Birneshe úıdi biriktirgen PIK tóraǵasyn ornynan tabý da qıyn. Sondyqtan bir máselemen kómekke zárý bolǵan turǵyndar olardy izdeýmen sarsylatyn. Al aýladaǵy balalar alańdaryn abattandyryp, jaraqtandyrýdy kóptegen kooperatıvter jergilikti ákimdikterdiń de moınyna artyp qoıǵan.
Sonymen qatar PIK-ter kooperatıvke kiretin úılerdiń barlyǵyn ustaýǵa bir ǵana shot ashty, al bul páter ıeleriniń aqshany maqsatty paıdalanýyn baqylaýǵa múmkindik bermedi. PIK-terdiń osyndaı tolyp jatqan kemistikteri turǵyn úı sharýashylyǵyn basqarýdyń basqa jolyn izdeýge májbúr etti.
2019 jylǵy 26 jeltoqsanda Prezıdent «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıdy. Osy Zańǵa sáıkes, 2022 jyldyń 1 shildesinen bastap páter ıeleri kooperatıvteri (PIK) bolmaıdy, al olardyń ornyn múlik ıeleri birlestikteri men jaı seriktestikter alady.
Múlik ıeleriniń birlestigi (MIB) – bul bir kóppáterli turǵyn úıdiń páter ıeleri ǵana quratyn kommersııalyq emes nysandaǵy zańdy tulǵa. Jaı seriktestik (JS) – azamattyq shart negizinde úıge ortaq múlikterdi barlyq menshik ıelerimen úıdi birlesip basqarý jáne kútip ustaý. Bul júıe turǵyndar qarajatynyń ashyq jumsalýyn qamtamasyz etedi degen úmit bar. Sondaı-aq olar turǵyndarǵa basqarý tásilin tańdaý quqyǵyn berý úshin engizilgen.
Jańa tártip boıynsha MIB-ter «múlik ıeleriniń bir birlestiginde – bir shot» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin bolady, bul bir úıdiń turǵyndaryna jınalǵan qarajattyń basqarý jáne ustaý úshin maqsatty paıdalanylýyn baqylaýǵa múmkindik beredi. MIB-tiń PIK-ten túbegeıli aıyrmashylyǵy da sol – aqsha qarajatyn durys ári ádil bólý. PIK-tiń bir shoty bolǵanymen, úıleri kóp boldy, al MIB-te ár úıdiń óz shoty bolady. Qarajat tek bir úıdiń qajetine jumsalady jáne ony joǵaryda aıtqanymyzdaı, turǵyn úı ıeleri de, jergilikti bılik te qadaǵalaı alady.
Bul máseleni sheshý qazir Soltústik Qazaqstan oblysynyń qalalarynda qyzý qolǵa alyndy. Jýyrda Petropavl qalasy ákimdiginiń turǵyn úı ınspeksııasy bóliminiń basshysy Erlan Qaıyrbekov pen ákimniń turǵyn úı-kommýnaldyq máseleler jónindegi keńesshisi Anatolıı Mıshın BAQ arqyly turǵyndarǵa MIB-tiń PIK-ten artyqshylyǵyn túsindirýge tyrysty.
Sonymen qatar olar MIB qurýdyń jáne oǵan múshe bolýdyń joldaryn aıtty. «Bul úshin tórt qujat qajet: aldymen turǵyndardyń MIB qurýdy qolǵa alǵan jınalysynyń hattamasy, ár turǵyn úı ıeleriniń oǵan ótýdi qalaǵan ótinishi, tóraǵany tańdaý týraly sheshimi jáne MIB-tiń úlgilik jarǵysy men tirkelýine 1 AEK mólsherinde aqy tólengeni týraly túbirtek. Osy qujattar daıyn bolsa, tóraǵa ony ádilet organdarynda tirketedi. Osydan keıin MIB óz jumysyna kirisýge quqyly», dedi E.Qaıyrbekov.
MIB-tiń tóraǵalyǵyna páterlerdiń kez kelgen ıesi tóraǵa bolyp saılana alady. Ony jalpy jınalysta menshik ıeleri 1 jyl merzimge saılaıdy. Eger buryn PIK-tiń ózinde aýla sypyrýshylar, elektrıkter, býhgalterler sııaqty qyzmetkerler shtaty bolsa, endi olarmen MIB tóraǵasy tapsyrys berýshi retinde kelisimshart jasaıdy. Kelisimshartta oryndalatyn jumystardyń kólemi men túrleri jáne eńbekaqysy anyq kórsetiledi. Al basqarýdyń jańa nysany tek tóraǵadan ǵana turatyn bolady.
Kondomınıým nysanynyń ortaq múlkin basqarýǵa jáne kútip-ustaýǵa arnalǵan shyǵystaryn esepteýdiń bekitilgen ádistemesi, ıaǵnı jyl ishinde oryndalýy qajet jumystardyń qajetti tizbesi bolady. Osy jumystar tizimine sáıkes úıdi basqarý jáne kútip ustaý shyǵyndarynyń jyldyq smetasy jasalady.
Buryn PIK qurý úshin jalpy jınalysty páter ıeleriniń keminde 10% kiretin bastamashyl top shaqyratyn. Al MIB qurý úshin úı turǵyndarynyń 100% kelisimi qajet. Olardyń árqaısysy senimhat berip, birlesken qyzmet týraly kelisimge qol qoıady. Sonymen birge PIK ádilet organdarynda tirkeý jarǵyny da talap etpeıtin. Al MIB-ti tirkeýge ol qajet bolady. Qazirgi ýaqytta Petropavl qalasynyń aýmaǵynda 1 090 kóppáterli turǵyn úı bar, onyń ishinde 624 kondomınıým obektisinde basqarý nysany uıymdastyrylǵan, 328 úıde turǵyndardyń ózi saılaǵan basshysy bar, al 138-i ıesiz bolyp tabylady.
Qala ákimdigi tarapynan kondomınıým nysandaryn basqarýǵa jáne onyń ortaq múlkin kútip-ustaýǵa arnalǵan shyǵystar smetasyn esepteý ádistemesi ázirlendi. Bul ádisteme «Turǵyn úı qatynastary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 1997 jylǵy 16 sáýirdegi zańynyń normalaryn negizge ala otyryp, kondomınıým obektisin basqarý jáne kondomınıým obektisiniń ortaq múlkin kútip-ustaý jónindegi shyǵyndardy esepteý kezinde qoldanylady. Sonymen birge qala ákiminiń ókimimen kondomınıým obektisiniń ortaq múlkin basqarýǵa jáne kútip-ustaýǵa arnalǵan shyǵystar smetasynyń eń az esebi boıynsha jumys toby quryldy. Jumys toby jergilikti ókildi organda bekitý úshin shyǵystar smetasynyń eń az esebi boıynsha joba ázirleıdi.
Sóıtip, qyzyljarlyqtar kóppáterli úıdi kútip, basqarýdyń jańa ádisin qoldanýǵa jiti kirisip otyr. Árıne, onyń da jetispeıtin jaqtary shyǵatyn shyǵar, biraq burynǵy PIK-terge qaraǵanda durystaý bolýǵa tıisti.
PETROPAVL
