Rektor etalony

Oń men soldy teńgere biletin qaıratkerlik kóbinese qoǵamdyq jumystarda baıqalady. Osy qara­paıym qaǵıdany jastar jaǵy kóp bile bermeıdi, bilse de iske kelgende bógeledi. Kez kelgen ortada sózi­men, parasatymen kózge ilingen adam kópke jol kórsetýdi peshenesine ja­zylǵan paryz, ózine buıyrǵan borysh sanaıdy. Jas kezinen mundaı senimge ıe bolý eseıe kele daǵdyǵa aınalady, ótinish jasaǵandy, qolqa salýdy tospaıdy. Jaýapkershiliktiń júgin sezingen soń ol uzaq oılanyp jatpaıdy, barsha iske birden bel sheship kirisedi. Oǵan, árıne týa bitken minez kerek.

Sonaý bala kezinde Shymkentte­gi Qarsybaı Sypataev mektebin­de ­oqyp júrgende-aq alǵyrlyq, ójet­tik, uıym­dastyrýshylyq, kósh­bas­shy­lyq qasıetimen tanyl­ǵan О́mir­bek Jol­dasbekovti álem­dik deńgeıdegi ǵa­lym, memleket jáne qoǵam qaı­ratkeri dárejesine jetkizgen de týa­bitti qaısarly­ǵy jáne talaby deýge bolady. Shyn­dyǵynda, balalar ara­syndaǵy abyroıy muǵalimderdiń yn­ta-pe­ıilin aýdarsa, oqýshylar komı­tetindegi tóraǵalyǵy dýmandy, ma­ǵynaly keshterdiń shyra­ıyn ashty. Sóıtip ol zerektigimen, ta­lan­tymen, tapqyrlyǵymen tutas mektepti alǵa súıredi. Osy qasıeti stýdent kezinde saralanyp, eńbek­ke aralasqanda bel-beleske kóterdi. Al Polıtehnıka ınstıtýtyndaǵy prorektorlyq, KazMÝ-degi rektor­lyq laýazymy, alty dúrkin halyq depýtaty bolýy, sonyń ishin­de Máji­listiń Áleýmettik-máde­nı damý ko­mı­tetiniń tóraǵasy qyz­metin at­qarýy birsypyra ańyz-áńgi­mege, el­dik-jasampazdyq ónegege ulas­qanyn zııaly qaýym tegis biledi.

Búgingi táýelsizdiktiń shırek ǵa­syr­dan astam ýaqytynda qa­zaq tilin qor­ǵaýda buryn-sońdy ózi­nen basqa adam bolmaǵandaı sóı­leıtinder kóbeıip turǵany belgili. Qylyshynan qan tamǵan Keńes za­manynda eńbegin buldamaı-aq, ul­ty­nyń qanymen, janymen birge ja­saı­tyn ana tilin ardaqtap, ultty da­mytýǵa aıǵaılamaı-aq úles qosý – О́mekeńder dáýiriniń namysty isi, azamattyq paryzy edi. Qazirgi urpaq máseleniń osy jaǵyna burylyp qarasa, tarıhtan tálim alar edi.

О́tken ǵasyrdyń 60-70 jyldary úshin qazaq tilinde kúrdeli sala – mehanıka men mashınalar teorııasy ıaǵnı mashınataný termınderine ana tilinde túsinikteme jazý, olardy túpnusqadan tárjimeleý – qıynnyń qıyny bolatyn. О́mirbek Arslanuly osy ǵylym salasy bo­ıynsha eki sózdik, tuńǵysh oqý quraly men oqýlyq shyǵarýy – naǵyz erlik, shyn eńbek edi. Sol kezde de zamanynyń quly bo­lyp, barlyq salada óz tiline qyz­met etýden jerinip, ultyn me­n­sinbeıtinder bolǵan. Qazir de, óki­nishke qaraı, joq emes. Zama­nynda «qazaq tili – ǵylymnyń tili bola almaıdy» de­genderge isi­men naqty jaýap ber­gen О́mirbek Ars­lanuly bilik­ti ınjenerlerdi tyń­ǵylyqty daıar­­laýdy, ozyq elder­men te­ńesý múm­kindikterin bú­gingi izbasar­laryna amanattap ket­ti. Rektorlyq mansa­by men jo­ǵa­ry bilimdi uıymdasty­rý qabi­leti oraıymen úılesken ǵa­lym ta­lantty stýdent jastardy der ke­zinde taýyp, jalyqpaı tárbıe­leý­diń jón-jobasyn kórsetip ketti. Qanshama shákirttiń jolyn ashty.

