Jýrnalısterdiń etnosaıası saýattylyǵyn arttyrý. Semınardyń basty maqsatyn bir aýyz sózben osylaı túıindep jetkizýge bolady. Sondaı-aq sharany uıymdastyrýshylar osyndaı is-sharalar negizinde aldaǵy ýaqytta Qazaqstandaǵy etnosaralyq taqyrypqa mamandanǵan jýrnalısterdiń turaqty pýlyn qalyptastyrýdy josparlap otyr.
Plenarlyq jáne seksııalyq basqosýlar barysynda basty taqyryp tóńireginde birqatar ózekti másele talqyǵa salyndy. Atap aıtqanda, ınstıtýt qyzmetkerleri BAQ ókilderine «Shıelenis jáne trıgger degenimiz ne?», «Shıelenistiń qandaı kezeńderi bar?», «Arazdyq tili», «Etnosaralyq shıelenis kezinde jıi qoldanylatyn normatıvtik emes etnonımder», «Etnosaralyq qatynastardyń ekonomıkalyq-demografııalyq ólshemi», «Etnosaralyq taqyrypty jarııalaý kezinde etnosaıası termınologııany paıdalanýdyń erekshelikteri» sekildi sony málimetter men tyń derekterge toly taqyryptar tóńiregindegi zertteýlerimen bólisti.
Talqylaý barysynda ınstıtýt qyzmetkerleri elimizde etnosaralyq qatynastar negizinde týyndaǵan qaqtyǵys jaǵdaılarynyń paıda bolýyna áser etetin birneshe faktordy atap ótti. Atap aıtqanda, spıkerler etnostardyń shoǵyrlanyp ómir súrýi, etnostyq toptardyń bir-birine jaqyndyǵy, demografııalyq damýy, áleýmettik teńsizdik, turmystyq-otbasylyq kıkiljińnen týyndaıtyn daý-janjaldar sıpaty, ekonomıkalyq ólshemniń alshaqtyǵy, tildi, mádenıet pen dástúrlerdi bilmeý, syrtqy áser, sybaılas jemqorlyq sııaqty faktorlarǵa keńinen toqtaldy.
Semınardyń plenarlyq otyrysyna qatysqan Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Aıda Balaeva elimizde etnosaralyq saladaǵy onsyz da ózektiligin joımaı kele jatqan máselelerdi tym saıasılandyryp jiberýdiń ádetke aınalyp bara jatqanyn, ásirese bul úrdistiń áleýmettik jeliler men messendjerlerde óte jıi qaıtalanatynyn synǵa aldy. «Álem jurty Qazaqstandy beıbitshiligi men kelisimi jarasqan el retinde tanıdy. Bul elimizde júrgizilip kele jatqan memlekettik salıqaly saıasattyń arqasy. Qazaqstan halqynyń birligin, eldegi beıbitshilik pen qoǵamdyq kelisimdi qamtamasyz etý – bıliktiń barlyq deńgeıindegi memlekettik saıasattyń basty basymdyǵy bolyp qala beredi. Sol sebepti eń aldymen azamattyq qoǵamnyń etnosaıası saýattylyǵyn arttyrýǵa mán bergenimiz jón. Bul baǵytta sizderdiń, jýrnalısterdiń de qosar úlesterińiz orasan zor», dedi BAQ ókilderi alynda sóz alǵan mınıstr.
Semınardyń mańyzdylyǵyna keńinen toqtalǵan A.Balaeva elimizdegi etnosaralyq qatynastardyń úılesimdi damýynda BAQ-tyń alar orny erekshe ekenin atap ótti. Aqparat quraldarynda elimizde bolǵan etnosaralyq daý-janjaldarǵa qatysty oqıǵalardy jarııalaý kezinde ár sózdi salmaqtap, saralap, saýatty jetkizýdiń mańyzdylyǵyna toqtalǵan mınıstr basqosý barysynda etnosaralyq qatynastardy damytý salasynda jýrnalısterdiń arnaıy pýlyn qurýdy usyndy.
«Ár aqparat quralynan etnosaralyq salany jarııalaıtyn jýrnalısterdi anyqtap alsaq, mınıstrlik, onyń ishinde Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty olarmen aldaǵy ýaqytta turaqty túrde baılanysta bolyp, aqparattyq qoldaý bildirip, ózara is-qımyl jasaýǵa, biliktilikterin arttyrý maqsatynda oqytýǵa daıyn», dedi jýrnalıstermen ashyq pikir almasý kezinde A.Balaeva.
