Máselen, Uıǵyr aýdanyndaǵy demalys oryndaryna kelýshilerdiń sany jyldan-jylǵa ósip, naǵyz demalys aımaǵyna aınalyp keledi. Byltyr Qaradala jazyǵyndaǵy tabıǵı eskertkishter men ystyq sý kózderine kelgen saıahatshylar sany 62 500 adamǵa jetti. Nátıjesinde, qyzmet kórsetýden túsken tabys kólemi 310 mln 500 myń teńgeni qurady. Alaqandaı aýdan úshin bul az olja emes. Al aýmaqtyń týrızmdi damtytyp, tabysty arttyrýǵa múmkindigi bar. Sonyń biri retinde aýdan aýmaǵyndaǵy geotermal sý kózderiniń tartymdylyǵyn aıtýǵa bolady. Jer astynan shyǵatyn ystyq sýdyń emdik qasıeti joǵary ekeni ǵylymı negizde dáleldengen. Onyń shıpasy sý quramynyń mıneraldardy qospalarǵa baı bolýynda bolsa kerek. Al aýdan úshin osy jer asty sýy jyl on eki aı boıyna jumys ornyn ashyp, óńirlik týrızmdi damytýdyń da jańa múmkindigi ekeni anyq. О́ıtkeni bul jerdegi jumys, ıaǵnı demalys maýsymy qońyr kúzden bastalyp, kún qatty ysıtyn jaz aılaryna deıin qyzady eken. Sondyqtan shyǵar, munda kelýshiler legi jyl saıyn artyp otyr.
– Tabıǵattyń bul syıy – aýdanymyzdyń baǵyna bitken yrys qoı. Onyń ústine medısınada geotermaldy sýdyń aǵzaǵa da, bulshyq et pen sińirdi qyzdyrýǵa da paıdasy zor ekeni dáleldengen. Demek, dertke dárý, janǵa shıpa degen sóz. Ekinshi jaǵynan, tabys kózi. Osy óńirge kelip tynyqqandar shetel asyp, aqshany syrtqa shashqansha elimizde demalyp, ekonomıkany nyǵaıtqan áldeqaıda artyq ekenin aıtady. Mundaǵy demalys oryndary jergilikti turǵyndardy turaqty jumyspen qamtyp keledi. Jaqynda aýdan ákiminiń esebinde óńirde taǵy da birneshe iri qonaqúı men demalys oryndary qoldanysqa beriledi dep aıtyldy. Iаǵnı eldiń jaǵdaıy budan ári jaqsara túsetinine senimdimiz, – deıdi Uıǵyr aýdany qoǵamdyq kelisim keńesiniń tóraǵasy Noǵaıbek Dáýrenbekov.
Aıtsa aıtqandaı, aýdanda osy tabıǵı sý kózderiniń aınalasynda ǵana úlkendi-kishili isin damytyp, kelýshilerge qyzmet kórsetip otyrǵan demalys oryndarynyń sany 53 nysanǵa jetipti. Básekege qabiletti bolýy talaby kúsheıgen qazirgi kezeńde bıznestiń mundaı túrine qoıylatyn talaptyń qatal ekeni túsinikti. Demek, kún tártibinde óńirdiń negizgi týrıstik tartymdylyǵyna aınalǵan ystyq sý kózderin paıdalaný arqyly tabys taýyp, jumys ornyn kóbeıtip qana qoımaı, zamanaýı týrıstik mádenıet pen qyzmet kórsetý ortasyn qalyptastyrý mindeti tur. Buǵan qorshaǵan ortany qorǵaý men ınfraqurylymdy damytý sııaqty negizgi talap qosylady. Dittep kelgende Uıǵyr aýdany aýmaǵyndaǵy geotermaldy sý qorynyń mańyzy áli de artyp, álem deńgeıindegi demalys oryndarynyń qataryna qosylatyn kezeń kele jatqandaı. Árıne, oǵan memlekettiń de múddeli bolyp, naqty qoldaý kórsetýi qajet-aq.
