­leriniń jasandy ıntellektin da­my­týǵa baǵyttalǵan tehnı­ka­lyq, tehnologııalyq jáne baǵdar­la­malyq sheshimder naryǵy 35 paıyzǵa ósip, shamamen 12 mlrd dollardy quraıtyn bolady. Al 2025 jylǵa qaraı 5G tehnologııasy kásiporyndarǵa óz derekteriniń 70 paıyzyna deıin jıyntyqty óńdeýdi jetkizýge múmkindik beredi. Mundaı jaǵdaıda tásilderdi úılestirý men osy saladaǵy qyzmettiń jalpy úılesimi qajet» dep atap ótken Prezıdent osy oraıda Nazarbaev Ýnıversıteti negizinde Nur-Sultanda Dúnıe­júzilik bankpen birlesip jasandy ıntellektiń ulttyq klasteri qurylatynyn jetkizdi. Osy oraıda Derekterdi óńdeý ortalyqtary qurylyp, 500 mlrd teńge ınvestısııa tartý josparlanǵanyn, EAEO jáne óńir boıynsha áriptesterdi shaqyrý kózdelip otyrǵanyn jetkizgen Prezıdent salada blokcheın engizilip, salyq organdary Reseımen sıfrlandyrý boıyn­sha ózara is-qımyldy jolǵa qoıǵa­nyn da atap ótti. Sonymen birge «Dári-dármekterdi taratýdyń ult­tyq júıesi, qujattar bazasyn elektrondy formatta zańdy túrde taný engizilip, memlekettik qyz­metter proaktıvtilik, kom­po­zıttilik qaǵıdatyn eskere otyryp, ıaǵnı azamattardyń prob­lemalaryn bir mezgilde sheshe oty­ryp jumys isteıtin bolady. «Tıim­dilik Ulttyq aqparattyq júıe­­lerdiń úılesimdiligine, kór­shiler arasyndaǵy aqparattyń úzdik­siz aǵymyna baılanysty. Biraq ıntegrasııa qosymsha damýdy qajet etedi. IT adamzat qaýip­sizdigi men damýyn eskere otyryp, quqyqtyq sheńberde damýy qajet. Jańa tehnologııalarǵa baı­la­nysty jumys kúshiniń bir bóli­gin bosatý kúrdeli másele, sheshi­mi áli tabylǵan joq. Biraq men jańa tehnologııalar adamzatty keńis­tikten aıyrmaıtynyna senemin», delingen Prezıdenttiń forým qa­ty­sýshylaryna jol­daǵan úndeýinde.

Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń prezıdenti Berge Brende osy oraıda sıfrly ynty­maq­­tas­tyqtyń artyqshylyq emestigin alǵa tartyp, endigi kezekte sıfrly ınfraqurylymǵa ınves­tısııa salý­dyń mańyzdy ekenin jetkizdi. Bıyl Eýropa men Or­talyq Azııa elderinde ekono­mıkalyq ósim 3 paıyzdy quraı­tyn bolady. Ekonomıkalyq ósim bıznes pen úkimet birlese jumys istegen jaǵdaıda ǵana turaq­ty bolmaq. Sıfrly baılanys dáýletti elderge tán quby­lys emes, bul mindetti shart. In­ter­netsiz ekonomıkada da ósim bolmaıdy. Pandemııa kezinde álemde sıfrly teńsizdiktiń oryn alyp otyrǵanyn jetkizgen B.Brendeniń aıtýynsha, qazir álemde 3,6 mlrd adam ınternetke qol jetkize almaı, oflaın rejiminde otyr.

EEK kollegııasynyń tóraǵasy T.Sarkısıannyń aıtýynsha, EAEO jahandyq ekonomıkadaǵy pozısııasyn aldaǵy onjyldyqtarǵa aıqyndaı otyryp, sıfrly kún tártibiniń basym baǵyttaryna sáıkes sıfrly bastamalardy ázir­leý men iske asyrýdyń birlesken tásilderin jańartyp, kúsheı­týi tıis. Ol naryqtaǵy báse­ke­­les­tiktiń kúsheıýi jaǵdaı­ynda úshin­shi el­dermen jáne ın­tegrasııa­lyq bir­lestiktermen saýda-ekono­mıka­lyq qaty­nas­tardy keńeı­tý jónin­degi jumysty kúsheıtýmen qatar Eýro­odaqpen, Ońtústik-Shyǵys Azııa memle­ketteri qaýym­dastyǵymen, álem­niń neǵurlym ser­pindi ekono­mı­ka­laryn biriktiretin óńirlik árip­­testik dıalogtary boıynsha jú­ıe­li jumys kerektigin alǵa tartty.

