Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Investorlardyń elimizge kelýge dáti barmaıtyn
Elimizde jańǵyrmaly energııa kózderi 2009 jyldan bastap qolǵa alyndy. Sol jyly jańǵyrmaly energııa kózderin qoldaý týraly zań qabyldanǵan edi. Energetıka mınıstrliginiń Jańǵyrmaly energııa kózderi departamentiniń dırektory Aınur Sospanovanyń aıtýynsha, sol kezeńde salalyq júıe qalyptastyrylyp, ınvestorlarmen qarqyndy jumys bastaldy.
«Bul kezeńde Qazaqstanǵa ınvestorlar kelýge daıyn emes bolatyn. О́ıtkeni olar ınvestısııalyq klımattyń qolaısyzdyǵyn alǵa tartyp, táýekelge barýǵa júrekteri daýalaǵan joq. Dese de 2013-2014 jyldardan bastap tıisti zań ózgertilip, jeńil tarıfter engizildi. Elektr energııasynyń biryńǵaı satyp alýshysyn anyqtadyq. Sodan keıin elektr energııasyn satý jáne satyp alý júıesin ázirlep, teńgeniń dollarǵa qatysty baǵamynyń ózgerýin eskere otyra tarıfter ındeksteýden ótkizildi. Mine, osy kezde elimizge alǵashqy ınvestorlar kele bastady. Alǵashqy kúnnen qýat alatyn 50 MVt-tyq elektr stansasy 2014 jyly Jambyl oblysynda salyndy. Iаǵnı bul kezeń elimizdegi balama qýat kózderiniń bastaýy boldy desek te artyq bolmaıdy», deıdi A.Sospanova.
EXPO kórmesin kórkeıtýge atsalysty
Bilikti mamannyń bastaýymen 2017 jyly elordada ótken EXPO halyqaralyq kórmesinde Qazaqstan pavılonynyń taqyryptyq mazmuny tolyqtyryldy. Onyń aıtýynsha, atalǵan jahandyq shara elimizde turaqty energetıkanyń qanat qaǵýyna jol ashty.
«Elektr stansalary 3-4 jyl ishinde kezeń-kezeńimen salynatynyn eskersek, elimizdegi negizgi balama qýat nysandary 2018-2019 jyldary iske qosyldy. Búginde respýblıka aýmaǵynda jalpy kólemi 1700 MVt-qa jýyqtaıtyn jańǵyrmaly energııa kózderi jumys istep tur. Onyń ishinde 100 MVt-tyq kún jáne jel elektr stansalary bar. Álemdik deńgeıde alyp qarasaq, bul jaman nátıje emes. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha jańǵyrmaly energııa kózderiniń úlesi 3%-ǵa jetti. 2025 jylǵa qaraı onyń kólemin 6%-ǵa jáne 2030 jylǵa qaraı 10%-ǵa jetkizý mejesi qoıylyp otyr. О́ńirler bólinisinde klımaty jyly ońtústik aımaqtarda kún elektr stansalaryna basymdyq berilgen. Onyń jarqyn mysaly retinde Túrkistan, Jambyl oblystaryn keltirýge bolady. Jel elektr nysandaryn dalaly jáne taýly óńirlerde damytqan qolaıly. Aıtalyq, Almaty jáne Aqmola oblystary. Qazir perspektıvalyq baǵyt retinde gıdroenergetıkaǵa basymdyq berilmek. Sebebi bul baǵyttaǵy jobalardy júzege asyrý qymbatqa soqpaıdy. Desek te bul kún jáne jel elektr energetıkasyna kóńil bólinbeıdi degendi bildirmeıdi», dedi departament dırektory.
Aýksıon tarıfti arzandatty
2018 jylǵa deıin jańǵyrmaly energııa kózderinen óndirilgen energııanyń quny dástúrli energııa nysandaryna qaraǵanda qymbatqa túsetin. Máselen, kún elektr stansasynan óndirilgen energııanyń tarıfi MVt-qa shaqqanda 34 teńgeni qurasa, jel elektr stansasynan óndirilgen qýat tarıfi 22 teńge bolatyn. Áıtse de 2018 jyldan keıin tarıfti tómendetý maqsatynda tıisti vedomstvo aýksıon ótkizý formatyna aýysty. Bul energetıka naryǵyndaǵy baǵa saıasatyna oń áser etti, deıdi A.Sospanova.
«Aýksıon tártibine kóshkennen keıin tarıfter shamamen eki esege tómendedi. Mysaly, 2014 jyly kún elektr stansasynan óndiriletin energııanyń tarıfi MVt-na 34 teńge bolsa, aýksıondaǵy shekti baǵasy 17 teńgeden aspaıdy. JEK nysandarynyń ıelerine Syrtqy ister mınıstrliginiń ınvestısııalar komıtetimen basym baǵyttaǵy ınvestısııalyq kelisimshartqa otyryp, salyqtyq jeńildikter alýǵa múmkindikter qarastyrylǵan. Iаǵnı, Kásipkerlik týraly kodekste qamtylǵan normatıvterdi balama qýat kózderimen aınalysatyn isker azamattar da paıdalanýǵa quqyly», dedi departament basshysy.
Bul salany qarqyndatyp, órkendetý úshin naryqta júıelik ózgerister qajet deıdi maman.
«Jańǵyrmaly energııa kózderiniń nysandary óndirilgen energııany jelige jiberedi. Ol KEGOC júıelik operatorynyń nemese óńirlik elektr jelilik kompanııalardyń jelileri bolýy múmkin. Eger de atalǵan jeliler energııany qabyldap, taratýǵa daıyn bolmasa, onda JEK nysandaryna da qajetti qýat kólemin óndirý ońaıǵa tımeıdi. Budan bólek, aspannan kúnniń kózi kórinbeı jáne jel soqpasa, sáıkesinshe energııa da óndirilmeıtinin júıelik operator eskerý qajet. Sondyqtan da ol ortaq júıege basqa balamany berýge daıyn bolǵany abzal. Bul problema bizdiń elimizge ǵana tán emes. Bul álemdik úrdis. Ár memleket ony óz betinshe sheship keledi», dedi A.Sospanova.
Atalǵan máseleni sheshýdiń amaly retinde otandyq mamandar elimizde manevrlik qýat kózderin damytýdy kózdeýde. Osy baǵytta jaýapty organ aýksıon ótkizýdi josparlap otyr.
