Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Qazaqstandyqtardyń álemdik kompanııalarda qyzmet etip, úlken jobalarǵa úles qosyp júrgeni týraly jıi estımiz. Solardyń biri – Azız Músilimov. Ol baǵdarlamamen qamtamasyz etý salasynda kósh bastap turǵan Microsoft kompanııasynda eńbek etken. Búginde elimizde jastarǵa arnalǵan birneshe jobany qolǵa alyp, zamandastaryn sanaly ómir súrýge baýlyp júr.
– Birneshe jyl Microsoft kompanııasynda qyzmet ettim. Negizi, bir startap jobanyń múshesi edim. Ol jobany Microsoft satyp alyp, biz úlken uıymnyń quramyna endik. Álbette, onda úlken tájirıbe jınap, bilimimdi jetildirdim. Alaıda shetelde bilim alýyma múmkindik bergen «Bolashaq» baǵdarlamasynyń mindettemesin óteý úshin elge oraldym. Shyny kerek, áýelde elge qaıtqanyma asa qýana qoıǵanym joq. Jalpy, elde qyzmet etemin degen josparym da bolmaǵan. Biraq qazir elime degen súıispenshiligim arta tústi, óz elime paıdamdy tıgizsem degen nıet paıda boldy. Qazir negizgi jumysymnan bólek jastarǵa paıdaly bolatyn, oı salatyn jobamen aınalysamyn. «Jolyń bolsyn!» dep atalatyn jobamyzdyń aıasynda apta saıyn ártúrli sala mamandaryn shaqyryp, jastardyń durys jol tańdaýyna sebepker bolǵymyz keledi. О́z elińe paıdaly bolǵan, Otanǵa qyzmet etken múlde bólek, erekshe sezim eken, – deıdi Azız Músilimov.
Al Jambyl oblysynyń týmasy Erkebulan Rahmetov sheteldegi oqýyn bitirip elge qaıtqanda birqatar máselemen betpe-bet kelgenin, alaıda bul Otanǵa qyzmet etý yntasyna keri áser etpegenin aıtady.
– M.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń túlegimin. Bakalavr dıplomyn alǵan soń Ulybrıtanııanyń Southampton ýnıversıtetine magıstratýraǵa oqýǵa tústim. Ony bitirgen soń Taraz memlekettik ýnıversıtetine kelip qyzmet etýge mindetti edim. Sodan osy ýnıversıtettiń ekonomıka fakýltetinde dáris oqı bastadym, – deıdi Erkebulan.
Tumandy Albıonda menedjment boıynsha bilimin jetildirgen maman elge oralǵanda mardymsyz eńbekaqyǵa jumys isteıdi.
– Alǵashqyda jalaqym 60-70 myń teńge kóleminde edi. Jalpy, qazaqstandyq JOO oqytýshylarynyń jalaqysy az. Onymen bir otbasyn asyraı almaısyń. «Qurǵaq qasyq aýyz jyrtady» demekshi, oqytýshylarǵa, onyń ishinde jastarǵa qajetti áleýmettik qoldaý kórsetilýi kerek dep esepteımin. Sodan oqý ortalyǵyna qosymsha jumysqa turdym. Shetelde bilimimdi shyńdap kelgenimmen, ózim qyzmet etetin ýnıversıtet eski júıege ózgeris engizýge múmkindik bergen joq. Máselen, stýdentter áli de oqytýshy aıtqan ár sózdi jazyp alýy tıis. Kóshirilgen leksııa únemi paıdaly bola bermeıdi. Men osy syndy eski erejelerdi ózgertýge kúsh saldym. Jalpy, ýnıversıtette de, qosymsha jumys ornym – oqý ortalyǵynda da balalarǵa paıdaly bolýǵa tyrystym. Sapaly bilim berýge bar kúshimdi saldym, – deıdi maman.
Qazir «Teńizshevroıl» kompanııasynda mamandyǵy boıynsha qyzmet etetin ol eldiń damýyna óz úlesin qosqandy jón kóredi.
– Oqýymdy aıaqtaǵanda birneshe sheteldik kompanııa jumysqa shaqyrdy, áli de osyndaı usynystar bar. Jalpy, shetelge kóshsek ómirimiz jaqsaratyndaı, qaltamyz qalyńdaı túsetindeı kórinedi. Degenmen, tynymsyz eńbek etken adam qaı jerde bolsyn qalaǵan maqsatyna jete alady. Onyń ústine jat jerde eshkimniń qushaq jaıyp kútip otyrmasy anyq. Týǵan eliń úshin qyzmet etkenniń jóni bólek. Munda seniń týys-týǵanyń, dostaryń bar. Olardyń ortasynda bolý, birge ýaqyt ótkizý degen úlken nyǵmet qoı. Túptep kelgende aqyn Nesipbek Aıtulynyń «Úsh jaqqa bura tartsa úsh týysqan, Ushpaqqa kim shyǵarar erteń eldi?» degen eldi birlikke shaqyrǵan jyr joldaryn esten shyǵarmaýymyz kerek, – dep túıindedi sózin Erkebulan.
