Vaksınasııalanǵandar qandaı sharalardy saqtaý kerek, vaksınany alý kezinde neni eskerý kerek, ımmýnıtet qalaı qalyptasady - osy jáne COVID-19-ǵa qarsy vaksınasııaǵa qatysty basqa da suraqtarǵa Almaty qalasy №20 qalalyq emhanasy bas dárigeriniń orynbasary Marjan Álıeva Almaty О́KK onlaın-suhbaty barysynda jaýap berdi.
Esterińizge sala keteıik, 2021 jyldyń aqpan aıynan bastap Almatyda COVID-19 vaksınasııasy bastaldy. Birinshi komponentti vaksınasııalaýmen medısına qyzmetkerleri qamtyldy.
Vaksınasııa tek bizde ǵana emes, búkil álemde júrgizilip jatyr. AQSh-ta vaksınasııa qarqynyn ulǵaıtyp, halyqtyń kóp bóligin qamtymaqshy. Izraılde qala bıligi muǵalimderge mindetti vaksınasııa jáne mektep synyptaryna tek COVID-19 ekpesin alǵannan keıin ǵana kelý shartyn qoıdy.
Dárigerdiń aıtýynsha, álemdik tájirıbe epıdemııaǵa qarsy vaksına pandemııadan arylýdyń jalǵyz senimdi quraly ekenin dáleldeıdi. Halyqty koronavırýstyq ınfeksııaǵa qarsy vaksınasııalaý kezeń-kezeńimen júrgiziledi.
I kezeńde ınfeksııalyq aýrýhanalardyń, jedel medısınalyq járdemniń, RQTB, AMSK medısına qyzmetkerlerin, aýrýhanalardyń qabyldaý bólimderiniń, sanepıdqyzmet qyzmetkerlerin - 2021 jylǵy 1 aqpannan bastap 100 000 adamǵa vaksınasııalaý josparlanýdaII kezeńde - jalpy bilim beretin mektepterdiń, AOBBU– nyń, JOO-ynyń pedagogteri, vedomstvolyq medısınalyq qyzmetterdiń medısına qyzmetkerleri-2021 jylǵy naýryzdan bastap 150 myń adam.III kezeńde - mektep-ınternat pedagogtary, MDBBM, stýdentter, sozylmaly aýrýlary bar adamdar - 600 myń adam - 2021 jylǵy sáýirden bastap. IV kezeńde – IIM, TJM, QM, UQK qyzmetiniń qyzmetkerleri, basqa stasıonarlardyń medısına qyzmetkerleri, MDBBM personaly jáne sozylmaly aýrýlary bar adamdar - 2021 jylǵy mamyrdan bastap-600 myń adam.V kezeńde-medısınalyq – áleýmettik mekemelerdiń kontıngenti men personaly, balalarǵa arnalǵan jabyq mekemelerdiń qyzmetkerleri jáne sozylmaly aýrýlary bar adamdar - 2021 jylǵy maýsymnan bastap 600 myń adam.VI kezeńde - táýekel tobynan qalǵan kontıngent-2021 jylǵy shildeden jeltoqsanǵa deıin 600 myń adamnan.
-Vaksınanyń tıimdiligi qandaı? Vaksınasııalanǵannan keıin koronavırýs aýrýynyń qaýpi bar ma?
- Zertteýlerge sáıkes, Spýtnık V vaksınasynyń COVID-19-ǵa qarsy tıimdiligi 91,6% quraıdy. Bul kórsetkishti esepteý "Spýtnık V" vaksınasynyń birinshi jáne ekinshi ıneksııasyn nemese plasebo alǵan 19 866 erikti boıynsha derekter negizinde júrgizildi – qorytyndy baqylaý kezeńinde COVID-19 rastalǵan 78 jaǵdaı tirkeldi. "Spýtnık V" vaksınasynyń tıimdiligin zertteý nátıjeleri salystyrmaly halyqaralyq baǵalaýdan ótti, alynǵan málimetter The Lancet jýrnalynda jarııalandy. Sondaı-aq, vaksınasııa bizdi koronovırýstyq ınfeksııanyń aýyr túrin juqtyrýdan qorǵaıdy. Qazir koronavırýstan vaksına qaýipti bolýy múmkin dep sanaıtyndaı eshqandaı negiz joq.
- Reseı ǵalymdary Spýtnık V 1 jáne 2 tıpti qant dıabeti bar adamdar úshin qaýipsiz dep habarlady. Almatyda dıabetpen aýyratyn adamdardy vaksınasııalaýǵa tyrysady ma, álde aýrý áli de vaksınasııalaýǵa qarsy kórsetilimder tiziminde me?
- QR DSM 21.10.2020 j. "Profılaktıkalyq egýler júrgizýge medısınalyq qarsy kórsetilimder tizbesin bekitý týraly" buıryǵynda qant dıabeti vaksınasııalaý úshin qarsy kórsetilim bolyp tabylmaıdy.
