Aq qar, kók muzdyń ústinde aýdaryspaq ótkizý ońaı-ospaq sharýa emes eken. Esik pen tórdeı, shoqtyǵy bıik qarager attyń turqy kóz arbaǵanymen, qulyn kezinde kózine qamshy tıgendeı basyn ala qashyp, topqa túskisi kelmeıdi. Ústindegi balýan aýyzdyǵymen alysyp, qamshylaǵanymen, taǵasyz at taıǵanaqtap, erge serik bola almady. Arydaǵy babalar «at – erdiń qanaty» dep tegin aıtpaǵan eken. Astyna mingeni jaltaq bolǵan soń jaltań qaqtyryp topqa túse almaǵan úmitkerdiń de meseli qaıtady. Tor attyń ústindegi qoladan quıǵandaı shymyr deneli jigit uzaq ańdysyp, qarsylasynyń bileginen qarmap ustaǵanymen, er toqymy at belinen syrǵyp tústi. Shamasy shap aıyly bos, onyń ústine ómildirik te, quıysqan da joq. Orys eri. Orys eriniń aldyńǵy qasy ımek temir. Saıysqa túsken adamnyń mertigip qalýy da ǵajap emes. Joryq jortýylǵa, at ústindegi arpalysqa qazaqtyń úırekbas ertoqymynan artyq zat joq-aý. Kádimgi syrtynan qaraǵan adamǵa aıdynda júzip bara jatqan úırekti kóz aldyńa ákeletin, ornyqty, erteden keshke deıin shapsa da at arqasyn almaıtyn jaıly, shalt qımylǵa yńǵaıly jabdyqqa jeter ne bar?!
Uzyn-yrǵasy eki kúnge sozylǵan baıqaýdyń alǵashqy kúni qala irgesindegi Krasnoıar aýylyndaǵy atshabarda ár aýdannan saıdyń tasyndaı iriktelip kelgen jigitter aýdaryspaq, jamby atý, qol kúresi, salmaq kóterý tárizdi saıystarǵa tústi. Eń qyzyǵy, osy aýdaryspaq boldy. Áıtse de aýyldan kelgenimen, taqymy tulparǵa búgin tıgendeı tosyrqap qalǵan jigitterdiń qarym-qabiletinde olqylyq ta bar eken.
Sońǵy ýaqytta jamby atý da ótkizilýde. Alǵashqyda sadaq ustap kórmegen jastar qalypqa túse almasa da, birtindep qanynda bar dúnıe bolǵan soń nysanany dál kózdep atýǵa mashyqtanyp qaldy. Jarysty tamashalaǵan top ortasynda jamby atý týraly pikir bildirgender de boldy.
– Er jigittiń boıyndaǵy qabilet-qarymdy barynsha baǵalaǵan atalarymyz kózdegenin múlt jibermeıtin kóz mergen men qol mergenge at mingizip, atan jetektetken, – deıdi Murat qajy Ydyrysov. – Ejelgi ańyzdar men epostyq jyr-dastandarda mergenge odan da úlken syı-syıapat tartylǵany belgili. Bul degenińiz eń aldymen jaýynger halqymyzdyń «urpaǵym jasyndaı jarqyldasyn» degen izgi oıynan týyndaǵan dúnıe.
Ulttyq oıyndardan soń úmitkerlerdiń boıyndaǵy óner órisi, tanym-biligi, sheshendigi men tapqyrlyǵy sahnada sarapqa salyndy. Ejelden án-jyrdyń altyn besigi atanǵan Kókshe topyraǵyndaǵy sal-serilerdiń búgingi sarqyttary aıanyp qalǵan joq. Tarazy basyna bula kúsh pen ómirsheń óner túsken kezde qazylar alqasy bes kezeń boıynsha júzden júırik bolyp kóringen Krasnoıar aýylynyń turǵyny Manarbek Amangeldini «Jigit sultany» baıqaýynyń bas júldegeri dep tanydy.
– Eń alǵash 1992 jyly oblysta tuńǵysh ret Krasnoarmeısk aýdanynda Naýryz toıyn ótkizgen bolatynbyz, – deıdi Aqan seri atyndaǵy Kókshetaý joǵary mádenıet kolledjiniń dırektory Quralaı Ydyrysova. – Ataýyn emis-emis bilgenimizben, mazmunyn, mánin jete biletin adam joqtyń qasy. Aýyl-aýyldy aralap kónekóz aqsaqaldardan surastyrdyq. Barymyzdy jıyp, joǵymyzdy túgendep, halqymyzdyń qazynasynyń ushan-teńiz ekenin kórsetýge tyrystyq. Sodan beri osy merekeni bir sarynda ótkizip kele jatqan tárizdi bolyp kórinedi kózime. Taıaýda el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Naýryz toıyna baılanysty óz kózqarasyn bildirdi. О́te durys aıtyp otyr. Shynynda da, halyqtyq merekeni jańǵyrtatyn, mazmunyn ústeıtin ýaqyt jetti dep bilemin.
Bul jolǵy «Jigit sultany» da kóp jyldan beri jylǵa tartyp kele jatqan eski súrleýdiń boıymen ótkizildi. Keń qamtyp, tolyq tolǵaý úshin jańa bir óris kerek shyǵar-aq.
Aqmola oblysy
