Ashtyq kezinde de Naýryz merekesi atalyp ótti

Keńes ókimeti zamanynda Naý­ryz meıramyn toılaýǵa ty­ıym salynǵanymen, Uly da­la­myzdyń ár jerinde bul kúndi atap ótý umytylmaǵan. Tipti el ba­syna kún týǵan qıyn-qystaý kezeńde de el Ulystyń uly kúnin ataýsyz qal­dyrmaǵan. Muny sol zamandy kózimen kórgen qa­rııa­lardyń estelikterinen bi­lýge bolady. Bul kúnde 110 jas­qa kelip otyrǵan Jambyl aýdany Asa aýylynyń turǵyny Kúlbaram Súgirova Naýryz mere­ke­siniń ashar­shylyq kezinde de toı­lan­ǵa­nyn aıtady. Kópti kórgen keıýana ózi kýá bol­ǵan aýmaly-tók­pe­li zamandy eske alyp, tarıh qoınaýyna ketken jyldardan este­likter aıtty. Naý­ryz meıra­myn sol zamanda eldiń qalaı atap ótkeni týraly áńgimeledi. «Biz qıyn-qystaý zamanda ómir súrdik. Ashtyqty da, soǵysty da kórdik. Tylda er-azamattarmen birge eńbek ettik. Sol zaman­da da qazaqtar ata-babalarynan mura bolyp qalǵan salt-dástúrlerin, ádet-ǵuryptaryn kózdiń qarashy­ǵyn­daı saqtaıtyn. Men ózim qyrǵyz eliniń qyzymyn. Biraq qa­zaq pen qyrǵyzdyń negizinen salt-dástúrleri uqsas, dini de bir. Tilderi de túsinikti. Men es bilgen 1920 jyldardan beri Naýryz meıramy toılanatyn. О́ıtkeni sol kezdegi halyqtyń túsi­niginde jyl basy – Naýryz bo­latyn. Ol kezde qarasha halyq ulttyq qundylyqtardy, salt-dás­túrlerdi Naýryz meıramy ar­qyly dáripteıtin. Ol kezde jurttyń bári bir jerge jınalyp, barlyǵy bir kúnde Naýryz merekesin atap ótetin. Jeti túrli dámnen naýryz kóje ázirlep, elge taratatynbyz. Ashtyq kezinde de Naýryz atalyp ótti. Adamdar tap­­qan as-aýqatyn bir-birine usy­natyn. Adamdardyń bári birdeı emes, árıne. Keıbir baılar qoı soısa, joq adamdar kóje isteıtin. Júgerini aldymen dıirmenge jaratyn, sodan ony túıip, kebegin jelge ushyryp, kójege qosatyn. Bı­daıdy qol dıirmenge tartyp, ke­lige túıip, dáý qazanǵa salyp, túk­tep qýyratyn. Jasymyq degen bolatyn. О́zi mııa sekildi. Biz­der sony qosatynbyz. Túk tappaǵany bir qazan bylamyq istep beretin. Al endi bú­ginde eldiń bári birdeı. Ne kerek, barlyǵy bar.

Naýryz meıramy qazaq da­la­syn­­da burynnan bar. Naýryz – ol jaı mereke emes, ol – ata-baba dás­túrine qurmetpen qaraý­dy úlgi etetin úlken meıram. Barly­ǵy­myzǵa ortaq mereke», dedi óz áńgi­mesinde Kúlbaram áje.

Ǵasyrdan da uzaq jasaǵan ájeniń áńgimesinen sol kezeń­der­degi sýretti kórip qana qoı­maı, eldiń salt-dástúrge degen qur­metin de ańǵarýǵa bolady. Áıtpese, «Balapan basymen, tu­rymtaı tusymen ketken» ker za­manda merekeni atap ótpek tú­gili, árkim óz basymen qaıǵy bol­ǵan edi ǵoı. Soǵan qaramastan, Ulys­tyń uly kúnin ulyqtaǵan el­diń bul kóregendigi erlik bola­tyn. Biz de muny erkindikti ań­saǵan ata-babalardyń urpa­ǵy­nyń aldyndaǵy adaldyǵy men da­nalyǵy dep túsindik.

Jambyl oblysy