1970 jyly 39 jastaǵy О́mir­­bek Joldasbekovtiń sol kezdegi Qa­zaq­stannyń jalǵyz ýnıver­sı­tetine rektor bolyp taǵaıyndalýy senim men jaýapkershiliktiń, batyl­dyq pen namystyń kórinisi-tin. Mun­da birden «Bıofızıka» oqý-óndiristik birlestigi, tájirıbelik bıoklınıka, túrli konstrýktorlyq bıýrolar, robot jasaý ortalyǵy qurylyp, óz zamanyndaǵy ınnova­sııanyń qa­zany burq-sarq qaınap jatty.

Árıne О́.Joldasbekov týraly kóp aıtýǵa, jazýǵa bolady. Biraq onyń atyn tarıhta máńgige qaldyrǵan bir belgi ıakı tarıhı qoltańbasy, tipti rektorlyq qyzmetiniń dara shyńy QazMÝ qalashyǵynyń qury­lysy. Táji­rıbeli basshy áýeli «Ýnı­versı­tetstroı» arnaıy qurylys-mon­tajdaý basqarmasyn, jeke stý­denttik qurylys otrıadyn quryp, kún de­meı, tún demeı oqý kesheniniń al­ǵashqy bóligin salyp bitirdi. Eki dań­ǵyldyń arasyn qosyp jatqan, bir jaǵynan Esentaı ózeni, ekinshi jaǵynan Botanıkalyq baq qorshaǵan jasyl aýmaq qala ishindegi ǵajaıyp qalaǵa aınaldy.

El basshylyǵy qaı kezde de úl­ken isti úlken jaýapkershiligi bar adam­ǵa tapsyratyny belgili. Ony uıym­­dastyrý, ózine de, árip­­testerine de talap qoıa bilý, ádil­dik, mamandar men stýdent­terdiń tilegine qulaq asý, árdaıym kómek qolyn sozý sııaqty tulǵalyq qasıetteri sol shaqta búkil elde de, ujym­da da О́mirbek Joldasbekov aby­ro­ıyn bıikke kótergeni anyq. Stýdentterdiń izdenisine erkindik be­rý, ǵylymı-zertteýlerdi, oqytýdaǵy jańa ádistemelerdi udaıy qoldaý, sportta, ónerde jetistikke jetken jastardy júıeli kótermeleý esi­mi de, qyzmeti de tarıhta qalǵan arys­­tan júrek azamattyń Qudaı daryt­­qan qasıeti edi. Mine, osy sa­pa, osy qoldaý jastardy 1986 jy­ly jeltoqsannyń aıazynda bas alań­­ǵa alyp shyqty. Azattyqtyń qar­ly­ǵash­tarynyń elge, ultqa, kásip­ke, bolashaqqa adaldyǵy – tarıh teger­shigin durys baǵytqa burdy.

Búgingi Táýelsizdiktiń 30 jyl­dyq shejiresi turǵysynan qarasaq, sol kezdegi talap qoǵamnyń sana­ly bóligine oı salyp, jańarý úde­risin bastatady. Ejelden erkin­dikti ańsaǵan ata-baba rýhymen sý­syndaǵan, namysty qoldan bermegen, qymbatymyzdy aıalaǵan ur­paq­tar sabaqtastyǵyn saqtaý árdaıym mańyzdy.

Darhan MYŃBAI,

Májilis depýtaty