Elimizdegi benzın óndirýshi úsh iri kompanııa – «PetroQazaqstanOılProdakts» JShS, Pavlodar munaı-hımııa jáne Atyraý munaı óńdeý zaýyty. 2020 jyldyń qańtar-jeltoqsan aralyǵynda osy kompanııalarda 4,5 mln tonna benzın óndirilipti. Osynshama benzın ishki naryq suranysyn qanaǵattandyryp qana qoımaı, syrtqa eksporttalǵan. Import 11,4 ese nemese 1,7 myń tonnaǵa deıin qysqaryp, onyń úlesi ımporttalǵan búkil resýrstyń 0,04 paıyzyn quraǵan. Al syrtqa satylǵan benzın kólemi – 516,3 myń tonna. Bul 2019 jylmen salystyrǵanda 9,6 ese kóp. О́z ishimizde 4 mln tonna benzın satylypty.
Kóptegen kompanııalar eksportpen salystyrǵanda ishki naryqqa benzın tasymaldaý kezinde tonnasyna 100 dollardan aqsha joǵaltady eken. Sarapshylardyń sózinshe, Qazaqstandaǵy benzın baǵasy álemniń biraz elinen tómen. Mundaı tómen baǵany saqtap turý eldegi janar-jaǵarmaıdyń shekaralas elderge belsendi tasymaldanyp, nátıjesinde elde benzın tapshylyǵyn týdyrýy múmkin. Qazir otandyq janarmaı beketterinde baǵa otynnyń markasyna baılanysty lıtrine 2-10 teńge aralyǵynda qymbattaǵan jáne baǵa ósimi álde de jalǵasady degen boljam bar. Byltyr aksızderdiń qymbattaýy bıyl baǵanyń ósýine sebep bolyp otyr deıdi mamandar.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń aqparaty boıynsha, aqpan aıynda benzın baǵasy 0,5 paıyzǵa qymbattaǵan. AI-92 benzıniniń ortasha baǵasy – 151,3 teńge, AI-95 – 172,3, AI-98 benzıni 191,4 teńgege jetken. Osy oraıda Energyprom monıtorıng agenttigi ártúrli elderdiń benzınge qoljetimdiligin baǵalaý boıynsha reıtıng qurastyrǵan. Onda ortasha aılyq jalaqyǵa (salyq tóleminen artylǵan jalaqy kólemi) qansha benzın satyp alatyny eskerilgen. Qazaqstan reıtıngtegi 106 eldiń ishinde 35-orynda. Bizde ortasha aılyq jalaqyǵa myń lıtr benzın satyp alýǵa bolady. Birinshi orynda Qatar (7,3 myń lıtr), ekinshi orynda Kýveıt (5,8 myń lıtr), úshinshi orynda AQSh (5,2 myń lıtr) ornalasqan.
Munaı jáne gaz naryǵynyń sarapshysy Erlan Jaýkın benzın baǵasynyń ósýine sebep bolǵan faktorlardy bylaı tarqatady.
– Birinshiden, qazaqstandyq munaı óńdeý zaýyttaryna qaıta óńdeýge ákelinip jatqan munaı baǵasynyń ósýimen baılanysty. Budan soń jyl basynan beri munaı ónimderiniń zaýyttardan óńirlerge jetkizilý qunynyń jáne 2020 jyldyń qańtarynda aksız mólsherlemesinde ózgerister paıda bolýyn da atap ótkim keledi. Menińshe, munyń bári janar-jaǵarmaı baǵasynyń qalyptasý mehanızmine áser etetin obektıvti ekonomıkalyq faktorlar, – deıdi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, bizdegi benzın baǵasynyń qubylýyna kórshiles elderdegi baǵa men bizdiń benzınniń syrtqa aǵylýy áser etedi deıdi.
– Nelikten baǵany májbúrli túrde ósirip otyr? Janar-jaǵarmaı tómen baǵasynyń dálizi árkez jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń óńdeletin shıkizatqa jeńildik berý jolymen sýbsıdııalanyp keldi. Bul jeńildiktiń mólsheri tonnasyna 50 dollarǵa jýyqtaıdy. Qazir onyń mólsheri munaıdy jetkizý baǵytyna baılanysty 80-130 dollar aralyǵynda bolyp tur, – deıdi.
Sonymen qatar salyq engizilýi de baǵanyń ósýine yqpal etti dep sanaıdy. Bul rette sarapshy 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap benzınge aksız mólsherlemesiniń tonnasyna 10 500 teńgeden 24 535 teńgege deıin ósip, 11 lıtrdi quraǵanyn aıtady. Sonyń esebinen benzın baǵasy 2020 jyldyń I toqsanynda lıtrine 148 teńgeden 155 teńgege ósken.
Osydan birer apta buryn eldegi benzın jáne dızel qory jetkilikti deńgeıde dep málimdegen Energetıka vıse-mınıstri Áset Maǵaýov benzın baǵasy álemdik munaı baǵasyna táýeldi emes dedi.
– Baǵa mehanızmine áser etetin negizgi faktorlar – Qazaqstandaǵy munaı quny, prosessıng (munaıdy óńdeý boıynsha qyzmet), salyq jáne aksızder, laboratorııalyq synaq jáne qospa boıynsha shyǵyndar, bank qaryzdaryna qyzmet kórsetý, sısternalardy jetkizý men tazartý, taýardy jetkizý jáne basqa da shyǵyndar. Ishki naryqtaǵy munaı ónimderiniń baǵasy qadaǵalanbaıdy. 2015 jyldan beri benzın, 2016 jyldan beri dızel baǵasyn qadaǵalaý joıyldy, olardyń baǵasy suranys pen usynys negizinde qalyptasady, – deıdi Á.Maǵaýov.
