Qarataýda qaraýsyz qalǵan úı kóp

Kúnkóris qıyndaǵan soń, qala turǵyndary birtindep jan-jaqqa kóshe bastady. Tirshilik qamyn kúıttegen qarapaıym halyq óz nesibesin ózge jaqtan izdeýge májbúr boldy. Sondaı kúrdeli kezeńde Qarataý qalasyn­daǵy kóp qabatty turǵyn úıler qaraý­syz qalǵandyqtan, bul jer keıinnen qańǵybastardyń mekenine aınaldy. Kún kórýdiń ózi qıyndyq týdyrǵan kezeń­de baspanasyn tastap, bas saýǵalap ketken eldiń kóbiniń Qarataýǵa qaıta oralýǵa qulqy da, nıeti de bolmaǵan. Bul jaǵdaıdy qazynaly Qarataýdy jaılap otyrǵan qarapaıym jurt­tyń bári biledi. Kóshken eldiń jurtyn­daı bolyp qalǵan sol úıler keıinnen ártúrli jaǵdaılarmen talan-tarajǵa túsip, áldekimderdiń menshigine aınalyp shyǵa kelgen. Bul kúnde elimizdiń jaǵdaıy túzelip, damýdyń dańǵyl jolyna tússe de, atalǵan másele sol kúıi tolyǵymen sheshimin tappaı keledi.

Elimiz egemendik alǵan alǵashqy jyldarda Qarataý qalasynda barlyǵy 202 shaǵyn jáne kóp qabatty turǵyn úı bolǵan eken. Alaıda 1996 jyldar men 2000 jyldar aralyǵynda qala­da ónerkásip óndirisi toqtap, jumys­syzdyq beleń alǵan. Sodan halyq jappaı kóship, sonyń saldarynan qalada birqatar úı ıesiz qalǵan. Bul kúnde Talas aýdanynyń ortalyǵy sanalatyn Qarataý qalasynda qańqasy ǵana qalǵan turǵyn úıler kóp. Qart Qarataýdyń silemderin boılap, eńiske qaraı qulaǵanda qalanyń kórkine nuqsan keltirip turǵan turǵyn úıler birden kózge shalynady. Esik-terezesi joq, tozǵan, eskirgen úılerdiń deni elimiz táýelsizdik alǵaly otyz jyl bolsa da, áli tolyq qalpyna kelti­rilmegen. Atalǵan másele týraly Talas aýdanynyń ákimi Baqyt Qazan­basov­tan suraǵanymyzda, ol «Mo­no­qala­lardy damytýdyń 2020 jyl­ǵa deıingi baǵdarlamasy» aıasynda 2013-2015 jyldary aralyǵynda jón­deýge kelmeıtin, adam ómirine qaýip tón­dirip turǵan apatty jaǵdaıdaǵy 41 kóp qabatty turǵyn úılerdiń buzylyp, oryndary tegistelgenin aıtty. Ákimniń aıtýynsha, kezinde qaladaǵy kóptegen úı­di esebin tapqan áldekimder jeke­shelendirip alypty. Endi aýdan ákimdigi tarapynan qarajat bólip, ıelerinen sol úılerdi qaıta satyp alaıyn dese, olar elde joq baǵany aıtyp otyr eken. Sodan qymbat qarajatqa satyp alýǵa múmkindik bolmaǵan soń, biraz turǵyn úıler qańyrap áli kúnge deıin bos tur.

Búginde Qarataý qalasynda 4 741 páterli 148 shaǵyn jáne kóp qabatty turǵyn úı bar. Onyń birqatary kezinde jekeshelenip ketkendikten, qazirgi kezde ne buzýǵa, ne jóndeýge kelmeı otyr. Degenmen, qalada páter kezeginde turǵan azamattardyń kóp­ti­gin eskersek, olardy jóndep, bas­pa­na­ǵa muqtaj jandarǵa túrli jeńildik­ter arqyly berýge bolady. Qarataý qala­sy boıynsha búginde páter kezeginde 1 753 adam tur eken. Úısiz júrgen qala turǵyndary áli de jaqsylyqtan úmit­ti. Máselen, qala turǵyny Aıagóz Jańa­taı munda baspanaǵa muqtaj jan­dar­dyń kóp ekenin, alaıda kóptegen tur­ǵyn úı jóndelmeı jatqanyn jet­kiz­di. Bul jergilikti jurtshylyqty jıi oılandyratyn máseleniń biri. Al aýdan ákimdiginiń málimetinshe, turǵyndardy baspanamen qamtý maqsatynda tıisinshe jumystar júrgizilýde.

