Sonaý bir jyldary Ile ózeninde sýǵa batqan 12 birdeı balany ajal aýzynan aman alyp qalyp, beıbit kúnniń batyry atanǵan Beısetaı Dáýrenbekovtiń erligin qaıtalar azamattarymyz da, Allaǵa shúkir, aramyzdan tabylady eken.
Men bul oqıǵany jergilikti turǵyndardan estidim. Qazan aıynyń qara sýyǵynda bolǵan jaıt aýyl turǵyndary arasynda lezde tarap úlgergen eken.
Qaı zamannyń, qandaı kezeńniń bolmasyn óz batyry bolatyny aqıqat. Qolyna qarý ustap, jaýǵa qarsy shyqqan nar tulǵaly batyrlarymyzdy bylaı qoıǵanda, beıbit kúnde erlik jasap, batyr atanyp jatqan jandar barshylyq.
Sonaý bir jyldary Ile ózeninde sýǵa batqan 12 birdeı balany ajal aýzynan aman alyp qalyp, beıbit kúnniń batyry atanǵan Beısetaı Dáýrenbekovtiń erligin qaıtalar azamattarymyz da, Allaǵa shúkir, aramyzdan tabylady eken.
Men bul oqıǵany jergilikti turǵyndardan estidim. Qazan aıynyń qara sýyǵynda bolǵan jaıt aýyl turǵyndary arasynda lezde tarap úlgergen eken. Balqash teńiziniń asaý tolqyny tórt birdeı ómir ıesin ajaldyń apanyna qaraı yǵystyra bastaǵan sátte, áńgime keıipkeri esh oılanbastan alǵa umtylyp, qalaı da sý betinde ál-dármenderi quryp, sońǵy demderin alyp jatqan adamdardy qutqaryp almaq nıetpen qaıyqty solarǵa qaraı baǵyttaıdy. Oqıǵanyń qysqasha mátini osyndaı. Ne de bolsa bolǵan jaıtty áńgime keıipkeriniń ózinen, ıaǵnı erlik tanytqan azamattan estýdi jón kórgen biz, ony aýdandyq redaksııaǵa arnaıy shaqyrtqan edik.
Tabaldyryqty ımene basyp attaǵan ol ózin Qaraózek eldi mekeniniń turǵyny Myrzaly Batyrhan dep tanystyrdy. Batyrhannyń negizgi kásibi balyq aýlaý eken. Atadan balaǵa mıras bolyp kele jatqan kásippen otbasyn asyrap otyrǵan ol, barǵa qanaǵat etip, óziniń súıikti isinen rahat tabatyn jigit sekildi bolyp kórindi maǵan. Otyzdyń orta shamalaryndaǵy, uıańdaý jigit óziniń erligin gazet betine jarııalaýymyzdy quptaı qoımady. «Men ózimdi eshqandaı da erlik jasadym dep oılamaımyn. Tek azamattyq paryzymdy oryndadym. Meniń ornymda bolǵan ózge adamdar da osylaı eter edi dep oılaımyn», dedi ol qysyla.
