2. BIRINShI KEZEKTE VAKSINANY KIM ALÝY TIIS?
Koronavırýsqa qarsy vaksınany, eń aldymen, medısına qyzmetkerleri jáne halyqpen jıi aralasatyn qaýip tobyndaǵy adamdar alýy kerek. Bul densaýlyq saqtaý jáne ekonomıka salasyndaǵy jaǵdaıdy barynsha tez turaqtandyrýǵa, sondaı-aq jahandyq pandemııadan qalpyna keltirý prosesin jeńildetýge múmkindik beredi.
juqpaly aýrýlar aýrýhanasynyń, jedel medısınalyq kómektiń, reanımasııanyń, qabyldaý bóliminiń, sanepıdqyzmettiń qyzmetkerleri.
mektep, JOO, mektep-ınternat, mektepte deıingi balalar mekemeleriniń pedagogteri, stýdentter jáne sozylmaly aýrýlary bar adamdar.
TJM, IIM, Qorǵanys mınıstrligi, UQK qyzmetkerleri.
3. VAKSINALAÝDYŃ ALDYNDA ANTIDENELERGE TEST TAPSYRÝ KEREK PE?
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń usynymdaryna sáıkes KVI-ge qarsy vaksınalaý aldynda antıdenelerdi anyqtaý úshin IFA zertteýin júrgizý qajet emes. Atalǵan ınfeksııamen aýyrǵan adamdardy KVI-ge qarsy vaksınalaý aýrýdan jazylǵannan keıin 6 aı ótken soń, antıdenelerge skrınıngsiz densaýlyq jaǵdaıyn eskere otyryp júrgizý usynylady.
Qazirgi kezde dúnıe júzinde qandaǵy antıdenelerdiń «qorǵanysh» deńgeıin kórsetetin birde-bir normatıvtik qujat joq. Iаǵnı klınıkalyq jaǵynan aıqyndalatyn aýyrý qaýpi joq. Osyǵan baılanysty, vaksınalaý aldynda antıdenelerdiń deńgeıin anyqtaý arqyly aqparat alýǵa bolmaıdy.
4. KORONAVIRÝSQA QARSY BIRINShI EKPEDEN KEIIN О́ZIN QALAI USTAÝ KEREK?
Vaksınanyń birinshi dozasynan keıin barlyq saqtyq sharasyn saqtaý qajet. Bul qajetti sharalar, óıtkeni bir dozanyń ımmýndyq júıege jetkilikti túrde áser etetini dáleldenbegen, ekinshiden, tolyq vaksınalaýdyń ózi de vırýsty juqtyrýdan jáne taratýdan 100% qorǵaı almaıdy.
Vaksınalardyń tıimdiligi, negizinen, aýyr sımptomdardy boldyrmaýǵa qabiletti ekendigimen baǵalanady. Al biz kovıdtiń sımptomsyz bolýy múmkin ekendigin bilemiz, bul kezde adam aınalasyndaǵylarǵa aýrý juqtyryp, qaýip tóndiredi.
5. COVID-19-ǵa QARSY EKPEDEN KEIIN AÝYRÝ MÚMKIN BE?
О́kinishke qaraı, birde-bir vaksına qaýipti aıtarlyqtaı azaıtsa da, aýrýdy juqtyrmaýǵa 100 paıyz kepildik bere almaıdy. Durys (barlyq erejelerdi saqtaý arqyly) vaksınalaý ımmýndyq júıeni vırýsqa qarsy turýǵa daǵdylandyra alady. Sondyqtan aýrýdy juqtyrǵannyń ózinde ol jeńil túrde, sımptomsyz ótýi múmkin. Alaıda sımptomsyz pasıentter ınfeksııany tasymaldaýshy bolýy múmkin ekenin esten shyǵarmaý kerek. Osy sebepti, vaksınalaýdan keıin de aınaladaǵy ekpe almaǵan adamdardy qorǵaý úshin áleýmettik qashyqtyqty saqtap, betperde taǵýdy jalǵastyrý qajet.
6. TURAQTY IMMÝNITET QALYPTASÝ ÚShIN QANShALYQTY ÝAQYT QAJET?
Vaksınalaýdan keıin aǵzadaǵy birinshi ımmýndyq jaýap birinshi dozany salǵannan keıin 12-14 kúnnen bastap qalyptasady, biraq turaqty ımmýnıtet 32-45 kúnnen keıin, eń kóp degende 56 kúnnen keıin qalyptasady. Sondyqtan osy ınkýbasııalyq kezeńde barlyq saqtyq sharalaryn saqtaǵan jón, ıaǵnı betperde taǵyp, araqashyqtyqty saqtaý kerek.