Kelesi keıipkerimiz – Asylbek Razaqov Túrkııanyń bedeldi joǵary oqý oryndarynyń birin támamdaǵan.
– Ystanbul Bıznes ýnıversıtetine halyqaralyq saýda jáne ekonomıka mamandyǵy boıynsha oqýǵa tústim. 2017 jyly oqýymdy támamdaǵan soń elge qaıtý jóninde eshqandaı mindettemem bolmasa da shetelde qalyp jumys isteýge múmkindigim bolsa da týǵan jerime oralǵandy jón kórdim. Qazaq «Er týǵan jerine, ıt toıǵan jerine» deıdi emes pe?! Sondyqtan bilgenimdi el paıdasyna asyrýdy oılap, shetelde alǵan teorııalyq bilimimdi óz elimde is júzinde synap kórýge bel baıladym. Sodan, elge kelip kásip etýge bilek sybana kiristim. Qazir Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy birqatar jobany júzege asyrýǵa atsalysyp kelemin, – deıdi jas kásipker.
Búginde Túrkııa halyqaralyq qorynyń Qazaqstandaǵy ókili sanalatyn Asylbek qoǵamdyq jumystarǵa belsendi qatysady. Oǵan qosa jas kásipker eki ortalyqtyń negizin qalap úlgergen.
– Negizgi jumysyma kedergi keltirmesten ıgi isterdiń basy-qasynda bolýǵa tyrysamyn. Osylaısha, ByTurkey konsaltıng kompanııasyn ashtym. Túrkııamen baılanysy bar kásipkerlerge bilgenimdi aıtyp, saýda jáne ekonomıka boıynsha keńes beremin. Ol jaqtaǵy erejelerdi, Túrkııanyń ishki qurylysyn birshama bilgendikten, basqa da áriptesterime paıdaly bolsam degen nıetten týǵan joba edi bul. Odan keıin Horizon International Educational Centre oqytý ortalyǵyna ıelik etemin. Onda balalarǵa sapaly bilim berýge bar kúshimizdi jumsaımyz. Qazir alpysqa jýyq stýdentimiz bar. Byltyr jıyrmadan astam talapkerdi Túrkııa ýnıversıtetterine oqýǵa attandyrdyq. Joǵaryda atalǵan konsaltıng kompanııamyz arqyly elge ınvestısııa tartý joldaryn da qarastyrýdamyz. Meniń shetelde oqyp, úlken kompanııalarda qyzmet etip júrgen talaı tanysym búginde elge oralyp, óz Otanyna eńbegin sińirip júr. Árkimniń óz taǵdyry bar. Adamnyń armany qarynnyń qamy bolmaýy tıis. Árbir azamat el aldyndaǵy perzenttik paryzyn umytpaýy kerek. El aman, jurt tynysh bolsa, barlyq arman oryndalady, – deıdi Asylbek Razaqov.
Shetelde alǵan bilimin elimizdiń paıdasyna asyryp, jemisti eńbek etip kele jatqan taǵy bir keıipkerimiz – Móldir Dinasylova. Ol – Kalıfornııa shtatyndaǵy Mıddlberı halyqaralyq zertteýler ınstıtýtynyń túlegi. Búginde Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıtetinde Ilespeli aýdarma kafedrasynyń meńgerýshisi bolyp qyzmet etedi.
– Shyny kerek, áýelde shetelden elge oralǵanymda úlken is tyndyramyn degen senimim bolmady. Elge kelgen soń «Qarashyǵanaq», «Samuryq-Qazyna» sııaqty úlken kompanııalarǵa jumysqa ornalasýǵa nıettendim. Alaıda kezinde ózim bilim alǵan ýnıversıtette jumys isteýge mindetti edim. Sodan stýdenttermen jumys istedim. Olardyń keri baılanysy, bilimge degen yntasy meniń oqý ornynda qalyp, turaqty jumys isteýime muryndyq boldy. Iаǵnı jumys isteýge múmkindik bar ekenin, stýdentterge kerek ekenimdi túsindim, – deıdi Móldir.
Móldirdiń óz jumysyna degen ynta-yqylasy, ujymdaǵy abyroı-bedeli de oqý orny basshylyǵy tarapynan joǵary baǵalandy.
