Sóılesip otyryp ta jazýyn jaza beredi eken. Sábeń osylaısha qaýyrt jumys istep jatqan kezde, birde oǵan áıgili partızan-jazýshy Qasym Qaısenov telefon shalady. Jazý jazyp otyrǵan Sábeń telefondy kóterip, nemquraıdy kóńilmen:
— Álleý! — deıdi.
— Assalaýmaǵaleıkúm, Sábe! — deıdi Qasym.
— Ýálıkúmsálem! — deıdi Sábeń oıyn jazýynan aýdarmaǵan kúıi. Odan arǵy áńgime bylaısha jalǵasady:
— Sábe, bul Qasym inińiz ǵoı...
— E, durys bolǵan eken.
— Sábe, ózińizben bir másele jóninde aqyldassam dep edim.
— E, durys bolǵan eken.
— О́zińiz bilesiz, men soǵysta oq tıip, bir kózden aırylyp keldim ǵoı.
— E, durys bolǵan eken.
— Sol oq tıgen kózim sońǵy kezde aýyryp, múldem mazamdy alyp júr...
— E, durys bolǵan eken.
— Dárigerlerge kórinip edim, «kózińniń aýrýy asqynyp ketken» dedi.
— E, durys bolǵan eken.
— «Operasııa jasap kózińdi oıyp alyp tastaımyz» dedi.
— E, durys bolǵan eken.
— Sábesi-aý, kózimdi oıyp alyp tastasa, onyń nesi durys dep otyrsyz? — dep osy sátte Qasym shamdanǵandaı bolyp, daýys kóteripti. Sonda Sábeń túsinen shoshyp oıanǵandaı selk etip:
— Aı, Qasym, «kózimdi oıyp alyp tastaıdy» dediń be?.. Onda ol durys bolmaǵan eken, — depti jalma-jan aqtalyp.
О́tip ketken leksııa
Baıaǵyda Qyzylorda obkomy Asqar Toqmaǵambetov pen Qalmaqan Ábdiqadyrovty shaqyryp alyp, on kún boıy oqytyp, saıası saýattaryn jetildirip-daıyndap, shopandarǵa leksııa oqýǵa attandyryp qoıa beredi.
Ekeýi alǵashqy kúni-aq Araldyń arǵy shetindegi, ıt arqasy qııandaǵy bir qoıshynyń úıinen bir-aq shyǵady. Aty belgili aqyn-jazýshylar kelgen soń qoıshy jazǵan qoıyn soıyp, araq-sharabyn quıyp degendeı — jany qalmaı quraq ushyp qonaq etedi. Asekeń ishimdikke joq eken, onyń esesin Qalekeń qaıyryp, biraz jerge deıin baryp qalady ǵoı... Sodan ýdaı mas Qalekeń tún ortasynda uıyqtap jatqan jerinen atyp turyp:
— Eı, jatqandar,
Qudaı atqandar,
Búıtip jatpańdar,
Mal basyn saqtańdar! — dep taqpaqtap aıǵaı salypty. Bala-shaǵa shoshyp oıanyp, úı ıeleri abyrjyp qalysady. Sonda Asekeń:
— Joldastar, bul kisige kóńil aýdarmańdar, ánsheıin obkomnyń leksııasy ótip ketken ǵoı, — dep Qalekeńdi qaıyra ornyna jatqyzypty.
«Astarly» tapsyrma
Qazaq SSR Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, kórnekti ádebıet zertteýshisi, professor Esmaǵambet Ysmaıylov birde kólemdi maqala jazyp, ol maqalasynda bir top jazýshylardy synap ketedi. Sol synalǵandardyń ishinde óziniń ustazy Sábıt Muqanov ta bar eken. Sábeń Esmaǵambettiń synyn kóńiline aýyrlaý alyp, kelesi kúni oǵan telefon shalady. Bir-biriniń amandyq-saýlyǵyn, hal-jaılaryn ǵana surap, ekeýi de «negizgi máselege» jolamaı, az-kem áńgimelesip qalady. Sóz arasynda Esmaǵambet:
— Erteń Semeı jaqqa, Abaı aýdanyna komandırovkaǵa júreıin dep otyrmyn, — deıdi.
