Sońǵy sarmattardyń izi tabyldy

Olar negizinen tas ǵasyry adamdary­nyń turaqtary, qola jáne erte temir dáýirindegi qurylystardyń qaldyqtary, orta ǵasyr adamdarynyń qolymen jasal­ǵan materıaldyq mádenıet úlgileri.

Oıyl ózeniniń sol jaq jaǵalaýyndaǵy Sambaı, Shóptikól, Aqshataý, Kóptoǵaı qorymdaryndaǵy obalarǵa qazba jumys­tary júrgizildi. Kóptoǵaı aýylynan 25 shaqyrym ejelgi qorymǵa qazba jumys­taryn júrgizý kezinde er adam jerlengen obadan shirigen temir semser, at ábzelderi tabylsa, onyń janyndaǵy áıel obasynan qysh ydystar, qola aına, túıreýish, tikpe aıylbas shyqty. Bul qorymdaǵy jerleý dástúri jáne ol jer­den tabylǵan er adamnyń qarýy men áıel­diń áshekeı buıymdary keıingi sarmat kezeńiniń adamdary tutynǵan zattarmen óte uqsastyǵyn kórsetti. Sonymen qatar ǵaryshtan túsiril­gen fotosýretter men aerofotosýretter jáne qorymdarǵa júrgi­zilgen qazba jumys­tary nátıjesi osy jerde bizdiń zama­nymyzdyń II-IV ǵasyrynda keıingi sarmat mádenıetiniń iri taıpalyq odaqtary tirshilik etkenin anyqtady.

Osydan eki jyl buryn Yrǵyz aýda­nyndaǵy Sheńbertal aýylynyń turǵyny Sydyq Moldabekov oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıine habarlasyp, adam súıekteri men zattar jarty­laı jer betine shyǵyp jatqan Yr­ǵyz ben Shetyrǵyz ózenderiniń qıy­ly­syn­daǵy eski oba týraly habarlady. Arheologter eki jyl boıy zert­teý nátıjesinde Or men Yrǵyz ózen­deri ara­lyǵyn mekendegen ejelgi baqta­shy­lar men erte temir dáýirinde metall qory­týmen aınalysqan adamdar tura­ǵyn anyqtady. Osylaısha, Áıteke bı men Yr­ǵyz aýdandarynyń aýmaǵynda ja­ńa tas ǵasy­ry adamdarynyń turaǵy, qola dáýiri men erte temir ǵasyrynyń qorym­dary ta­byl­dy.

Oıyl ózeniniń sol jaǵalaýynda, Qa­ra­tal aýylynan eki shaqyrym Qaz­dy­aral degen jerde de ejelgi adamdar tu­ra­­ǵy anyqtaldy. 2012 jyly Qaratal aýy­­lynyń turǵyndary Oıyl ózeniniń ańǵa­­ryndaǵy Qazdyaral qumynan adam súıekteri men qumyra, qanjar synyq­tary tabylǵanyn aıtyp, Oıyl aýdandyq mýzeıine habarlasqan bolatyn. Sol jyldyń sáýir aıynda oblystyq tarıh, etnografııa jáne arheologııa ortalyǵy men Sh.Bersıev atyndaǵy aýdandyq mýzeı qyzmetkerleri Qazdyaraldan tabylǵan zattardy jınastyryp, oblys­tyq mýzeı qoryna tapsyrdy.

О́tken jyly Qazdyaralda júrgizilgen qazba jumystary kezinde taǵy da qysh qumyralar, sándik syrǵa, bilezik, py­shaq, naıza ushy tabyldy. Bıyl mýzeı arheo­logteri Oıyl, Mártók, Áıteke bı jáne Baı­ǵanın aýdandaryna ekspedısııaǵa shyǵyp, tarıhı jáne etnografııalyq eskert­­kish­terdiń tizimin túgendeýdi jos­parlap otyr.

Baıan QÝANDYQQYZY,

«Egemen Qazaqstan»