– Ýnıversıtette qyzmet etip júrgenime bıyl 3 jyl boldy. Osy oqý jylynyń basynda meni kafedra meńgerýshisi etip taǵaıyndady. Bul kútpegen jańalyq boldy. Oqytýshylardyń orta jasy 40-qa taıaý. Al men olardyń arasyndaǵy eń kishisimin. Degenmen jasyma qaramastan, basshylyq qyzmetti maǵan senip tapsyrdy. Árıne basynda yńǵaısyzdandym. Úlkenderdiń, basshylyqtyń senimi meni jigerli, jaýapty bolýǵa ıtermeledi. Bul qyzmet men úshin úlken jaýapkershilik. Kóp dúnıe úırendim. Maǵan sengenine, qysqa ýaqytqa qaramastan, osyndaı úmit artqanyna rızamyn, – deıdi keıipkerimiz.
Muhıttyń arǵy betindegi irgeli ýnıversıtetten alǵan bilimin Móldir búginde otandyq bilim men ǵylymdy damytýǵa jumsap, eldiń ıntellektýaldy jastaryn baýlýǵa óz úlesin qosýǵa belsene kirisken jaıy bar.
– Qazir stýdentterge paıdaly bolatyn kýrstar men pánder engizýge, oqý baǵdarlamasyn ózgertýge usynys pen oıymdy bildire alamyn. Jumysqa alǵash kelgenimde stýdentterdiń ózderiniń tańdaǵan mamandyǵy arqasynda jaqsy jetistikke jetetinine senbeıtinin baıqadym. Bul meniń kóńilimdi túsirgen edi. Qazir fakýltet dekany jáne taǵy bir áriptesimmen birigip startap jobany qolǵa aldyq. Ony AQSh elshiligi bastaǵan-dy. Biz de óz ıdeıamyzdy usyndyq. Bul joba stýdentterge maqsattaryn aıqyndaýǵa, oqýǵa degen yntasyn ashýǵa kómektesedi degen senimimiz bar.
Qansha jerden bilikti maman bolsań da stýdentterdi oqýǵa yntalandyra almasań, biliktilikten paıda joq. Eń jaqsy ustaz – oqýshylardy shabyttandyra alatyny. Men stýdenttiń jalyndap turǵanyn, ómirden óz ornyn tapqanyn qalaımyn. Adamnyń kózinde ot bolǵany abzal, – degen oıyn bildirdi M.Dinasylova.
Árıne Batys pen otandyq oqý júıesindegi aıyrmashylyq bar ekeni belgili. Elimiz aldyńǵy qatarly memleketterdiń qatarynan oryn alsyn desek, oqý júıesindegi olqylyqty tezirek eńserip, ozyq ádisterdi meńgerýge kúsh jumsaý kerek-aq.
– Bilim berý salasy – aýqymdy, úlken júıe. Osy júıeden óz ornymdy tapsam, jetistik degen sol emes pe?! Josparlarym bar. Men qyzmet etetin jerde júıe eski, sony ózgertkim keledi. Oıymdy ashyq aıtýǵa tyrysamyn. Bir qyzyǵy, osy minezim úshin áriptesterim syılaıdy. Neniń unamaıtynyn birinshi kúnnen bastap aıtyp kelemin. Sondyqtan da kafedra meńgerýshisi etip taǵaıyndaǵan shyǵar. Keleshekte taǵy da shetelde bilimimdi jetildirsem dep oılaımyn. Álbette, odan keıin de elge qaıtyp kelemin. Biraq aınalań ózgerýi úshin jeke damý mańyzdy. Elińe kerek ekenińdi seziný, tájirıbeń men bilimińniń paıdaǵa asqanyn kórý erekshe sezim, – dep túıindedi sózin Móldir.
Iá, shetelde bilim alyp, tájirıbe jınap, onysyn halqymyzdyń paıdasyna jaratýdy azamattyq paryz sanaıtyn, osynaý izgi nıetiniń jeteginde elimizge paıdamyz tısin dep júrgen jastar az emes. Kezinde Alash aqyny Maǵjan Jumabaev ta «Men jastarǵa senemin!» dep osyndaı jastarǵa qarata aıtqan bolsa kerek. Biz joǵaryda sóz etken jastar solardyń sanatynan. Eliniń kórkeıýi, jan-jaqty damyǵan memleketter ortasynan Qazaqstannyń oıyp turyp oryn alýy jolynda kúsh-jigerin, bilimi men biligin, kásibı sheberligin jumsaıtyn jastary barda Alash eliniń erteńi jarqyn bolatyny sózsiz.
«Biz janbasaq lapyldap, aspan qalaı ashylmaq» dep túrik shaıyry Nazym Hıkmet jyrlaǵandaı, Alash jastary eli úshin jalyndap janbasa, memlekettiń keleshegi qalaı jarqyn bolmaq?
