Ekonomıka boljamy jaqsara tústi (Úkimet bıýdjet kirisi men shyǵysyn arttyrdy)

Vaksınamen qamtý keńeıtiledi

Qazirgi jaǵdaı, halyqty vaksınalaý barysy jáne Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalaryn oryndaý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın, Shymkent qalasynyń áki­mi Murat Áıtenov, Mańǵystaý obly­synyń ákimi Serikbaı Trumov baıandady.

Vırýstyń reprodýktıvti kórsetkishi respýblıka boıynsha 1,065 quraıdy. Infeksııalyq tósek oryndarynyń júktemesi – 41%, reanımasııalyq tósek oryndary – 27%. Qazirgi ýaqytta Covid-19 taralý qarqyny boıynsha «qyzyl aımaqta» Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalary, Atyraý, Batys Qazaqstan, Aqmola, Qaraǵandy jáne Aqtóbe oblystary tur. Qostanaı jáne Túrkistan oblystaryn qospaǵanda, qal­ǵan barlyq óńirler – «sary aımaqta». «Ha­lyqty, ásirese qamtylýy tómen óńirlerde vaksınalaýmen qamtýdy keńeıtý qajet. Aı saıyn 2 mln adamdy vaksınamen qam­tamasyz etý jónindegi jospardy naqty oryndaý kerek», dedi A.Mamın. 

Premer-Mınıstr koronavırýs­pen aýyryp qalǵan naýqastarǵa sapaly me­dısınalyq kómek kórsetýge jáne dári-dármekterdiń bolýyna turaqty monıtorıng júrgizýdi tapsyrdy. Ákim­dikterge Densaýlyq saqtaý, Ishki ister mınıstrlikterimen, «Atameken» UKP-men birlesip, mobıldi monıtorıngtik top­tardyń belsendi qatysýymen halyqtyń sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy saqtaýyn qamtamasyz etý tapsyryldy.

Úkimet otyrysynda Qazaqstannyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń naqtylanǵan boljamy jáne 2021-2023 jyldarǵa arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet qaral­dy. Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Er­ǵalıev, Qarjy mınıstri Erulan Ja­maýbaev jáne Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Álıhan Smaıylov baıandama jasady.

Jyl basynan beri Qazaqstan ekonomı­kasynyń ósýi boıynsha jedel derekterdi jáne álemdik taýar naryqtaryndaǵy ahýal­dy, sondaı-aq álemdik ekonomıkanyń ósý boljamdaryn eskere otyryp, Úkimet 2021 jylǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamynyń kórsetkishteri men ındıkatorlaryn naqtylady.

Bıýdjet kirisi kóbeıe túspek

Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵa­lıevtiń aıtýynsha, makrokórsetkishterdiń boljamy el ekonomıkasynyń ósýi boıynsha jedel derekterdi, álemdik ekonomıka  men naryqtaǵy oń úrdisterdi eskere otyryp, naqtylandy. Osylaısha, jyl basynan beri el ekonomıkasy ósiminiń qalpyna kelýiniń oń serpini baıqalýda. «Máselen, IJО́-niń ósý qarqyny qańtar aıyndaǵy mınýs 4,5%-dan birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha mınýs 1,6%-ǵa deıin jaqsardy», dedi Á.Erǵa­lıev.

Jyl basynan beri munaıdyń ortasha baǵasy barreline 61 dollardy qu­rady. Bul rette munaı baǵasy boıynsha Dúnıejúzilik qarjy uıymynyń bol­jamdary 44 pen 67 dollar araly­ǵyn­da bolyp otyr. Osyǵan baılanys­ty, makrokórsetkishterdi naqtylaý ke­zin­de munaıdyń ortasha jyldyq baǵa­sy barreline 50 dollar deńgeıinde aıqyn­daldy (buryn maquldanǵannan 15 dollar joǵary). «Dúnıejúzilik bank vaksınalaý júrgizýdiń tıimdiligine baılanysty álemdik ekonomıkanyń ósýin 1,6%-dan 5%-ǵa deıin boljap otyr. Joǵaryda aıtylǵandardy eskere otyryp, el ekonomıkasynyń ósý boljamy 2,8%-dan 3,1%-ǵa deıin jaqsardy. Bul rette nomınaldy ishki jalpy ónim 77,8 trln teńge kóleminde baǵalanýda, bul maquldanǵan boljamnan 1,2 trln teńgege joǵary», dedi Á.Erǵalıev.

