Kórmede Baıqońyr ǵarysh aılaǵynyń tarıhyna qatysty 1961-2015 jyldardy qamtıtyn, qazaq jáne orys tilderinde 40-tan asa eksponat jınaqtalǵan. Kórme qujattaryn shartty túrde úsh topqa bólip qarastyrýǵa bolady: KSRO dáýirindegi qujattar (1961–1991 jj.), Táýelsiz Qazaqstan kezeńindegi qujattar, Qazaqstannyń memleket jáne qoǵam qaıratkerleriniń jeke qorlarynan alynǵan qujattar.
1-toptamada 1961 jyldan bastap 1991 jyldar aralyǵyn qamtıtyn KSRO dáýirindegi Baıqońyr ǵarysh aılaǵy men ǵaryshkerlerge qatysty qujattar: 1963 jyldyń 14 maýsymyndaǵy «Qyzylorda oblysy, Qarmaqshy aýdany, Lenın kentin (25696 á/b) jabyq Lenın qalasy etip qaıta qurý týraly» Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń Jarlyǵy; Iý.A.Gagarınniń ǵaryshqa ushýyna 30 jyl tolýyna oraı Baıqońyr ǵarysh aılaǵynda uıymdastyrylǵan Halyqaralyq festıvaldi daıyndaý jáne ótkizý týraly qujattar; fotoqujattar jáne taǵy basqa tarıhı derek qamtylǵan.
2-toptamaǵa Táýelsiz Qazaqstan kezeńindegi qujattar: T.O.Áýbákirovke «Halyq Qaharmany» ataǵyn berý týraly qujattar; «Qyzylorda oblysyndaǵy Lenınsk qalasynyń atyn ózgertý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1995 jylǵy 20 jeltoqsandaǵy №2695 Jarlyǵy; fotoqujattar jáne taǵy basqa qujat kiredi.
3-toptamada Baıqońyr ǵarysh aılaǵy men ǵaryshkerlerge qatysty Qazaqstannyń memleket jáne qoǵam qaıratkerleri: B.Q.Taıjannyń, D.E.Ábdirahımovanyń, Z.K.Kamalıdenovtiń, O.G. Dymovtyń, U.Q.Qaramanovtyń, A.Q.Djýlmýhamedovtiń jeke qorlarynan alynǵan qujattar toptamasy usynylady.
Osydan dál 60 jyl buryn, Qyzylorda oblysy, Qarmaqshy aýdanynda ornalasqan Baıqońyr ǵarysh aılaǵynan 1961 jyldyń 12 sáýirinde «Vostok» ǵarysh kemesi saparǵa attanǵan edi. Adamzat tarıhynda alǵash ret jer orbıtasyn aınalyp ushqan bul sapardyń jalpy uzaqtyǵy nebári 108 mınýtqa sozylǵan bolatyn. Bul oqıǵa búkil álemniń qyzyǵýshylyǵyn týdyryp, Iýrıı Gagarınniń aty ańyzǵa aınaldy. Al Baıqońyr ǵarysh aılaǵynyń strategııalyq mańyzy arta tústi.
Alǵashqy ǵarysh saparynan keıingi jyldary Baıqońyr ǵarysh aılaǵynan 150-den asa ǵaryshker ǵaryshqa sapar shegip, ǵylymı-zertteýler júrgizdi. Solardyń ishinde Qazaqstannyń úsh ókili: Toqtar Áýbákirov, Talǵat Musabaev jáne Aıdyn Aıymbetov bar.
«Roskosmos» memlekettik korporasııasynyń baspasóz qyzmetiniń málimeti boıynsha, búginge deıin kosmosqa jalpy 568 adam ushqan. Olardyń ishinde – 148 KSRO/reseılik azamattar.
Toqtar Áýbákirov 1991 jyldyń 2 qazanynda Baıqońyrdan «Soıýz TM-13» kemesimen ǵaryshqa attandy. Halyqaralyq keńestik-aýstrııalyq ekıpaj músheleri: F.Fıbek (Aýstrııa), A.A.Volkov – ekıpaj komandıri, T.O.Áýbákirov jer tóńiregindegi «Mır» orbıtaldyq kesheninde ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizgen edi.
Ekinshi qazaqstandyq ǵaryshker Talǵat Musabaev ǵaryshqa úsh ret ushty. 1994 jyly 1 shilde 4 qarasha aralyǵynda «Soıýz TM-19» kemesiniń EO-16 bort ınjeneri retinde birinshi ret ushty. 1998 jyldyń 29 qańtar – 25 tamyz aralyǵynda EO-25 (NASA-7/ «Pegas») baǵdarlamasy boıynsha «Soıýz TM-27» ǵarysh kemesiniń ekıpaj komandıri retinde ekinshi ret ushty. 2001 jyldyń 28 sáýir – 6 mamyr aralyǵynda «Soıýz TM-32» ǵarysh kemesiniń komandıri retinde úshinshi ret ushyp, jerge «Soıýz TM-31» kemesimen oraldy. Osy jolǵy saparda ekıpaj quramynda álemdegi birinshi ǵaryshtyq týrıst, AQSh azamaty Dennıs Tıto da ushqan bolatyn.
Úshinshi qazaqstandyq ǵaryshker Aıdyn Aıymbetov 2015 jyldyń 2-12 qyrkúıek aralyǵynda ǵaryshqa ushty. Halyqaralyq ekıpaj «Soıýz TMA-18M» ǵarysh kemesimen ǵaryshta jalpy uzaqtyǵy 9 táýlik 20 saǵat 13 mınýt 51 sekýnd boldy.
Baıqońyr ǵarysh aılaǵy 1955 jyldyń 2 maýsymynda resmı quryldy. Dál osy kúni KSRO Qarýly Kúshteri Bas Shtaby sheshimimen №11284 áskerı bólimi men zertteý ortalyǵy qurylǵan. Búgingi tańda dúnıe júziniń birqatar elinde ǵarysh aılaqtary bar, naqty aıtqanda uzyn sany – 25. Degenmen solardyń ishindegi tórt ǵarysh aılaǵy ǵana basqarylatyn ushyrylymdarǵa arnalǵan. Solardyń ishindegi eń alǵashqy ǵarysh aılaǵy, árıne, Baıqońyr.
ALMATY