— Abaı aýdanyna deısiń be? Onda men bir sharýa tapsyraıyn, sony bile kelshi? — deıdi Sábeń.
— Páli, Sábe, aıtsańyz boldy ǵoı, qatyryp oryndap qaıtamyz! — deıdi Esmaǵambet.
Sonda Sábeń:
— Áı, Esmaǵambet, oryndasań sol, Abaıda: «Kúshik asyrap ıt ettim, ol baltyrymdy qanatty. Bireýge myltyq úırettim, ol mergen boldy, meni atty», — degen óleń bar edi. Sol óleńdi Abaı ne úshin jazdy eken, sony bile kelshi? — dep telefon trýbkasyn aqyryn ǵana ile salypty.
Álibek ASQAR
Nur-Sultan
Ún óshirer úıirme
Qý tirlik qoısyn ba, cıyr jyly bastala sala taǵy da tepeńdep qalaǵa baǵyt alyp kelemin.
Onda barar jerim Qılybaı qudamnyń tas qabyrǵaly úıi. Qýys úıde qamala bermeı, kóbine quda ekeýmiz esik aldyndaǵy alańqaıda arqa-jarqa otyratyn ádetimiz bar.
Qudam qurmetti demalysta bolǵan soń, kelýimdi qup alyp, syrtta otyryp aǵyl-tegil áńgime tetigin aǵytady. О́tken jylǵy aıtqan áńgimesi esimde qalypty.
– Qyzmetten qaǵylǵaly jaǵdaı qıyndady, ne úıge syımaısyń, ne túzde tirelip turǵan tirligiń joq... – dep qamyqqan.
– Nemere... – dep qalyp edim:
– Nemene?! – dep ol baǵjań ete qaldy da, – zamanyna qaraı balasy, – dep aǵyl-tegil aǵytyldy. – Áı zaman-aı, qarshadaı balaǵa deıin qarap júrmeıtin kezeń keldi. Nemere ataýly qoldy-aıaqqa turmaıdy, eń kenjesiniń ózi «ata, úıirmege kettim», dep bezip ketedi. Aıtaıyn degenim, bulardyń úıirmesi úreı ushyrady... Úlkeni álgi uryp-soǵatynnyń úıirmesine barǵanda bulqan-talqan bolǵanym beker eken... E, bizdiń kezimizdegi úıirme – bı, dombyra, án dep, ári ketse shahmat, doıby dep bitpeýshi me edi. Qazir túri kóp, keıbiriniń kásibin estip tula boıyń titirkenedi. Álgi úlkenimniń: «Ata, ese qaıyratyndaryńyz bolsa, aıtyp qoıyńyz» deıtinin qaıtesiń. Ony aıtasyń, «О́mirge beıimdelý» deıtin úıirme de bar eken. Ortanshym sonyń múshesi, bilýimshe, onda ómir súrýdiń qýlyq-sumdyǵyn úıretetin kórinedi. Bala emes pe, estigenin anda-sanda aıtatyny bar, baıqaımyn, seniń de, meniń de aqylym aıdalada qalady, – dep qudam sol joly onyń bir-ekeýin egjeı-tegjeıli aıtyp kesh batyrǵan bolatyn.