«2012-2019 jyldar aralyǵynda «Qol­jetimdi baspana-2020» memle­kettik baǵdarlamasy aıasynda qalanyń úshinshi jáne besinshi shaǵyn­ aýdan­daryndaǵy jáne B.Momysh­uly men Á.Aqshoraev kóshelerindegi 9 kóp qabatty turǵyn úı kúrdeli jóndeýden ótip, kezekte turǵan qala turǵyndaryna berildi. Sondaı-aq kóp balaly jáne az qamtylǵan otbasylardy turǵyn úımen qamtamasyz etý maqsatynda 2019 jyly sot sheshimimen kommýnaldyq menshik quqyǵy tanylǵan 3-shaǵyn aýdandaǵy №3 44 páterli kóp qabatty jataqhana kúrdeli jóndeýden ótip, paıdalanýǵa berildi. Qaıta jańǵyrtýǵa qajetti 199 mln teńge oblystyq bıýdjetten bólindi. Sonymen qatar ótken jyly «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 3-shaǵyn aýdandaǵy №22 jáne 5-shaǵyn aýdandaǵy №26 2 kóp qabatty turǵyn úı qaıta jańǵyrtyldy. Bul 115 páterli turǵyn úılerdiń jalpy aýdany 7 294 sharshy metrdi quraıdy. Atalǵan úıdi qaıta jańǵyrtý jumystaryna bıýdjetten 711 mln 755 myń teńge bólindi. Jańǵyrtýdan ótken qurylys nysany ótken jyldyń jeltoqsan aıynda qabyldandy», deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Qaırat Serımov.

Sonymen qatar byltyr qaladaǵy jekemenshik quqyǵyndaǵy, biraq bos turǵan kóp qabatty turǵyn úılerdi satyp alý jumystary bastalǵan. Búginge 3-shaǵyn aýdanyndaǵy 44 páterli №5 «A», 44 páterli №6 «A» jáne 80 páterli B.Momyshuly kóshesi №17 kóp qabatty turǵyn úıler menshik ıelerinen satyp alynǵan. Atalǵan úılerdi alý jumystaryna bıýdjetten 55 mln teńge qarjy qarastyrylǵan. Sol sııaqty bıýdjetten bólingen 196 mln teńgege 3-shaǵyn aýdandaǵy 40 páter­li №75 kóp qabatty turǵyn úı men­shik ıesinen satyp alynyp, bú­gin­gi tańda kezekte turǵan qala tur­ǵyndaryna berilýde eken. Alaıda máse­le munymen sheshilmeıdi. Áli de Qara­taýda qańyrap bos turǵan úı jeter­lik. Búginde qaladaǵy bos turǵan 5 kóp ­qabatty úı men 1 qonaqúı menshik ıelerinen satyp alýdy qajet etedi.

Jambyl oblysynyń Qarataý, Jańatas jáne Shý qalalarynda turǵyn úılerdi jóndeý máselesi áli de ózekti. Máselen, Qarataýdaǵy birqatar úı jekeshelenip ketkendikten, ony ıeleri ne ózine, ne ózgege bermeı otyr. Aýdan bas­shylyǵy olardyń baǵa­ny aspandatyp otyrǵanyn aıtýda. Degen­men, úı ıeleri ákimdik bergen 20-25 mln teńgeniń kólemindegi qarajatqa ıeli­gindegi múlikterin satsa, osy kúnge deıin kúrdeli bolyp kelgen másele oń sheshimin tabatyn edi.

Jambyl oblysy,

Talas aýdany