Seksııalyq otyrys kezinde jýrnalısterdiń etnosaıası saýattylyǵyn arttyrýdyń ózektiligi týraly oı-pikirler qyzý talqylanyp, bul baǵytta aqparattyq jáne medıa saýattylyqty kóterý, faktchekıngtiń qajettiligi sóz boldy. Spıkerler ınteraktıvti, suraq-jaýap, toptyq talqylaý, saýalnama ádisterin paıdalana otyryp, etnosaralyq taqyryptardy jarııalaý kezinde aqparattyń qoǵamǵa áserin anyqtaý, málimetterdiń aq-qarasyn ajyratý úshin paıdalanylatyn quraldarmen jumys isteý máselelerin egjeı-tegjeı túsindirdi.
Semınar barysynda qatysýshylar qoǵamda úlken daý týdyrǵan Qordaı qaqtyǵysy, Uıǵyr aýdanyndaǵy tóbelestiń túpki sebep-saldary, kúni keshe Almatydaǵy «Altyn Orda» bazarynda bolǵan kıkiljińniń keıipkerleri týraly pikirtalastarda belsendilik tanytyp, synı kózqarastary men ótkir pikirlerin ashyq jetkizdi.
Qazirgi aqparattyq dáýirde BAQ-tyń áleýmettik shynaıylyq pen qoǵamdyq ádildikti qalyptastyrýda yqpaly zor ekeni daýsyz. Alaıda aqparattyq qoǵamnyń damýyna áleýmettik jelilerdegi jazbalar da áserin tıgizip otyr. Kóbine aqparattyń anyq-qanyǵyna kóz jetkizbeı, daýǵa daý qosyp, otqa maı quıyp jiberetin alań da osy jer. Áleýmettik jeli men messendjerlerdi paıdalanýshylardyń deni ásirese etnosaralyq oqıǵalar kezinde attanǵa aıqaı qosyp, jaǵdaıdy odan saıyn ýshyqtyryp jatady. Quzyrly organdardyń resmı aqparatty kesh jarııalaýynyń kesiri kimderge tıedi? Mundaı kezderi ádette jalǵan, tekserilmegen málimetterge tolyp qalatyn aqparattyq vakýýmdy qalaı «tazartyp» alýǵa bolady? Provokasııalyq sıpattaǵy aqparatty qalaı ajyratamyz? Jedel ári saýatty keri baılanys qalyptastyrýǵa ne kedergi? Konflıktolog, etnopsıholog mamandyqtarynyń mańyzdylyǵy nede? Etno-aqparattyq saýattyń alǵysharttary qandaı? Synı oılaý degenimiz ne? Jer-sý ataýlaryn ózgertý máseleni sheshýge sep bola ala ma? Ishki kóshi-qon saıasaty jaǵdaıǵa qalaı yqpal etti? Mine, semınar barysynda BAQ ókilderi men spıkerler jan-jaqty talqyǵa salǵan suraqtardyń tizbegi osyndaı.
Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty qyzmetkerleriniń málimdeýinshe, el egemendigi jyldarynda memleketimizde 46 ultaralyq qaqtyǵys bolǵan eken. Osy jyldar ishinde ultaralyq arazdyqty qozdyrýǵa jol bergen 14 materıal anyqtalyp, 6 aqparat quraly buǵattalǵan. Spıkerler áleýmettik, ulttyq, rýlyq, násildik, tektik-toptyq nemese dinı alaýyzdyqty qozdyrýǵa, azamattardyń ulttyq ar-namysy men qadir-qasıetin ne dinı sezimderin qorlaýǵa baǵyttalǵan kez kelgen is-áreket Qylmystyq kodekstiń 174-babynda kózdelgen jaýaptylyqpen saralanatynyn da eskertip ótti.
Semınar sońynda Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Talǵat Qalıev BAQ ókilderine etnosaralyq qatynastardy damytý salasynda júrgizip jatqan jumystar boıynsha aqparat berip ótse, Etnosaralyq qatynastardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Ǵalym Shoıkın, Taldaý jáne aqparat ortalyǵynyń dırektory Mıhaıl Komıssarov etnosaralyq qatynastar týraly halyqqa aqparat berýdiń basty ereksheligi men jaýapkershiligi týraly baıandady.
О́z kezeginde semınarǵa qatysqan BAQ ókilderi etnosaıası saýattylyq daǵdylaryn meńgerýdiń jýrnalıstik tájirıbede ǵana emes, jalpy ómirde de asa qajet ekenin aıtyp, osyndaı is-sharalardy aldaǵy ýaqytta da uıymdastyrý jóninde usynys-tilekterin jetkizdi. «О́ıtkeni búgingideı aqparattar aǵyny tolassyz zamanda etnosaıası saýattylyqty arttyrý árqaısymyzǵa asa qajet», deıdi semınarǵa qatysýshylar. Is-shara sońynda semınar jumysyna qatysqan barlyq jýrnalıske arnaıy sertıfıkattar tabystaldy.
