Osylaısha, qazaqstandyq zergerlik buıymdardy EAEO aýmaǵyna eksporttaý jeńildeı túspek. «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde baǵaly metaldarmen jáne asyl tastarmen operasııalardy júzege asyrý erekshelikteri týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyna sáıkes, qymbat metaldar men tastardan jasalǵan buıymǵa qosymsha synama salynbaıdy. Iаǵnı endi qazaqstandyq synamasy bar zergerlik buıymdy Odaqtyń barlyq elderiniń aýmaǵynda qaıta synamadan ótkizbeı saýdaǵa shyǵarýǵa múmkindik týǵyzylady.
Atalǵan qujat jóninde baıandama jasaǵan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri Amanııaz Erjanovtyń aıtýynsha, kelisimniń maqsaty – múshe memleketterdiń básekelestik artyqshylyǵyn jasaý jáne tıimdi sharalar ázirleýge baǵyttalǵan saýda-ekonomıkalyq tetikter qalyptastyrý, sondaı-aq Odaqtyń kedendik aýmaǵynda baǵaly metaldar men asyl tastardyń erkin aınalymyn qamtamasyz etý úshin jaǵdaı jasaý.
«Kelisim erejeleri myna baǵyttardy qamtıdy:
Baǵaly metaldarmen, óńdelmegen asyl tastarmen mámileler jasaý. Kımberlı prosesi talaptaryna sáıkes múshe memleketter arasynda óńdelmegen tabıǵı almastardy tasymaldaý. Mámileler jasaý jáne asyl tastardyń jikteý jáne qundyq sıpattamalaryn anyqtaý.
Zańdy tulǵalar men jeke kásipkerlerde túziletin synyqtar men qaldyqtardy jınaý jáne mindetti esepke alý. Zergerlik jáne basqa da buıymdardy synamalaý, taldaý jáne tańbalaý. Zańnamalyq jáne ózge de normatıvtik quqyqtyq aktiler jáne ýákiletti organdar arasyndaǵy synamalyq tańbalar bederleriniń úlgileri týraly aqparat almasý. Baǵaly metaldar men asyl tastardyń zańsyz aınalymy úshin sharalar qoldaný», dedi A.Erjanov.
Kelisim odaqta zergerlik buıymdardyń synamasyna qatysty týyndaıtyn shekteýlerdi joıady. Iаǵnı eger zergerlik buıym Qazaqstanda jasalsa jáne synalsa, onda ony Odaqqa múshe memleketterde qaıta synamalaý qajet emes. Kelisim erejeleri qanshalyqty oryndalyp jatqanyn anyqtaý úshin Odaqqa múshe elderge bes jylda bir ret arnaıy sapar jasalady.
«Kelisim óńdelmegen tabıǵı almastardy Odaqqa múshe bir memleket aýmaǵynan ekinshisine tasymaldaýdy qarastyrady. О́ńdelmegen tabıǵı almastardy sertıfıkattaýdyń halyqaralyq kestesi – Kımberlı prosesi talaptaryna sáıkes iske asyrylady.
Kımberlı prosesine qatysýshy árbir el almastyń birde-bir partııasy oǵan qatyspaıtyn tarapqa ımporttalmaıtynyna nemese eksporttalmaıtynyna kepildik beredi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa qatysýshy barlyq el Kımberlıı prosesine múshe», dedi vıse-mınıstr.
Budan bólek, Kelisim, bir jaǵynan, qazaqstandyq naryqqa sapasyz zergerlik shıkizat ákelýden qorǵanýǵa múmkindik beredi. Ekinshi jaǵynan, affınaj altynyn óndirýdi ulǵaıtýǵa jáne EAEO kedendik aýmaǵynda baǵaly metaldar men tastardyń erkin aınalymy úshin qajetti jaǵdaılar jasaýǵa múmkindik beredi.