Batyrhannyń aıtýynsha qazan aıynyń aıaǵynda tústen keıin teńizge balyq aýlaýǵa shyǵady. Sol kúni kúnniń raıy ózgerip, teńiz betinde jel turyp, baıaý terbetilgen tolqyndar birte-birte alasura bastaǵan-tuǵyn. Motorly qaıyqta nyq otyrǵan jigittiń kózi kenet alystan aǵarańdaǵan nársege túsedi. «Apyrmaý, kók teńizdiń ústindegi bul bóten nárse ne boldy eken?» degen oımen jigit alǵa qaraı moınyn soza túsedi. Dereý qaıyqty da sol jaqqa qaraı burady. Jaqyndaǵanda baıqaıdy – bir emes, birneshe adam sý betinde qalqyp júrgen suıyqtyq quıatyn kanıstrlerge jan dalbasalap, jarmasyp jatyr eken. Sirá, motorly qaıyqtary tolqynmen tóńkerilip ketken bolýy kerek. Biri, tipti, es-túsin joǵaltqan sekildi, qasyndaǵy adam ony bir qolymen áreń ustap, sýǵa bir batyp, bir shyǵýda. Mundaı jantúrshigerlik kóriniske tap bolǵan Batyrhan oılanbastan adamdardy óziniń qaıyǵyna áýpirimdep júrip, mingize bastaıdy. Mingizdi degenimiz artyǵyraq bolar, óıtkeni bul mezette asaý tolqynmen arpalysqan adamdar qatty álsirep, ózderiniń boıyna ıe bolýdan qala bastaǵan edi. Bir emes, tórt birdeı alyp tulǵaly jigitterdi qaıyqqa shetinen ornalastyrǵan Batyrhan óziniń ústindegi bar kıimin sheship berip, qaıyqty aýylǵa qaraı baǵyttaıdy. Qazannyń qara sýyǵyndaǵy sýdyń muzdaı qalpy tórt erkektiń denelerin qaltyratyp, boılaryn qursaýlap tastaǵan eken. Aralaryndaǵy sýdyń sýyqtyǵynan esinen aıyrylyp, talyp qalǵan Jandos atty jigit aýylǵa jetip, úıge kirgizgennen keıin esin bir-aq jınaıdy. Ábden qaljyrap, bolǵan oqıǵadan qatty soqqy alǵan azamattar ózderin tanystyra bastaıdy. Úsheýi osy óńirge bir-eki kúnge qonaqqa kelgen eken. Eki orys ultynyń azamaty Almatydan aýdanymyzǵa jıi kelip demalyp turatyndyq-taryn aıtady. Olar mingen qaıyq Batyrhan jobalaǵandaı, teńizdiń asaý tolqynyna tótep bere almaı, bir jaǵyna aýyp ketken eken. Sý betinde ómir men ólim arasynda arpalysqan tórteýi múlde sharasyz keıipte qalady. Osy sátte olardyń qasynan bir emes eki motorly qaıyq ótipti. Qaıyqtaǵy jandar bulardy baıqamady ma, kim bilsin, áıteýir olardan esh kómek bolmaıdy. Tek úshinshi kelgen motorly qaıyqta Batyrhan bolyp, úmit sáýlesi ushqyndaıdy.
Iá, bul oqıǵany áńgime etip aıtý – aıtar aýyzǵa ońaı ekeni belgili. Alaıda, dál sol jaıtty basynan ótkergen adam ǵana, bul ómirdiń qadirin eki ese seze túseri de anyq. Al, shybyn janyń shúberekke túıilip, ómir men ólimniń ortasynda qalǵanda – ózińe kómek qolyn sozyp, óz ómirin báıgege tikken adamnyń sen úshin eń jaqyn, eń ystyq týysyńnan da artyq bolary sózsiz. Batyrhan qutqarǵan tórt birdeı azamat oǵan alǵystaryn jaýdyryp, qushaqtaryna qaıta-qaıta qysqan eken. Bulaı etpeı qaıtsin, árqaısysynyń úılerinde kútip otyrǵan jan-jarlary, bala-shaǵalary bar edi.
Erlikti aldyn-ala josparlap jasaı almaısyń. Erlik degenimiz – adamnyń sanasyn sanaýly sekýndtarda ǵana jaýlap alatyn izgilikti oılardan týyndaıtyn jaıt. Batyrhan da sol kúni teńizge balyq aýlaýǵa shyqqanda mundaı oqıǵa oryn alady dep esh oılamaǵan edi. Al, birneshe mınýttardan keıin teńiz betindegi jantalasqan adamdardy kórgende óz ómiri jaıly oılanyp jatýǵa da ýaqyty bolmady. Tek qaıtsem, adamdardy aman alyp qalamyn degen oı sanasyn shyrmap tastaǵan edi.
Almagúl OSPANOVA,
jýrnalıst.
Almaty oblysy,
Balqash aýdany.
