Sýretti salǵan Aman Baqtyǵalıev
Táýelsizdigimizdiń 30 jyldyq merekesimen tuspa-tus kelgen ǵarysh is-sharalary halyqtyń sana-seziminiń, ulttyq namysynyń ósýine ıgi yqpal eteri anyq. Ekspozısııaǵa L.Leontev, A.Stepanov, N.Nurmuhammedov, K.Mýllashev sekildi sýret sańlaqtarynyń keskindemeleri men N.Gaev, E.Sıdorkın, A.Baqtyǵalıev, T.Ordabekov syndy grafık-sýretshilerdiń baspa grafıkasynda oryndaǵan eńbekteri engizilip otyr. Kórmede ásirese Alekseı Stepanovtyń qoltańbasyna erekshe kóńil bólingen. Sebebi onyń ǵaryshty ıgerýdegi «Basqa ǵalamsharlarǵa», «Ǵarysh joldary», «Jerdiń uldary», «Juldyzdy sát» syndy eńbekteri bútindeı toptamaǵa aınalǵan. Al sýretshi Leonıd Leontev óz polotnosynda ǵarysh ǵylymyn zertteýge qomaqty úles qosqan astronom, akademık G.Tıhovtyń shynaıy portretin jazǵan. Ol ǵalymdy aq kostıýmde, astronomııalyq teleskop quralynyń fonynda kórsetken.
Qazaq beıneleý ónerine 1950 jyldary kelip óndiristik peızajdardy erekshe jyrlaǵan Naǵymbek Nurmuhammedov te atalǵan taqyrypty aınalyp óte almady. «Týǵan jer. Gagarın» atty kartınasynda týyndyger Jerge qaıta oralǵan Iýrıı Gagarındi taǵatsyz kútip alǵan halyqtyń kóńil kúı yrǵaqtaryn áserli sıpattaǵan. Belgili sýretshi Kamıl Mýllashevtyń shyǵarmashylyǵynda realızmnen bastap, ónerdiń túrli avangardtyq aǵymdary sıntezdelip, monýmentaldy oılaý men romantıkalyq qushtarlyqqa negizdelgen. Ol «Jer jáne Ýaqyt. Qazaqstan» trıptıhynyń «Jastyq shaq» (1978) bóliminde parashıýtten endi sekirip túsken kosmonavtty sımvolǵa aınaldyrady.
Sondaı-aq Petr Popovtyń «Shabýyl jalǵasýda», Egor Bezborodovtyń «Qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri T.Áýbákirovtiń portreti» atty keskindemelerinde keıipkerlerdiń boıynan sol zamannyń has batyrlary, erlik pen izgilik beıneleri dál tabylǵan. Al Ábdirashıd Sydyhanovtyń «Aı tańbasy» jáne Esimǵalı Jumanovtyń «Keńistik 5» syndy kompozısııalary ǵalamdyq keńistikti abstrakti tilinde paıymdap jetkizedi.
1964 jyly baspa grafıkasynyń sheberi Nıkolaı Gaev «Jer-Ǵarysh-Jer» trıptıhyn oryndaýda ǵaryshty meńgerý taqyrybyna toqtalady. Atalǵan jumysty jalǵastyrýda 1970 jyly «Baıqońyr» atty paraǵyn monotıpııa men ofortta oryndaıdy. Qazaqstan grafıkasynyń negizin qalaýshy, kásibı maıtalman Evgenıı Sıdorkın «Qazaqstan jerinde» toptamasynyń «Baıqońyrdyń ústinen» atty paraǵynda aspan keńistiginde salmaqsyz aınalǵan úsh ǵaryshkerdi sýrettegen. 1980 jyldarda baspa grafıkasynyń dástúrin jalǵastyrǵan Aman Baqtyǵalıevtiń «Baıqońyr» atty avtolıtagafııasy, Temirhan Ordabekovtiń «Ǵarysh. Dala áni» lınogravıýrasy aǵa býyn ókilderiniń ádisterin saqtaı otyryp, atalǵan taqyrypty jınaqy obrazdarmen keıipteı bilgen. Shyǵarmada balasymen qaýyshqan ana negizge alynyp, ulttar arasyndaǵy birlikke ushtasady.
«1961 jyly 12 sáýirde saǵat 09-dan 7 mınýt ketkende Baıqońyrdan adamzat tarıhynda tuńǵysh ret Iýrıı Gagarın «Vostok» kemesimen ǵaryshqa attandy. Onyń bul sapary 1 saǵat 48 mınýtqa sozylǵan. 302 km bıiktikte jerdi aınalyp, saǵat 10-nan 55 mınýt ketkende jerge qonǵan. Sol saǵatta búkil álemniń nazary bizge aýǵan edi. Ǵarysh taqyryby sýretshiler qoltańbasy arqyly ólmes tarıhqa aınaldy», deıdi kórme jetekshisi Sandýǵash Myrzabekova.
ALMATY
