Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Bir aıta keterlik jaıt – sybaılas jemqorlyq jasaǵan adamdardy jumysqa ornalastyrýǵa tyıym salatyn bul talap buǵan deıin tek memlekettik qyzmet pen kvazımemlekettik sektordyń basshy laýazymdaryna ǵana qatysty edi. Jyl basynda Eńbek kodeksine engizilgen túzetýlerge sáıkes endi sybaılas jemqorlyq úshin sottalǵan adamdardy kez kelgen kvazımemlekettik sektor laýazymyna qabyldaýǵa tolyq tyıym salyndy.
«Basqasha aıtqanda, buryn-sońdy sybaılas jemqorlyqqa qatysty qylmys jasaǵan adam endi memlekettik qyzmette de, kvazımemlekettik sektorda da, tipti qatardaǵy laýazymda da jumys isteı almaıdy. Al mundaı adamdardy jumysqa qabyldaǵan basshylar ákimshilik jaýapkershilikke tartylady», dep atap ótti O.Bektenov.
Bıyl 20 naýryzda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodeksine ózgerister engizý týraly» zańǵa qol qoıdy. Kúni keshe, naqtyraq aıtsaq, 5 sáýirde kúshine engen osy zańǵa sáıkes sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtar týraly ákimshilik hattamalar jasaý quzireti sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmetke bekitildi.
Brıfıng barysynda BAQ ókilderine zańdaǵy osy ózgerister týraly jan-jaqty málimet bergen Oljas Bektenov sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmetke 15-bap boıynsha ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly hattamalar toltyrý quqyǵy berilgenin atap ótti.
Naqty aıtqanda, kodekstiń sybaılas jemqorlyqqa qatysty alty baby (ÁQBtK-niń 676-681-baptary), kásipkerlik qyzmet salasyndaǵy eki quram (ÁQBtK-niń 154, 173-baptary), memlekettik bılik ınstıtýttaryna qol suǵatyn jáne ákimshilik nemese qylmystyq is júrgizý kezindegi buzýshylyqtarǵa baılanysty jeti quqyq buzýshylyq (ÁQBtK-niń 658-662, 665, 667-baptary) bar.
«Ákimshilik tájirıbe sybaılas jemqorlyqqa qarsy organdar úshin jańa uǵym emes. Alaıda kodekske ózgerister engizýge qatysty biraz rásimderge baılanysty agenttik bul quziretke endi ǵana ıe bolyp otyr. Bul budan bylaı agenttikte sybaılas jemqorlyqqa qarsy qajetti barlyq qural bar degendi bildiredi», dedi bul jóninde spıker.
Sóz barysynda usaq quqyq buzýshylyqtardyń ýaqtyly jolyn kesý arqyly úlken qylmystarǵa tosqaýyl qoıýǵa bolatynyna erekshe ekpin qoıǵan agenttik ókili «tarazy basyna jemqorlyq úshin sottalǵan adamnyń mansaby men aldaǵy taǵdyry ǵana emes, onyń týǵan-týystarynyń taǵdyry da túsetinin» eskertip ótti. Sondaı-aq sottalǵan jemqordyń tikeleı basshysy da laýazymynan bosatýǵa deıingi tártiptik jaýapkershilikke tartylatynyn aıtqan O.Bektenov jýrnalısterge brıfıngtiń basty taqyryby – sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtardyń naqty quramy týraly tolyǵyraq baıandady.
Memlekettik fýnksııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen nemese oǵan teńestirilgen tulǵalardyń jaýapkershiligi týraly aıta kelip O.Bektenov endi sheneýnikter quny 2 AEK-ge deıin syılyq alǵany úshin 1,8 mıllıon teńge aıyppul tóleýi múmkin ekenin habarlady.
«Eger alynǵan zańsyz syıaqy nemese syılyq somasy 2 aılyq eseptik kórsetkishten aspasa, ol búgingi kúni 5 834 teńgeni quraıdy, aldyn ala ýaǵdalastyq bolmasa nemese syıaqyny qorqytyp almasa, onda mundaı quqyq buzýshylyq qylmystyq jaýaptylyqqa ákep soqpaıdy, tek ákimshilik tártippen jazalanady», dep atap ótti ol.