7. UJYMDYQ IMMÝNITET DEGEN NE?
Ujymdyq ımmýnıtet – halyqtyń kópshiligi belgili bir vırýstan qorǵalýy tıis shekti vaksınalaý deńgeıine jetý. Koronavırýs ınfeksııasyna qarsy ujymdyq ımmýnıtetke qol jetkizý úshin elimizdegi eresek adamdardyń 60%-yn vaksınalaýmen qamtý kerek. Bul qoǵamdaǵy vırýs aınalymynyń jalpy úlesin azaıtady jáne vaksına ala almaıtyn álsiz toptardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. COVID-19 juqtyrǵan adamdardyń jartysynda aýrý ortasha nemese jeńil túrde ótetinin, al keıbir adamdarda eshqandaı sımptomdardyń baıqalmaıtynyn esten shyǵarmaǵan mańyzdy, alaıda kóptegen adam qatty aýyrady jáne aýrýhanaǵa jatýǵa muqtaj.
8. VAKSINALAÝ TÝRALY NENI BILÝ KEREK?
Kez kelgen vaksınalaý, onyń ishinde koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınalaý ERIKTI túrde júrgiziledi.
Siz vaksınalaýdan jazbasha túrde bas tarta alasyz. Bul úshin ákimshilik nemese qylmystyq jaýapkershilik kózdelmegen.
Koronavırýsqa qarsy vaksınalaý TEGIN júrgiziledi.
9. KORONAVIRÝS INFEKSIIаSYNA QARSY VAKSINANY QALAI ALÝǴA BOLADY?
Vaksınalaý turatyn jeri boıynsha emhanada júrgiziledi. О́zińizben birge jeke kýáligińiz bolýy kerek.
Ekpe salardyń aldynda sizden saýaldama, erikti aqparattandyrylǵan kelisim paraǵyn toltyrýdy suraıdy jáne jadynama beredi.
Dáriger medısınalyq qarap-tekserýi – dene qyzýyn, qan qysymyn, satýrasııa jáne t.b. ólsheýi tıis.
Vaksınalaýdan keıin 30 mınýt dárigerdiń baqylaýynda, sodan keıin 3 kún ýchaskelik dárigerdiń baqylaýynda bolasyz.
Sizge vaksınalaýdan keıin ózińizdi nashar sezingen jaǵdaıda qaı jerge barý kerektigi týraly aqparat kórsetilgen paraq berilýi tıis.
Vaksınanyń ekinshi dozasyn birinshi vaksınalaýdan keıin 21 kúnnen soń alasyz. Vaksınalaý kúni men ýaqyty týraly SMS-habarlama telefonyńyzǵa bir táýliktiń ishinde keledi.
10. VAKSINALAÝǴA QANShA ÝAQYT QAJET?
KVI-ge qarsy vaksına alý úshin sizge shamamen bir saǵat ýaqyt qajet.
10 mınýt
ekpe alýdyń aldynda dárigerdiń qarap-tekserýi kerek.
15 mınýt
preparatty daıyndaý. Vaksına muzdatylǵan kúıde saqtalatyndyqtan, preparatty prosedýra aldynda eritý kerek.
30 mınýt
ekpe salǵannan keıin baqylaý. Siz eki ekpe týraly belgisi bar – vaksınalaý kúni, vaksına ataýy kórsetilgen jáne dárigerdiń qoly qoıylǵan ataýly sertıfıkat alasyz.
11. COVID-19-ǵa QARSY VAKSINALAÝDYŃ QARSY KО́RSETILIMDERI QANDAI?
18 jasqa tolmasańyz
júkti jáne bala emizetin áıel bolsańyz
ekpege deıin 2 aptanyń ishinde jáne vaksınalaý kezinde JRVI-men aýyrǵan bolsańyz
vaksınalaý kezinde dene qyzýyńyz 37°S-tan joǵary bolsa
jiti ınfeksııalyq jáne ınfeksııalyq emes aýrý degen dıagnoz qoıylsa
sozylmaly aýrýlaryńyz jáne allergııalyq reaksııa asqynsa
dárigerdiń medısınalyq tekserýinen ótpeseńiz
sizde medısınalyq qarsy kórsetilimder bolsa.
