Byltyr pandemııaǵa baılanysty jumyssyz qalǵan azamattarǵa el Úkimeti artyq-kemi joq 42500 teńgeden qarjylaı kómek kórsetkeni belgili. Keıbireýler «bul qaıdan kelgen san?» dep túsinbeı júrdi. Mınıstrlik aqshanyń kólemin oıdan alǵan joq. Memlekettegi eń tómengi jalaqy kólemi osyndaı edi.
Iá, Qazaqstandaǵy eń tómengi nomınaldy aılyq mólsheri ózgerissiz qalyp otyr. Tipti saqtandyrý jarnalarynyń ósýine baılanysty byltyrǵydan da azaıyp qalǵan.
Zertteýshiler reıtıngti túzgen kezde azyq-túlik baǵasy men eń tómengi aılyq kórsetkishin salystyrýdy da umytpapty. Sonda ótken jylmen salystyrǵanda Qazaqstanda azyq-túlik sebetiniń quny 14%-ǵa óskeni belgili boldy, ıaǵnı eń tómengi eńbekaqynyń 58,7%-y azyq-túlikke jumsalady. Bul – elimizde azyq-túliktiń baǵasy sharyqtasa da jalaqy óspegen degen sóz.
Eldegi eńbekaqynyń azdyǵyn aıtyp, Úkimet basshysyna saýal joldaǵan Májilis depýtaty Aıbek Paıaev aılyǵy shaılyǵynan aspaıtyn turǵyndardyń turmysy nasharlaǵanyn alǵa tartty. «Saqtandyrý jarnalarynyń ósýine baılanysty eń tómengi jalaqy mólsheri azaıǵan jalǵyz el Qazaqstan bolyp otyr. Bul – syn kótermeıtin másele. Jaǵdaıdy túzeýge umtylýymyz kerek. Álemdik standarttarǵa sáıkes azyq-túlik jáne azyq-túlik emes taýarlar men qyzmetterge jumsalatyn naqty shyǵystardy kórsete otyryp, eń tómengi kúnkóris deńgeıin esepteý ádistemesin ózgertý qajet. Halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý úshin tómengi jalaqy ortasha eńbekaqymen ǵana emes, ómir súrýdiń naqty qunymen de ólshenýi tıis», deıdi depýtat.
Al «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Oljas Ordabaev Qazaqstanda eń tómengi jalaqy kólemi eldegi ortasha aılyqtyń 20%-yn quraıtynyn, bul óte tómen kórsetkish ekenin jetkizdi. «Eń tómengi aılyq kólemin memleket retteıdi jáne onyń mólsheri respýblıkalyq bıýdjet týraly zańnamada bekitilgen. Qazaqstanda jalaqy tym tómen. Aılyq jaǵynan biz EAEO elderiniń ishinde Qyrǵyzstannan ǵana ozyp turmyz. Bul – eldigimizge syn. Álbette, kez kelgen memlekettiń jalaqysy sol eldiń ekonomıkalyq jaǵdaıyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan aldymen ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy ahýaldy jaqsartyp alýymyz kerek. Degenmen de Úkimet 2023 jylǵa qaraı eń tómengi nomınaldy aılyq kólemin ortasha jalaqynyń 30%-yna jetkizýdi qarastyryp otyr. Olaı bolsa, eń tómengi jalaqy qazirgiden eki esege kóp bolady» deıdi O.Ordabaev. Ártúrli salaǵa sholý jasap, statıstıkalyq málimetter berip otyratyn finprom.kz saıtynyń dereginshe, 2020 jyldyń sońǵy toqsanynda Qazaqstandaǵy ortasha jalaqy kólemi 14,3%-ǵa joǵarylap, 233,1 myń teńgeni quraǵan. Bul kórsetkish 2023 jylǵa qaraı ósýi ábden múmkin. Eger Úkimet sózinde turyp, eń tómengi jalaqynyń kólemin ortasha jalaqynyń 30%-yna jetkizse, onda eldegi eń tómengi aılyq shamamen 70 myń teńgeden asady degen sóz.
O.Ordabaevtyń aıtýynsha, bıýdjettik salanyń ózinde eń tómengi aılyq alatyn adamdardyń sany 1,2 mln-nan asady. Sondyqtan halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý úshin jalaqyny kóterý mańyzdy. Onyń pikirinshe, aılyq kóbeıý úshin aldymen jumysshyǵa jalaqy tóleıtin jumys berýshiniń jaǵdaıyna qaraılasý kerek. «Byltyr jeltoqsan aıynda kásipkerlerdiń aldaǵy josparyn bilý maqsatynda arnaıy saýaldama júrgizdik. Oǵan bas-aıaǵy 42,3 myń bıznes ókili qatysty. Sonda bıznesmenderdiń 34,0%-y memlekettik qoldaýǵa júgingeli otyrǵanyn jetkizdi. Al 32,4%-y ishki shyǵyndardy azaıtatynyn, 11,2%-y jumyskerlerdi qysqartatynyn, 10,4%-y qashyqtan jumys isteýge kóshetinin, 9,8%-y kásibin jabatynyn málimdedi. Osydan túıgenimiz, qazirgideı syn saǵatta kásipkerlerdi, jumys berýshilerdi qoldap jibersek, olar da jumys oryndaryn saqtaýǵa, jalaqyny ulǵaıtýǵa umtylyp, qyzmetkerlerine jaǵdaı jasaýǵa múddeli bolar edi», deıdi O.Ordabaev.
Sarapshylar sondaı-aq aılyqtyń azdyǵynan azamattar zeınetaqy qoryna jetkilikti qor da jınaı almaı otyrǵanyn alǵa tartty. Mysaly, el azamattarynyń 721 myńy ǵana zeınetaqy qoryndaǵy aqshanyń bir bóligin paıdalana alady. Bul – jalpy halyqtyń 4%-ǵa jeter-jetpes bóligi. Demek, otandastarymyzdyń basym kópshiligi az aılyqpen kún kóredi. Qazaqtyń tabys deńgeıi qandaı deńgeıde ekenin osydan-aq baǵamdaýǵa bolady.
Jaqynda Premer-Mınıstr Asqar Mamın 2023 jylǵa qaraı jalaqy kólemi eki esege artatynyn aıtyp, qýantyp tastady. Biraq Úkimet tek muǵalimder men dárigerlerdiń aılyǵyn ulǵaıtý máselesin kóterdi. Buıyrsa, eki jyldan keıin pedagogterdiń jalaqysy 330 myń teńgeden asady. Al medısınalyq qyzmetkerlerdiń aılyǵy 2,5 esege ósip, 561 myń teńgege deıin jetpek.
Jalpy finprom.kz málimetterine súıensek, búginde eldegi eń joǵary jalaqyny taý-ken salasynda jumys isteıtinder alady. Odan keıingi orynda qarjy jáne saqtandyrý salasynyń mamandary tur. Al eń az jalaqy alatyndar – sýmen qamtý jáne aýyl sharýashylyǵy salasynyń mamandary. Sondaı-aq muǵalimderdiń jalaqysy kóterilse de mektepte jumys isteıtin pedagogten basqa mamandardyń aılyǵy óspeı otyrǵany da eskeretin jaıt.