Sonymen qatar endi zańsyz materıaldyq syıaqy bergen qazaqstandyqtar da ákimshilik jaýapkershilikke tartylýy múmkin. Quny 2 AEK-ke deıingi syılyq bergen adam 4,5 mıllıon teńgeden astam aıyppul tóleýi ábden múmkin.
«Syıaqylar, syılyqtar nemese jeńildikter bergeni úshin jeke tulǵalar kodekstiń 676-baby boıynsha 200 AEK kóleminde aıyppul tóleıdi, bul shamamen 600 myń teńge», dedi O.Bektenov.
Bul rette, eger mundaı syıaqy nemese syılyq zańdy tulǵa tarapynan beriletin bolsa, onda mundaı áreket kodekstiń 678-baby boıynsha saralanady jáne munda aıyppul 700 AEK-ke deıin ósedi, ıaǵnı
2 mln teńgeden asady. Al dál osy quqyq buzýshylyq bir jyl ishinde qaıtalansa, zańdy tulǵa eki ese – 1500 AEK nemese
4,5 mln teńge tóleıdi.
«Zańnamada syılyq berýge jáne alýǵa tolyq tyıym salynǵanyn taǵy bir márte eske salǵym keledi. Mundaı norma ótken jyldyń sońynda qoldanysqa engizildi», degen agenttik ókili brıfıngte barsha jurtty memlekettik qyzmetshilerge jáne olarǵa teńestirilgen tulǵalarǵa memlekettik jáne basqa da qyzmet kórsetkeni úshin syılyq berý ádetinen bas tartýǵa shaqyrdy. «О́ıtkeni mundaı áreketter berýshiler úshin de, sheneýnikter úshin de teris saldarǵa ákelýi múmkin», dep atap ótti ol.
Sondaı-aq sybaılas jemqorlyqqa qarsy naqty sharalar qabyldamaǵan laýazymdy tulǵalar da jazasyz qalmaıdy. Bul jóninde Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary: «Sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý turǵysynan mańyzdy sanalatyn, memlekettik organ basshylarynyń jáne ózge de laýazymdy tulǵalardyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl boıynsha sharalar qabyldamaǵany úshin jaýapkershiligin kózdeıtin kodekstiń 680-baby – atalǵan laýazymdy tulǵalarǵa 100 AEK kóleminde, bul shamamen 300 myń teńge aıyppul salýǵa ákep soǵady», dedi.
Memlekettik, jergilikti ózin ózi basqarý organdarynyń basshylary ózderine júktelgen fýnksııalardan tys kásipkerlikpen aınalyssa, ne belgilengen qarjylandyrý kózderinen basqa materıaldyq ıgilikter men artyqshylyqtar qabyldasa, olarǵa 600 aılyq eseptik kórsetkish nemese 1,8 mln teńge kóleminde aıyppul salynatynyn habarlaǵan O.Bektenov laýazymdy tulǵalarǵa materıaldyq syıaqy bergen zańdy tulǵalardyń da jemqorlyq boıynsha jazalanatynyn aıtty. Bul rette aıyppul somasy 700-den 1500 AEK-ke deıin ósedi.
Sybaılas jemqorlyq úshin zańdy tulǵalardyń jaýapkershiligi bazalyq halyqaralyq standart bolyp tabylatynyn, sol sebepti Qazaqstandaǵy bul baǵyttaǵy jumystardy EYDU jáne GREKO sarapshylarynyń baǵalaıtynyn jetkizgen spıker sóziniń sońynda agenttiktiń bıznesti qorǵaýda da áleýetiniń artqanyn málimdedi.
Qazirgi tańda agenttiktiń jalpy somasy 16 trln bolatyn 650-den astam jobaǵa qoldaý bildirip otyrǵanyn aıta ketken jón. Sońǵy úsh jylda sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet tek qylmystyq-quqyqtyq sharalar aıasynda myńnan astam bıznestiń quqyǵyn qorǵaǵan.
«Ákimshilik zańnamadaǵy jańa quzyret kásipkerlikti memlekettik organdardyń zańsyz aralasýynan qorǵaýda agenttiktiń jumys tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi», dep atap ótti O.Bektenov.
