Elektrondy saýda eksportty arttyra ala ma?

Aqsha aınalymy 900 mlrd teńgege jetti

«Qazposhta» AQ derekterine súıensek, 2020 jyly elektrondy saýda naryǵyndaǵy aqsha aınalymy 900 mlrd teńgege jetti. Bul bólshek saýdanyń jalpy kóleminiń 9%-yn quraǵan. 2025 jylǵa qaraı osy kórsetkish 3,5 trln teńgege nemese bólshek saýdanyń jalpy kóleminiń shamamen 15%-yna jetedi dep boljanyp otyr.

Ulttyq banktiń deregi bo­ıynsha bıyl qańtar-aqpan ara­ly­ǵynda qazaqstandyq emı­tent­terdiń tólem kartalaryn paı­dalanýdyń nátıjesinde tran­­zak­sııalar kólemi 744,6 mln-ǵa jetip, 10,4 trln teńgeni qura­ǵan edi. Bul rette atalǵan kezeń­de qolma-qol aqshasyz tran­zaksııalar sany 2,3 esege ósip, ıaǵnı 703,1 mln operasııaǵa deıin artty nemese aqshalaı so­mada 7,7 trln teńgege deıin jet­kenin aıta ketken oryndy. Qol­ma-qol aqshany alýǵa baıla­nys­ty tólem karta ıeleri 2 663,7 mlrd teńge somaǵa 41,5 mln operasııa júrgizgen. Qazaq­standa qolma-qol aqshasyz opera­sııa­lardyń negizgi úlesi mobıldi ınternet bankıngke (opera­sııalar­dyń jalpy sany­nyń 65,7%-y men qolma-qol aq­shasyz tólemder men aqsha aýda­rymdarynyń jalpy kóle­miniń 82,0%-y) jáne POS ter­mınaldarǵa (qol­ma-qol aqshasyz tólemder men aqsha aýdarymdarynyń jal­py sany men kóleminiń
34,2%-y jáne 17,5%-yn quraıdy) tıesili.

Qolma-qol aqshany alýǵa baılanysty operasııalar negizinen bankomattar arqyly (operasııalardyń jalpy sany men kóleminiń 98,6%-yn jáne 89,2%-yn quraıdy) iske asy­rylǵan. Dese de byltyrǵy uqsas kezeńmen sa­lys­tyrǵanda bul baǵyttaǵy operasııalar sany 20,7%-ǵa azaısa kerek. 

Elektrondy kommersııanyń búgingi áleýe­tin es­kersek, salany damytý erekshe sıpat alyp otyrǵanyn baıqaý qıyn emes.

100 kompanııa «Altyn tasymaldaýshy» mártebesin ıelendi

«Qazir QazTrade óz quzyretiniń aıasynda otan­dyq taýar óndirýshilerdi halyqaralyq elektrondy alańdarǵa shyǵarýǵa baılanys­ty, sol sekildi ınternet-saýdany júr­gi­zýge qatysty shaǵyn jáne orta bıznes ká­siporyndaryna aqparattyq-taldaý jumys­taryn júrgizýdi jolǵa qoıdy. QazTrade byltyrdan bastap, otandyq taýar óndirýshilerdi Alibaba.com syndy halyqaralyq saýda alań­daryna shyǵarý máselelerimen aınalysatyn ýákiletti organ sanalady. Máselen, 2020 jyldyń qorytyndysyna sáıkes, 100 kompanııa atalǵan platformada «Altyn tasymaldaýshy» (Gold Supplier) mártebesin ıelenip, olardyń ishinde 71 kompanııanyń akkaýnty jumys istep tur. Tutastaı al­ǵanda, osy baǵyttaǵy qoldaý sharasynyń nátıjelerin oń baǵalaımyz. Bul arqyly otandyq kásiporyndar 18,1 mln dollarǵa óz ónimderin satýǵa múmkindik aldy», delingen QazTrade ortalyǵynyń bergen aqparatynda.