- Buǵan deıin gormondardy qoldaný qarsy kórsetilimderdiń biri dep aıtylǵan. Gormonaldy kontraseptıvterdi ishetin áıelder qalaı vaksınasııalanady?
- Ártúrli patologııalarda steroıdterdi, sondaı-aq ımmýnosýpressıvti qasıetteri bar basqa preparattardy qoldaný, sala mamandarynyń qorytyndysynan keıin kórsetilgen.
- Vaksınasııadan keıin adamdarǵa qandaı usynys berer edińiz?
- Bul jaǵdaıda barlyq prosedýralar men dári-dármekterge ruqsat etilmeıdi. Vaksınasııadan keıin dárigermen baılanysta bolý usynylady. Vaksınasııa ornynyń qyzarýy, isinýi, aýyrýy kezinde antıgıstamındi preparattardy qabyldańyz. Vaksınasııadan keıin dene qyzýy kóterilgende - dárigerdiń taǵaıyndaýy boıynsha steroıdsyz qabynýǵa qarsy dárilerdi qabyldaý qajet. Vaksınasııadan keıin úsh kún ishinde ıneksııa ornyn sýlamaý, saýnaǵa, monshaǵa barmaý, alkogoldi ishpeý, shamadan tys dene júktemelerinen aýlaq bolý usynylady.- Biz bárimiz vaksınasııanyń mańyzdylyǵyn bilemiz jáne túsinemiz. Biraq, soǵan qaramastan, áleýmettik jelilerde keıbir ańyzdar taralyp ketken. Solar týraly túsindirip ótesiz be: qaısysy shyndyqqa janaspaıdy (mysaly, chıpteý, vaksına arqyly juqtyrý, keri áseriniń kúshtiligi jáne basqalary)- О́mir men densaýlyq jaıly sóz qozǵalǵan jaǵdaıda barlyq jańa nársege kúdikpen qaraıdy, adam tekserilmegen zattan qorqady jáne ózi arqyly preparatty birinshi bolyp synaýshylardyń qatarynan bolǵysy kelmeıdi. Bul top vırýstyń qaýipti ekenine senbeıtin koronaskeptıkter kategorııasymen biriktirilgen. Taǵy bir motıv belgili bir vaksınasııanyń belgili bir qaýiptilig bar degen keıbir adamdardyń senimdiligimen, vaksınasııanyń zııan keltirý úshin tikeleı aldaý bolýy múmkin degen kúdikpen baılanysty, vaksınasııadan bas tartýdyń sebepteri týraly ashyǵynan suraǵan kezde olar: "bul chıpteý", "men vaksınasııa túrinde ne jasalatynyn bilmeımin" jáne t. b. jaýaptar beredi. Barlyq yqtımal janama áserlerdi boljaý úshin ǵalymdar kishigirim synaqtardan bastaıdy: aldymen úlgilerdi zerthanalarda synaıdy, janýarlarǵa, sodan keıin baryp adamdarǵa synaıdy. Mysaly, Pfizer jáne BioNTech vaksınasy jaǵdaıynda synaqtarǵa 40 myń adam qatysty. Budan basqa, alynǵan nátıjelerdi qosymsha tekserýdi retteýshiler júzege asyrady - mysaly, dárilik zattar men medısınalyq taýarlardy retteý jónindegi brıtandyq agenttik (MHRA), tamaq ónimderi men dári-dármekterdiń sapasyn sanıtarlyq qadaǵalaý jónindegi amerıkandyq Basqarma (FDA) nemese Reseı jaǵdaıynda densaýlyq saqtaý mınıstrligi.
- Ekpe qabyldaǵan adam basqa adamnan aýrý juqtyrýy múmkin be? Eger vaksına saldyrǵan adam saqtaný sharalaryn durys ustanbasa ne bolady? - Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń mamandary birinshi ekpe jasalǵannan vaksınasııanyń ekinshi kezeńine deıin basqa adamdarmen baılanysty meılinshe azaıtyp, barlyq sanıtarııa erejelerin saqtaýy qajet ekendigin de atap ótýde. Immýnıtet birtindep qalyptasady, sondyqtan osy eki kezeń aralyǵynda adam álsiz, qorǵalmaǵan bolyp tabylady. Ol koronavırýspen aýyrýy ábden múmkin.
- Vaksınasııa jasalǵannan keıin adam profılaktıkalyq sharalardy ustanbasa da bolady degen oı aıtylyp júr. Osy kózqaras qanshalyqty durys? Vaksına alǵan adamdardyń nelerdi istemegeni durys?
- COVID-19-ǵa qarsy vaksına, ekpe qabyldaǵan adamnyń betperde taǵýǵa, qolǵap kııýge, áleýmettik araqashyqtyqty saqtaýǵa degen qajettilikterdiń kúshin joıa almaıdy.