Jalpy, aýdanda týrızmdi damytýdyń ystyq sý kózderinen de basqa múmkindigi jetkilikti. Máselen, Qaradalaǵa tabany tıgen adamnyń jol boıyndaǵy Sharyn shatqaly men Eren toǵaıǵa soqpaı ketýi sırek. Ári bul eki tabıǵı oryn da qalyptasqan týrıstik nysan qataryna jatady. Bul ispen qazir Sharyn memlekettik ulttyq tabıǵı parki aınalysýda. Ulttyq park quramyna Sharyn shatqaly, Qamaldar men ańǵarlar, Úlken Buǵyty taýy jáne Sarytoǵaı, Eren toǵaıy sııaqty tabıǵı demalys aýmaǵy kiredi eken. Árıne, mekemeniń negizgi mindetine tabıǵı keshenderdi qorǵaý, saqtaý, zertteý jáne qalpyna keltirý, ǵylymı jumystardy júrgizý, sonymen qatar ekologııalyq aǵartý jumysyn uıymdastyrý men qorshaǵan orta týrızmin damytý da kiredi. Búginde park aýmaǵyna arnaıy keletin adamdar úshin 4 týrıstik baǵyt jasalǵan. Jalpy uzyndyǵy 49 shaqyrymǵa sozylatyn bul marshrýt boıynsha Sharyn shatqalyn, sol mańdaǵy eski beıitter men qorǵandardy, álemde sırek kezdesetin ósimdikter dúnıesi saqtalǵan Eren toǵaıdy kórip, aralap shyǵýǵa bolady. Qazir bul týrıstik marshrýt boıynda 3 qonaqúı, balalar lageri jáne arasan kesheni jumys isteıdi. Jaz maýsymynda jolaýshy túnep, demalatyn 52 kıiz úı tigiledi. Uıymdastyrýshylar avtoturaq, kórinisti tamashalaý alańy sııaqty qajetti dúnıelerdi salyp, yńǵaıly qyzmet kórsetýge beıimdelýde.
Dúnıe júzi boıynsha dál osy Sharyn tektes shatqal Soltústik Amerıkada ǵana bar. Sol sebepten alyp daladaǵy tereń quzdy kórip, tamashalaýǵa el ishinen bólek, shetelden de adamdar legi jıi keledi. Al Eren toǵaıy týraly áńgime tipten bólek. Derekter bul Eren toǵaıy sonaý neogen kezeńinen saqtalyp qalǵan tabıǵat syıy ekenin aıtady. Tańǵajaıyp toǵaıdy kartadan izdegender Ile ózeniniń sol jaq salasy men Sharyn ózeniniń ortańǵy aǵysynyń tusynan, Sarytoǵaı aýylynyń mańynan taýyp, kóre alady. Tek, bul keremetti kózben kórý kerek. Eren toǵaı Qazaqstandaǵy ósimdikter dúnıesinde óte sırek kezdesetin, relıkti aǵash túrleriniń shoǵyrlanýmen erekshelenedi. Munda ondaı aǵashtyń úsh túri: Ile jıdesi, Ile bóri qaraqaty jáne shaǵan ereni ósedi eken. «Shaǵan ereni – záıtún tuqymdasynyń shaǵan týysyna jatatyn, óte ylǵal súıgish aǵash. Bul aǵashtar ózen arnasyna jaqyn ósedi, aýmaǵy 5 014 gektar jerdi alyp jatyr. Al soǵdy ereni nemese shaǵany Qazaqstannan basqa tek Amerıka qurlyǵynda, Nevada shtatyndaǵy Grand shatqalynda ósetin, joıylyp bara jatqan, asa yjdaǵattylyqpen qorǵaýdy qajet etetin aǵash túri» deıdi bul jaıynda ǵalamtordaǵy tanymdyq derekter.
Almaty oblysy