Jalpy otyrys barysynda senatorlar «Memleketaralyq standarttaý jónindegi qujattardy taratý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qabyldady. Bul qujat memleketaralyq standarttaýdy jetildirýge, sondaı-aq TMD Standarttaý, metrologııa jáne sertıfıkattaý jónindegi Memleketaralyq keńes qabyldaıtyn qujattardy taratý jáne paıdalaný qaǵıdattarynyń birligin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
«Birinshiden, standarttardy taratýǵa bir uıym ǵana quqyly. Bul standarttaý jónindegi ulttyq organ nemese ýákilettik berilgen uıym bolýy múmkin. TMD-nyń keı elinde standarttardy taratýǵa quqyly ártúrli uıym bar. Bizde bul másele sheshildi. Eki jyl buryn kúshine engen «Standarttaý týraly» Zań boıynsha bul quqyq Qazaqstan metrologııa jáne standarttaý ınstıtýtyna bekitildi.
Ekinshiden, TMD-ǵa múshe memleketterdiń memleketaralyq standarttardy ruqsatsyz taratýdan qorǵaýdy zańnamalyq deńgeıde qamtamasyz etý. Bizdiń ulttyq zańnamamyz mundaı faktilerdi anyqtaýdy qarastyrmaıdy. Osyǵan baılanysty, standarttardy ruqsatsyz taratqany úshin ákimshilik aıyppul engizý boıynsha óz usynystarymyzdy daıyndadyq.
Basqa elderde mundaı tájirıbe bar. Mysaly, Belarýste buzýshylyqtar úshin aıyppul qarastyrylǵan, al memleketaralyq standarttardy ruqsatsyz taratý qyzmeti zańsyz sanalady.
Úshinshi, ózara is-qımyldy úılestirý Standarttar jónindegi bıýro arqyly ortalyqtandyrylyp júzege asyrylady. Mundaı tásil iske asyrylatyn memleketaralyq standarttardy ortalyqtandyrylǵan esepke alýdy, olardy paıdalanýdyń zańdylyǵy men qajettiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan», dedi Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov.
Sondaı-aq jalpy otyrysta «Táýelsiz memleketter dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń bas bostandyǵynan aıyrýmen baılanysty emes jazalardy oryndaýdy berý týraly konvensııasyn ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy. Atalǵan qujat bas bostandyǵynan aıyrýǵa baılanysty emes jazany sottalǵandardyń óz memleketinde óteýge jaǵdaı jasaıdy.
«Konvensııaǵa sáıkes, sottalýshy nemese onyń zańdy ókili óz jazasyn turǵylyqty jerinde óteý týraly ótinish beredi. О́tinish boıynsha sol eldiń Bas prokýratýrasy suraý salady. Suraý salýǵa sottalýshynyń azamattyǵy, onyń jazbasha kelisimi, sot sheshiminiń kóshirmesi, minezdeme, keltirilgen shyǵyn týraly málimetter qosa beriledi.
Jazasyn óteýshini qabyldaıtyn memleket belgilengen jazadan qatań emes jaza taǵaıyndaıdy. Jazasyn óteýshi sheshim qabyldanǵan soń 45 kún ishinde óz betinshe elden shyǵýǵa tıis. Eger bul talap oryndalmasa, zań boıynsha májbúrli túrde elden shyǵarylady», dedi Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev.
Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev zań jobalaryn qaraýdy qorytyndylaı kelip: «Búgin qabyldanǵan zań jobalary Táýelsiz memleketter dostastyǵy jáne Eýrazııalyq ekonomıkalaq odaq sheńberinde memleketaralyq yntamaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa arnalǵan. Olar azamattarymyzdyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtýge, TMD deńgeıinde memleketaralyq standarttaý júıesin tıimdi paıdalanýǵa, sonymen qatar, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elderde baǵaly metaldar men qymbat tastar naryǵyn damytýǵa múmkindikter beredi», dedi.
Jıyn sońynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn jarııa etti. Súıindik Aldashev Kaspıı teńizinde mamandandyrylǵan qutqarý qyzmetin qurý máselesin kóterdi. Qanatbek Safınov memlekettik fýnksııalardy básekeli ortaǵa jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryna berýdi jandandyrý mańyzdy dep sanaıdy. Sultan Dúısembınov jemis baqtaryn saqtaý úshin qajetti otandyq bıopreparattardy óndirý jáne synaqtan ótkizý qajeti týraly aıtty.