Osy tetik qazir kásipkerler arasynda úlken suranysqa ıe. Mysaly, qazaqstandyq óndirýshiler ónimderin tek 6 myń dollarǵa ǵana satqan kúnniń ózinde «Altyn tasymaldaýshy» akkaýntynyń paıdalaný merzimin óz esepterinen uzartyp, qoldanyp júr. Sebebi isker azamattar bul ótkizý naryǵynyń áleýeti qanshalyqty mańyzdy ekenin jaqsy túsinedi. Búginde 4 kompanııa akkaýnttarynyń qoldaný merzimin uzartyp, tutastaı saýda alańynda 4 myńnan astam qazaqstandyq taýar usynylǵan.

Eksporttyq tasymal 100 mln dollarǵa artady

«Kompanııalardy irikteýmen qatar, ınternet platformada shaǵyn saıttardy qurýdy qamtıtyn servıstik qyzmetti kórsetýden bólek, otandyq óndirýshilerdiń ónimin syrtqy naryqtarda nysanaly túrde ilgeriletý bo­ıyn­sha jumystar atqarylýda. Osylaısha, qazaqstandyq kompanııalar jaıly málimetti qamtıtyn búktemeler ázirlenip, sheteldik uıymdarǵa jiberildi. Budan basqa, bıznes qaýymdastyq ókilderimen turaqty baılanys ornatyp, barlyq qajetti ádistemelik jáne jedel qoldaýdy kórsetip kelemiz. Qazir 2-kezeńde iriktelgen 50 kompanııa «jetildirilý» satysynda tur. Yqtımal satyp alýshylarmen kelissózder júrgizilip, ónimniń synamaly partııalary jiberiletin bolady.

Bıyl iske asyrylatyn 3-kezeń men ınternet platformaǵa shyǵarylatyn qosymsha 50 kompanııany eskersek, 2022 jyldyń ortasyna qaraı eksporttyq tasymaldyń jıyntyq kólemin 50 mln dollardan 100 mln dollarǵa deıin arttyrýǵa múmkindigimiz bar», dedi saý­da saıasatyn damytý ortalyǵynyń ókilderi.  

Atalǵan ortalyqtyń málimetine sáıkes, halyqaralyq elektrondy kommersııanyń áleýetti qatysýshylaryn aqparattyq súıe­meldeý boıynsha da proaktıvti jumys júr­gi­zilip keledi. Aıtalyq, osy jyldyń basynan beri Amazon, Rakuten, «TreıdKı», GlobalSources jáne reseılik marketpleısterdi qosa alǵanda 6 iri halyqaralyq elektrondy saý­da alańyna arnaıy sholý daıyndaldy. 

Qaztrade mamandary qazirgi halyqaralyq platformalar men jańa alańdarǵa turaqty túrde monıtorıng júrgiziletindigin aıtty. Atap aıtqanda, sáýirdiń basynda Qazaqstan men Reseıdiń saýda ókildikteri birlesip, KazanExpress halyqaralyq saýda alańyna ónimdi shyǵarýǵa baılanysty oqytý vebınaryn ótkizdi. Oǵan qatysýǵa shamamen 40-qa jýyq kásiporyn nıet tanytypty. Sóz oraıy kelgende aıta keteıik, Kazan Express – ónimdi bir kúnde 34 qalaǵa tegin jetkizýge qaýqarly 3 myńnan astam dúkendi qamtıtyn Reseıdegi jyldam damyp kele jatqan marketpleıs.

Álbette, Amazon, Rakuten syndy ha­lyqara­lyq saýda alańdaryna shyǵýǵa nıetti otandyq bıznes ókilderi jetkilikti. Alaıda belgili bir sebepterge baılanysty olardyń keı­biri mundaı platformalarda saýda-sat­tyqpen aınalysýǵa daıyn emes. Qazir buǵan qa­tysty máselelerdi sheshýge turaqty negizde kúsh salynyp keledi.