Al Qazaqstan Úkimetiniń basshysy A.Mamınniń aıtýynsha, ekonomıkanyń barlyq salasyn sıfrlandyrý qarqyny jedeldedi. «Ekonomıka men halyq ómiriniń barlyq salasyn sıfrlandyrý qarqynyn buryn-sońdy bolmaǵan jedeldetý pandemııanyń asa mańyzdy trendteriniń biri boldy. Sıfrly tehnologııalardy keńinen engizý áleýmettik shekteýler, óndiristik úderister men kólik aǵyndary kidiristeriniń artýy jaǵdaıynda jeke sektordy bız­nesti júrgizýge beıimdeýdiń negizgi tetikteriniń biri boldy. Mem­le­kettik ınstıtýttardyń sıfr­ly sheshimderdi jedel engizýi fızı­kalyq qatysýdyń shekteýli múm­kindigi jaǵdaıynda halyqty mem­­lekettik qyzmettermen qam­tamasyz etý qajettiligine ja­ýap boldy. Jumys pen oqytýdyń qashyqtaǵy formattarynyń keńinen taralýy qoǵam fýnksııalaryn turaq­tan­dyrýǵa septesti jáne halyqtyń tabysy men ómir súrý sapasy deńgeıiniń quldyraýyna jol bermedi. Nátıjesinde, biz sıfr­ly ekonomıka kóleminiń buryn-sońdy bolmaǵan ósiminiń kýágeri boldyq», dedi A.Mamın.

Gartner málimeti boıynsha, 2020 jyly IT-tehnologııaǵa shy­ǵyn­dar kólemi 3,9 trln AQSh dol­larynan asqan. 2023 jylǵa qaraı kúrt jyl­dam­datylǵan dına­mı­kany eskere otyryp, kórset­kish 623,3 mlrd dol­larǵa jetedi. So­nymen qatar, álemdegi sıfrlan­dyrý qarqy­ny birkelki bolmaǵan­dyqtan, bul BUU men DEF-tiń damyǵan jáne damýshy elder ara­syndaǵy «teh­no­logııalyq alshaq­tyq­tyń» týyndaýyna alańdaý­shylyqty kúsheıtti.

A.Ma­mın­niń aıtýynsha, baı­la­nystar­dy jolǵa qoıý EAEO taýar­lary men qyzmetteriniń syrt­qy naryq­tarǵa shyǵýyna jáne eko­no­mı­ka­lardy qundy qalyptas­ty­­rý­dyń halyqaralyq óndiris­tik tiz­bek­terine ıntegrasııalanýyn kú­sheı­týge jaǵdaı jasaıdy. Qa­zirgi daǵ­darys aıasynda qa­lyp­tasqan jáne kúsheıip jatqan trend­ter, onyń ishinde ondaǵan jyl­ boıy qalyp­tasqan óndi­ristik jáne kólik tizbek­teriniń yǵy­sýy men joıylýy, jappaı sıfrlandyrýǵa basa nazar aýdarý, kapıtal men ótkizý naryqtary úshin básekelestikti kúsheıtý qysqa merzimdi jumys emes ekenin túsiný kerek. Bul jahandyq naryq­ta kóptegen jylǵa aldyn ala jaǵdaı týdyryp, jańa eko­nomıkalyq shynaıylyq negiziniń bir bóligine aınalady.

Forým aıasynda ERG keńesiniń tóraǵasy A.Mashkevıch 2025 jylǵa qaraı sıfrlandyrýǵa 2 mlrd AQSh dollarynan astam ınvestısııa salý nıeti bar ekenin jetkizdi. 

– Sıfrly platforma odaq sheńberinde taýarlardyń, kórse­tiletin qyzmetterdiń, kapıtaldyń jáne jumys kúshiniń biryńǵaı naryǵyn qalyptastyrýǵa kedergi kelti­retin tosqaýyldardy joıýǵa yqpal etedi. Bul ulttyq múdde­lerdi eskere otyryp jáne bizdiń aq­parattyq júıelerimizdi biriktire otyryp qurylýy tıis. Tek osylaı ǵana biz ekonomıkamyzdy birge damyta alamyz, – dedi óz sózinde Reseı úkimetiniń basshysy M.Mıshýstın. Onyń aıtýynsha, sıfrly platformany qurý jáne úlken derekter ekonomıkasynyń artyqshylyqtaryn alý úshin birqatar máseleni sheshý qajet. Eń aldymen, bul quqyqtyq máse­leler, odaqtaǵy mańyzdy elek­trondyq qujat aınalymynyń as­pek­tileri, derbes derektermen almasý jáne olardy qorǵaý.

Belarýs Premer-mı­nıstri R.Go­lovchenkonyń aı­týyn­sha, EAEO-daǵy azamat­tar men bıznes­tiń biryńǵaı sáıkesten­dir­gishteri, derekterdi qorǵaý, elek­trondy sıfr­ly qoltańbany ózara taný jáne sıfr­ly ınfra­qu­rylym sııaq­ty bes jahandyq másele sheshil­­meı, sıfrly jobalardy iske asyrý múmkin emes.

ALMATY