“QANEKI, TILIM, SО́ILEShI”

RESPÝBLIKALYQ ShEShENDIK О́NER BAIQAÝY MÁRESINE JETTI “Bas kespek bolsa da til kes­pek joq”, deıdi qazaq danalyǵy. Baǵzy zamanda basqa halyqtarda kináli bolsań qyzyl tilińnen bal sor­ǵalap tursa da dedektetip dar aǵashy túbine súırep barar, al er kóńil, darhan qazaq taýyp aıtqan sózge toqtaǵan. Ýáji nysanaǵa dóp tıse, ólimnen de qutqaryp jiber­gen. Bıler aıtsa kesigine han toq­ta­ǵan. Bıligine mastanyp, ózim bi­lem­­ge salynyp bara jatqan han Abyl­aıdy halyq atynan sóılegen Buqar jyraýdyń qatty aıtyp sabasyna túsirgeni sonyń bir dá­leli ǵana. Kórkemsóz, kesteli oı qaı ǵasyrda da tárbıe quraly bolǵan. Alaıda, qazaq halqynyń she­shendik óneri búginderi kenje qalyp keledi. Aıtqanyn han men qarasha uıyp tyńdaıtyn, kesigine toqtaıtyn Tóle, Qaz daýysty Qazy­bek, Áıteke bı, dana Abaı tý­ǵan halyqta sóz qadirin túsin­beı­tin, oıyn júıeli jetkize almaı­tyn tomyryq ul, kerdeń qyz kó­beıdi. Sheshendik ónerdiń ult tár­bıesine tıgizer yqpalynyń shegesi bosaǵandyǵy baıqaldy. Qashanda ulttyń joǵyn túgen­dep berip júretin ońtústik osy olqy tusty qolǵa alǵan. Áýelde oblysta bastaǵan “Qanekı, tilim, sóıleshi” sheshendik baıqaýyn res­pýblıkalyq óner dodasyna aınal­dyrdy. J.Shanın atyndaǵy ob­lys­tyq drama teatrynda ótken respýblıkalyq baıqaýǵa aýdan, oblystyq dodalardan qara úzip, alǵa shyqqan 18 sheshen qatysty. Aldyn ala ozyp aıtaıyq, osynyń bári aýzymen qus tistegen júırik, keshegi bılerdiń búgingi jalǵasy desek qateleser edik. Sheshendik baıqaýdy tazsha bala, arýlar syny, balýandar básekesi sekildi syndarmen shatystyryp, oıda joqta sahnaǵa shyǵyp qal­ǵandaı oıǵa qaldyrǵandary da boldy. Qarapaıym máteldiń túıi­nin tarqatpaq túgili búginde arhaızmge aınalǵan qazaq ydys ataýynyń mánin aıyra almaı jatqan soń osylaı deýge týra keledi. Qazylar alqasynyń quramyn­da akademık О́mirzaq Aıtbaev, aqyn Qadyr Myrza Áli, halyq ártisi Sábıt Orazbaev, jazýshy Marhabat Baıǵut syndy qazaqtyń betke ustar myqtylary bolǵan baıqaýdyń betasharyn oblys ákiminiń orynbasary, sózge, oıǵa usta Álı Bektaev ashyp berdi. She­shendik óner baıqaýy – ártisterdi ár jerden jınap alyp, konsert qoıý emes, júgi aýyr, joly ózge­sheleý. Osy mindetti oblystyq til­derdi damytý basqarmasynyń bastyǵy Kúlııa Aıdarbekova bas­taǵan ujym abyroımen aıaqtady. Baıqaýǵa qatysýshylar tómen­degideı tapsyrmalardy oryndady. “Sálemdesý – saltymyz” – úmit­kerler sálemdesý arqyly ózderin kópshilikke tanystyrdy. Baıqaý­dyń “Taza minsiz asyl sóz, oı túbinde jatady” dep atalatyn ekinshi kezeńinde úmitkerler jum­baqtap aıtylǵan sheshendik sózder­diń, maqal-mátelderdiń astaryn ashyp, mán-maǵynasyn túsindirýge tyrysty. Úshinshi kezeń “О́nerge ­árkimniń-aq bar talasy” dep atal­dy. Onda qatysýshylar bı-sheshen­derdiń sózderinen úzindiler aıtyp, qıssa, dastan, kórkemsóz