О́z úıiniń bir buryshyn shaǵyn sheberhanaǵa aınaldyrǵan Musabek – taǵdyr bergen talantyn tý etip, ónerimen órisin keńeıtip júrgen azamat. Bastapqyda kásibı sheberlerdiń tálimin alyp, bilimin shyńdaý maqsatynda elge kelgen ol 2015 jyly arman-ańsaryn arqalap atajurtqa birjola qonys aýdarǵan. Qazaq dalasynyń qasıetti topyraǵy qııalyna qanat bitirip, aspanmen astasqan aqar-shaqar shyńdar, janǵa jylý syılaǵan jazıra jotalar, taǵdyr tarmaqtaryndaı ıir-qıyr joldar talant bulaǵynyń arnasyn keńeıtip, qylqalamǵa qapysyz ǵashyq etken. Musabek nysanaǵa alǵan ár taqyryp shyǵarmadaǵy negizgi aıtar oıdy ashyq ta, astarlap ta jetkizedi. «Buqa tartys», «At ústindegi adam», «Nemere», «Ańshy», «Shiderleý», «Arlan», «Atbegi» sekildi týyndylardyń ózeginde erkindik, tazalyq, ulttyq mura, aq pen qaranyń qaıshylyǵy, ótkenge oralý deıtuǵyn san taraý ıdeıalar jatyr.
Qazirgi qazaq sýretshileriniń aǵa býyn ókili retinde belgili qylqalam sheberi Jumaqyn Qaırambaıdan keıipkerimizdiń qalam qýaty, ónerdegi betalysy týraly surap kórdik. «Aldymyzǵa kelgen shákirtterdiń ishinde qalanyń da, dalanyń da balasy bar. Men anyq ańǵarǵan bir nárse – pendeni arman bıigine alyp shyǵatyn ósken ortasy, týǵan tabıǵaty. Máselen, qalada ósken balalardyń kópshiligi aýyl, tabıǵat degen dúnıelerdi psıhologııalyq turǵydan kompıýter sııaqty qabyldaıdy. Aqparatqa baı bolǵanymen, sezimge jutań. Aýyldan kelgenderinen birdeńe surasań, sýrettep aıtyp beredi. Musabek te – tanymyn tabıǵattan alǵan aýyl balasy. Ata-baba dástúri, jazylmaǵan dala zańy, úlkenge qurmet, meıirim, tazalyq, adamgershilik, izet sekildi qundylyqtar onyń negizgi taqyrybyna aınalyp kele jatqany qýantady. Men ony qolyna qylqalam ustaǵan qyz-jigitterdiń ishinde qasańǵa aınalǵan qaradúrsin qalyptan qasıet ozdyra shapqan qazaqy bolmysty sýretshilerdiń qataryna jatqyzamyn. Árıne, jas qoı, bolashaǵy alda. Eń bastysy, shyǵarmalarynda ulttyq minez bar. Tól tarıhyn biletin, baǵalaıtyn jáne maqtan etetin halyqtyń bolashaǵy zor. Dástúrli keskindemeden óris alyp, ata-baba saltyn sanaǵa sińirgen jas qalamgerdiń bolashaǵy jarqyn bolmaq», deıdi Jumaqyn Qaırambaı.
Jumaqyn aǵa aıtyp ótkendeı, qazaq órkenıetiniń tarıhyn tanytatyn jádigerlik sıpattaǵy dúnıeler ulttyq ereksheligimizdi áıgileı túsedi. Beıneleý ónerin tanylmaı qalǵan tarıhty, aıtylmaı qalǵan ańyzdy bolashaq býynǵa jetkizetin qýatty qural dep qarastyrsaq, Musabek shyǵarmalary jas urpaqty eýrosentrızmniń elesinen arylyp, ulttyq bolmysqa oralýǵa, tól mádenıetimizge taban tireýge shaqyratyndaı.
Tarıhı sanamyzǵa qozǵaý salǵan Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda «Uly dala muragerleriniń ótken myńjyldyqtaǵy halyq aýyz ádebıetiniń tańdaýly úlgileri ertegileri, ańyz-ápsanalary, qıssalary men epostary – tunyp turǵan tarıh. Bizdiń mádenıetimizdiń negizgi sıýjetterinde, keıipkerleri men saryndarynda shekara bolmaıdy, sol sebepti ony júıeli zerttep, búkil Ortalyq Eýrazııa keńistigi men barsha álemde dáripteýimiz kerek» delingen bolatyn. Sondyqtan da tarıhymyzdy, salt-sanamyzdy, ata-dástúrimizdi zamanaýı óner arqyly keleshekke kóshirýdiń mańyzy zor. Biz sheberhanasyna úńilip otyrǵan óner ıesi de bul baǵytta úlken qadamdarǵa baryp júr.
Avtordyń «Nemere» dep atalǵan týyndysynda aq batasymen aınalasyn araılandyrǵan ata beınesi qasyndaǵy nemeresin saıatshylyq syryna ǵana emes, ómir synyna da úńildirip tur dersiz. Aqıyq aspanǵa kóz tastap, «taýdaı tuǵyrly bol» deıtindeı. Balanyń arman-qııaly ata qolyndaǵy bala búrkittiń qanatymen birge zaý bıikke samǵaıtyndaı. Aınalany kómkergen appaq qar aqsaqaldyń aq tilegin ańdatsa, qalyqtaǵan býra bulttar shyǵarmaǵa shyraı beredi, tulpar minip, qamshy ustap, ata taǵylymyn kórgen urpaqtyń dalasyndaı darqan bolatynyn meńzeıdi. Al «Atbegi» kartınasyndaǵy kıiz úı ishinen tulparyna kóz tastaǵan jigit aǵasy da – sýretshiniń jadyna bala kúnnen qattalǵan kórinis. Sáıgúlik en dalanyń erkin jortqan erkesindeı elesteıdi. At bolatyn qulyndy tuıaǵynyń tarpýynan tanyp, jylqy dese delebesi qozatyn qazaq balasy jastaıynan jylqy jalynda oınap, qashannan qasıetti sanalǵan Qambar ata balasyn senimdi serigine balaǵan.
«Buqa tartys» dep atalǵan týyndyda qazirgi kezde umytylyp bara jatqan ulttyq sport túri beınelengen. Toı-jıyndarda kúsh synasqan buqa bilekti, qasqyr júrekti jigitterdiń tartysy janyńa jiger quıady. Kartınadaǵy jandy qozǵalys kórermen nazaryn birden aýdarady. Sýretshi forma men beıne, keńistik pen ýaqyt, adam men tabıǵat úndestigin utymdy baılanystyra bilgen. Ońashada oıǵa shomǵan Abaı beınesi de – avtordyń sátti shyqqan týyndylarynyń biri.
«Jazǵan-syzǵanyńda ushqyr qııal, utymdy sheshimnen bólek kóńil tolqytar sezim qylań bermese, ómirsheń týyndyny ómirge ákeldim deý beker. Al ondaǵy sezim ıirimderin árkim ártúrli qabyldaıdy, óz kórgen-túıgenimen ushtastyrady, sol arqyly shyǵarmaǵa jan bitedi», deıdi avtor.
Rasymen de, beıneli shyǵarmany baǵalaý ólshemin qarapaıym kórermenniń kóńil túısigine qaldyrǵan durys. О́ıtkeni sýret týraly kóp sýrettep jatýdyń ózi keıde artyq. Rýhanı bolmysymyzdan, ulttyq ereksheligimizden syr tartatyn týyndylarǵa siz de úńilip kórińiz, mártebeli oqyrman!
ALMATY
