Osy oraıda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Táýelsizdik bárinen qymbat» maqalasyndaǵy: «Totalıtarlyq kezeńde ulttyq qundylyqtarymyzdan, tilimizden, dilimiz ben dinimizden aıyrylyp qala jazdadyq. Onyń bári Táýelsizdiktiń arqasynda halqymyzǵa qaıta oraldy. Biraq ult pen el retinde saqtalyp qalý úshin búgingi jáne bolashaq urpaq jańa syn-qaterlerge daıyn bolýy kerek.
Jahandaný kezinde el jat jurttyń yqpalyna beısanaly túrde ilesip ketkenin ańǵarmaıdy. Basqasha aıtqanda, májbúrlikten emes, sanasynyń ýlanýy arqyly óz erkimen torǵa túsedi. Sondyqtan, jańa zamannyń jaqsy-jamanyn ekshep, artyqshylyqtaryn boıǵa sińirýmen qatar, tamyrymyzdy berik saqtaýymyz qajet. Ulttyq bolmysymyzdan, tól mádenıetimiz ben salt-dástúrimizden ajyrap qalmaý – barlyq órkenıetter mıdaı aralasqan alasapyranda jutylyp ketpeýdiń birden bir kepili», degen sózderi oıǵa oralady.
О́ıtkeni elimizde Táýelsizdik jyldarynda myńdaǵan qazaq mektebi men balabaqshalary ashylǵanyna, qazaq tilindegi gazet-jýrnaldar, teledıdar men radıo habarlary kóbeıgenine qaramastan, búgingi jahandaný zamanynda ana tilimizdiń aspany bultsyz, shaıdaı ashyq deý qıyn. Máselen, elimizdiń, ásirese, soltústik jáne ortalyq óńirlerindegi qalalarda ashylǵan aralas mektepterdi aıtpaǵanda, taza qazaq mektepteri oqýshylarynyń ózderi de úziliste bir-birimen orys tilinde sóılesetindigi jasyryn syr emes. Balabaqshalardaǵy ahýal da osyǵan uqsas. Munyń sebebi nede? Bizdińshe, birinshiden, qalalyq jerlerde qazaq tiliniń tildik ortasy áli qalyptaspaǵandyǵynda. Ekinshiden, aqparat keńistigindegi básekede qazaq tilindegi ónimderdiń sany az, sapasy máz emestiginde. Buǵan birer qarapaıym mysal keltireıik: Kórshilerimiz – jas adamdar. Bári de qazaqsha sóıleıdi. Bir kúni olar jalǵyz uldarynyń tili orysshaǵa aýysa bastaǵanyn ańǵarypty. Sóıtse, ol bala kúni boıy kompıýterden kózin almaı, sondaǵy orys tilindegi mýltfılmderdi tamashalaıdy eken.
Dál osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵan ózge ata-analardyń keıbireýleri balalarynyń tek «Balapan» telearnasyn kórýine ruqsat berip, basqa tildegi dúnıelikterdi tamashalaýyna tyıym salyp, tirelgen tuıyqtan shyǵýdyń bir jolyn tapqan sııaqty. Ul-qyzdarynan úı ishindegi qarym-qatynasta tek qazaqsha sóıleýdi qatań talap etip, al olar baıqamaı orys tilindegi sózderdi qosyp jibergen jaǵdaıda ártúrli «aıyp» salyp jatqan aǵaıyndar da bar eken.
Árıne, mundaı is-áreketter ultynyń keleshegin oılaıtyn namysty da parasatty ata-analardyń ǵana qolynan keledi. Kúnkóristiń kúıbeńimen balasynyń tárbıesine ýaqyt tappaıtyn, nemese oǵan onsha mán bermeıtin áke-shesheler de az emestigi anyq. Olardyń otbasylaryndaǵy beıkúná baldyrǵandardyń betin ana tilimizge burý joly bireý-aq – eń aldymen, qazaq tilindegi mýltfılmderdiń sany men sapasyn arttyrý jáne balalar ádebıetin damytý.
Bul rette Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Aıda Balaeva jaqynda «Ult» táýelsiz ınternet basylymyna bergen suqbatynda: «Jas urpaqtyń tilin qazaq tilinde qalyptastyrý – búgingi kúnde eń ózekti másele. Búgingi balalardyń tilin qalyptastyratyn qural – árıne birinshi kezekte – telearnalardaǵy mýltıplıkasııalyq fılmder men balalar ádebıeti. Bul rette, «Balapan» arnasynyń mazmundyq kontentin, baǵdarlamalar sapasyn kúsheıtýdi únemi qadaǵalap otyrmyz. Sonymen qatar, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda balalarǵa arnalǵan qazaq tildi teleónimderdiń aýqymyn keńeıtý maqsatynda sheteldik balalar telearnalaryn (Nickelodeon, TiJi, Karýsel) qazaq tiline aýdaryp, taratý qolǵa alyndy. Sondaı-aq, bıylǵy jyly balalar ádebıetiniń álemdik bestsellerlerin, atap aıtqanda, E.H.Gombrıhtiń «Álemniń qysqasha tarıhy», Lıýıs Kerrolldiń «Alısa ǵajaıyptar elinde», Djordj Orýelldiń «Haıýanattar baǵy», Eva Ibbotsonnyń «Teńiz ózenine saıahaty» syndy barlyǵy 20 kitapty qazaq tiline aýdaryp, balalar aýdıtorııasyna usynýdy kózdep otyrmyz», dep málimdegeni kóńilge úlken úmit uıalatady. Buǵan bizdiń qosarymyz: Úkimet Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń osyndaı ıgi bastamalaryna qajetti qarjyny aıamasa, quba-qup. Parlament depýtattarynyń qulaǵyna da «altyn syrǵa» demekpiz.