oqý, kúı, terme, dástúrli án oryndaý sııaqty qazaq halqyna tán ulttyq óner túrinen saıysqa tústi. Sońǵy “Sheshendik – she­ber­lik” kezeńinde úmitkerler osy zamanǵy problemalyq taqyryptar boıynsha bir-birinen asyp túsetindeı bilgirlik, dilmarlyq, sheshendik tanytyp, kúndelikti ómirde kezdesetin túrli daýly máselelerdi sheshýi tıis boldy. Joǵaryda aıtylǵandaı, sál áttegenaılary bolmasa, baıqaý óz dárejesinde ótti. Qazaqtyń sóz óneriniń qadirine jetetin jastar jetilip qalypty. Soltústik Qazaq­stan oblysyndaǵy S.Mu­qanov atyndaǵy qazaq sazdy drama teatry­nyń ártisi Bolat Mamyt­bekov áý basta kesteli sóz, keleli oı, tapqyr sheshimderimen erek­shelenip edi, márege shashasyna shań juqpaı jetti. Qazaqy kıingen, qamshysyn syǵymdaı ustap sóılese kómeıinen marjan sóz toqtaýsyz tógiletin, keshegi bılerdiń synyǵy B.Mamytbekov respýblıkalyq baıqaýdyń bas júldesin jeńip aldy. Qytaıdaǵy on myń qanda­symyz bir mezette bılep, Gınnes­tiń rekordtar kitabyna engizgen “Qara jorǵa” bıimen shyqqan Baqtııar Beknazarov Taraz ınno­vasııalyq gýmanıtarlyq ýnıver­sıtetiniń I kýrs magıstranty. Sóz júıesinde bıiktik tanytqan ulan birinshi oryndy enshiledi. Eki ekinshi oryn ońtústiktik Nurlan ­Esenqulov pen Almaty oblysynan kelgen sheshen Bázilhan Ábdiǵanıǵa buıyrdy. Úsh úshinshi oryndy Dıdar Baıandıeva (OQO), Aınur Aqsholaqova (Qaraǵandy oblysy) jáne Ǵalııa Abdrahmanova (Al­maty) jeńip aldy. Maıqy bı, Tóle bı, Qaz daýysty Qazybek bı, Áıteke bı, Nurtýǵan jyraý atyn­daǵy nomınasııalar ıesin tapty. Biz qazaq sóz óneriniń úlken bir bıigine aınalǵan Qadyr Myrza Álini áńgimege tartqan edik. “О́tken ǵasyrdyń 60-shy jyl­darynda halqymyzdyń aıtys óneri qaıta oralǵanda men qazylar alqasynyń quramynda bolǵan­myn,–dedi Qadyr aǵa. –“Sonda aıtys – eskiniń sarqynshaǵy ǵoı, búginge ne keregi bar?” degender bolǵan. Búginde aıtys aıtarlyqtaı bıikke kóterilip, qazaqtyń joǵyn túgendep júrgen óner báıgesine aınaldy. Sheshendik óner aıtys­tan góri aýyrlaý. Mindeti de, júgi de. Bılerdiń sheshimin handa da buzbaıtyn dástúri bar, júıeli sózge toqtaǵan qazaqtyń bul óneriniń uıytqysy Ońtústik bolǵany qýantady. Halqymyzdyń bereke-birligi úshin kerek óner de aıtys sekildi óz jorǵasyna minedi. Bul bizdiń bir saty bıiktegenimiz”. 1993 jyldyń mamyr aıynda qasıetti Ordabasy bıiginde ótken táýelsizdiktiń uly toıynda El­basy: “Kesimdi baǵa, ordaly oı, beı­­­neli teńeý, tórt aıaǵy teń tol­ǵaý­­lar ǵasyrdan ǵasyrǵa jurt jadynda jattalyp, búgingi kúnge jetti. Osynaý asyl mura, bıler sózi kim-kimdi de tańdandyrmaı, tamsandyrmaı qoımaıdy”,–degen bolatyn. “Men jalyndaǵan jastarǵa senemin”, dep Maǵjan Jumabaev aıtqandaı, sóz kıesine tabynǵan, qasıetin boıyna sińirgen urpaq ósip kele jatqandyǵyn respýb­lı­kalyq baıqaý tanytty. Jurt kóńili marqaıyp qaıtty. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.