Budan bólek, Halyqaralyq saýda orta­lyǵy jáne Eýropalyq Odaqpen birlesip, Or­ta­lyq Azııadaǵy óńirlik jáne halyqaralyq saýdany qoldaýǵa baǵyttalǵan Ready4Trade Central Asia uzaq merzimdi jobasy iske asyrylyp jatyr.

«Soǵan sáıkes, shaǵyn jáne orta bıznes ıelerin onlaın saýdaǵa daǵdylandyrýmen aınalysatyn 9 ulttyq bıznes-trener arnaıy oqytylyp, toqyma, tigin isi, qolóner jáne agrobıznes salasynda jumys isteıtin shaǵyn jáne orta bıznestiń 45 ókili iriktelip alyndy», dep naqtylady Qaztrade mamandary.

Atalǵan jobany iske asyrý arqyly kásibin onlaın ortada belsendi júrgizetin otan­dyq kásiporyndardyń pýly qalyptasady dep kútilýde.

Sıfrlandyrý jahandyq saýdanyń ósýine yqpal etti

Osydan bir aı buryn halyqaralyq ekspress tasymaly men logıstıka salasyndaǵy álemdik kóshbasshy sanalatyn DHL Express kompanııasy «B2B segmentindegi elektrondy kommersııanyń tolyq nusqaýlyǵy: dás­túrli tásildi almastyratyn sıfrly she­shimder» atty jańa zertteýin jarııalaǵan edi. Bul zertteýde taıaý jyldardaǵy B2B segmen­tindegi elektrondy kommersııa naryǵynyń dına­mıkalyq damý boljamy usynyldy. Soǵan sáıkes, 2025 jylǵa qaraı tasymaldaý­shylar men tutynýshylar arasyndaǵy ózara is-qımyldyń 80%-y sıfrly arnalar arqyly jú­zege asyrylady dep aıtyldy.

Sıfrlandyrýdyń qarqyn alýymen birge sa­typ alý mádenıetiniń ózgerýine baılanys­ty elektrondy kommersııa B2C segmentinen bólek, sondaı-aq B2B segmentinde, ıaǵnı kom­pa­nııalar arasynda da ósý ústinde. Naqty aıt­­saq, pandemııaǵa deıin 2019 jyly B2B saıttary men marketpleısterdegi jahandyq satylymdar 18,2%-ǵa ósip, 12,2 trln dollarǵa jetti. Demek, B2C segmentinen asyp tússe kerek. Pandemııa men sıfrlandyrýdyń qar­qyndy engizilýine baılanysty B2B baǵy­tyndaǵy jahandyq satý kólemi 2027 jylǵa qaraı 20,9 trln dollardy quraıdy dep baǵa­la­nyp otyr.

«Pandemııa jaǵdaıynda ómir súrip jat­qanymyzǵa bir jyldan asty. Osy ýaqyt ishin­de sıfrly evolıýsııanyń on jylǵa ser­pilis jasaǵanyna, sondaı-aq onlaın saýda men transshekaralyq tasymaldar kúndelikti atqarylatyn iske aınalǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Bul tek B2C bıznesi úshin ǵana mańyzdy emes. Sonymen qatar B2B seg­mentindegi elektrondy kommersııa úshin de mańyz­dylyǵy ózekti. Alýan túrli kompanııa­lar onlaın saýda platformasynyń bız­nes­ti órkendetýde qanshalyqty yqpaldy ekenin jaqsy túsindi», dedi DHL Express kompanııasynyń Eýropadaǵy jáne jahandyq deńgeıdegi atqarýshy vıse-prezıdenti Mıhel Grıven.

Kompanııanyń qarjylyq esebine sensek, DHL Express jelisindegi B2C kompanııa­lary­nyń onlaın tapsyrystarynyń kólemi byltyr 2019 jylmen salystyrǵanda 40%-ǵa ósken.