Sodan taǵy birde barǵanymda, áńgime taǵy nemerege tirelip, qudam qylǵyna otyryp:
– Qurdas ta azaıdy, keýkildesetin kórshi-kólem de joq, aınalysar isiń bolmaǵan soń qıyn eken, – dep aldy da, áńgimesin nemerelerine baǵyshtady. – Es kirip, etek japqan nemerem – atyn aıtpaıdy, áke-sheshesi de bile bermeıdi-aý shamasy, baıqaýymsha, bir páleket úıirmeniń beldi múshesi kórinedi. Páleketi sonsha, onda tez baıýdyń jolyn, qysqasy, ómirdiń uńǵyl-shuńǵylyn yldym-jyldym uǵyndyrady eken. Aldap-arbaý bylaı tursyn, kóleńkeli bıznes deı me, úıreteri aqylǵa syıymsyz, árisi ekonomıkalyq qylmysqa baryp tireletin kórinedi. Taǵy bir soraqysy, eresekteri ózara aqyldasyp, myna zamanda kerek bolyp qalar dep eń kenje nemereni «Atý» atty úıirmege beripti... Qarýdyń qarapaıymynan tartyp, eseıe kele álgi dúrbili myltyqtyń myqtysy bolyp shyǵa keledi eken. Ol boqmuryn nemeni qatarlastarynyń «kıller» dep qaǵytqanyn da estip qaldym... – dep qudam qynjylys bildirgende, men estimegen elde kóp dep jaǵamdy ustaǵanym bar.
Sóıtip, bul kelisimde qudamnan nemere hıkaıasynyń kezekti serııasyn estigim kelip aýladaǵy alańqaıǵa jaıǵasa berip edim, quda kóńildi: – Zamanyna qaraı amaly... Eseıip er jetken, ómirden óz ornyn tapqan nemereni kórýden ótken arman bar ma?! – dep jelpine jetektep, meni bir syrahanaǵa ákep jaıǵastyrdy da: – Sen osynda bola tur, syrańdy syıǵansha simir, men bir úıirmeniń múshesi edim, kóp uzamaı kelemin... barmasam, nemerelerim renjıdi, onymdy bala, ásirese kempir estimesin, neǵylǵan úıirme dep sen surama, men aıtpaımyn... –dep jónele bergeni.
«Oıpyr-aı, qudamnyń myna ózgerisi... únin óshirgen úıirmesi ne boldy eken» dep salqyn syramdy simirip men otyrmyn...
Berik SADYR
Nur-Sultan
Qoısańdarshy ádetti!
Parabaı-aý, Parabaı!
Berýge járdem jaramaı,
О́zi qasqa kedeıdiń,
Qaltasyn «qaqpa» qaramaı!
Parabek-aý, Parabek!
Pıǵylyń alý para tek...
Beıshara-aý, eki dúnıede,
Bolmasaıshy qarabet!
Paraqul-aý, Paraqul!
Bolmaqsyń ba dara qul?!
«Alsam, alsam, alsam!» dep,
Qulqynǵa bolma qara qul!
Parataı-aý, Parataı!
Paıdaǵa da jarasaı.
Jarlynyń da janym-aý,
Jaǵdaıyna qarasaı!
Sóıtseı!
* * *
Pálen jyl buryn ádepki,
Qoısańdarshy ádetti!
«Ber, ber, berseı!» deı bermeı,
Bolsańdarshy ádepti!
О́mirdiń ózi – «teatr»
О́mirdiń ózi – teatr,
Ártúrli onda «ártis» bar...
Kúlkini sál-pál tııa tur,
San alýan túrli tartys bar...
«Sahnada» saırandap,
Alaıaq júr án salyp...
Ozbyrlar júr oırandap,
Tańǵalma esh tamsanyp.
Qoı terisin jamylǵan,
Qasqyr kórseń, abaı bol!
Talaıǵa buryn tanylǵan,
Tal túste birden talaıdy ol...
Kenelip júrgen kúlkige,
Tolyp ketti túlki de...
Aılasyna aldanyp,
«Túsip» qalma túlkige!
О́mirdiń ózi – teatr,
Sabańa ázir sııa tur.
Tyıym bolar buǵan da,
Taǵatyńdy tııa tur.
Qazybek ÁShIRBEKULY
Qyzylorda
Múıisti júrgizetin Berik SADYR