Syrtqy suranysty qalpyna keltirý aıasynda metallýrgııadaǵy óndiristiń neǵur­lym belsendi ósýi esebinen óńdeýshi ónerkásiptegi boljamdy kórsetkishter 4,1%-dan 5,2%-ǵa deıin jaqsardy. Qury­lysta josparlanǵan 17 mln sharshy metr turǵyn úıdiń paıdalanýǵa berýine baılanysty boljam 2,5%-dan 5%-ǵa deıin jaqsardy. Aqparat pen baılanysta IT qyzmetterge suranystyń ósýi nátıjesinde boljam 3,8%-dan 6,5%-ǵa deıin ulǵaıdy.

Ulttyq ekonomıka mınıstri habar­laǵandaı, Ulttyq banktiń boljamy boıyn­sha eksport 10,8 mlrd dollarǵa ósip, 52,2 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıady (buryn maqul­danǵany – 41,4 mlrd). Import 37,1 mlrd dollardy quraıdy. Inflıasııa bu­ryn bekitilgen 4,0-6,0% dálizinde saq­taldy.

Túzetilgen makroekonomıkalyq boljam negizinde 2021 jylǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjet parametrleri bolja­my naqtylandy. Respýblıkalyq bıýdjet­tiń kiristeri (transfertterdi esepke alma­ǵanda) 2021 jyly 7 204 mlrd teńge kóleminde baǵalanady, bul bekitilgen jos­pardan 279 mlrd teńgege joǵary. «Ult­tyq qordan kepildendirilgen transfert ózgermeıdi jáne 2 700 mlrd teńge mól­sherinde saqtaldy. Nur Otan plat­formasynyń is-sharalaryn qarjy­lan­dyrý úshin Ulttyq qordan nysanaly transfert 1 trln teńgeden 1 trln 850 mlrd teńgege deıin ulǵaıdy», dedi Á.Erǵalıev.

Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary 15 334 mlrd teńge kóleminde boljanyp otyr, bul bekitilgen kórsetkishke qa­ra­ǵanda 1 285 mlrd teńgege joǵary. Bıýdjet tap­shylyǵy ishki jalpy ónimge qatysty 3,5% deńgeıinde boljanyp otyr.

О́z kezeginde Qarjy mınıstri Er­ulan Jamaýbaev Úkimettiń qaraýyna 2021 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýd­­jetti naqtylaý týraly zań jobasyn usyndy. «Naqtylaý kezinde Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdar­lama­synyń is-sharalary men Memleket basshysynyń tapsyrmalary, onyń ishinde jyl saıynǵy Joldaýlary sheńberinde aıtylǵan strategııalyq bastamalary eskerildi. Sondaı-aq pandemııaǵa qarsy kúres jó­nindegi sharalar men buryn qabyldan­ǵan mindettemeler eskerildi», dedi E.Jamaýbaev.

Atalǵan baǵyttar boıynsha bıýdjet shyǵystary 1,3 trln teńgege ulǵaıyp, 15,3 trln teńgeni qurady. Bıýdjet shyǵystary kelesi kózder esebinen ulǵaıtyldy: 279 mlrd teńge qosymsha túsimder; 850 mlrd teńge Ulttyq qordan nysanaly transfert tartý; bıýdjet tapshylyǵyn IJО́-niń 3,5%-yna deıin jetkizý. Budan basqa, Prezıdenttiń bastamalaryna arnalǵan rezerv qarajatyn qaıta bólý iske asyryldy. 

Saılaýaldy baǵdarlamany qarjylyq qamtamasyz etý mynadaı negizgi baǵyttar boıynsha iske asyrylatyn bolady: áleýmettik salany qoldaý, quqyq tártibi men qaýipsizdikti qamtamasyz etýge – 182 mlrd teńge; «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» jáne «Eńbek» memlekettik baǵ­dar­lamalaryn, «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrýǵa – 177 mlrd teńge; aýyl sharýashylyǵyn jáne TKSh salasyn damytýǵa – 143 mlrd teńge; res­pýblıkalyq jáne jergilikti joldardy salý, rekonstrýksııalaý, jóndeý jáne ustaýǵa – 140 mlrd teńge; ShOB-ty qol­daýǵa – 64 mlrd teńge. Indetke qarsy is-sharalarǵa qosymsha 265 mlrd teńge bólindi, onyń ishinde karantındik is-sharalaryn júrgizýge tartylǵan medısına qyzmetkerlerine qosymsha aqy tóleýge – 70 mlrd teńge; TMKKK sheńberinde medısınalyq qyzmetterge aqy tóleýge – 80 mlrd teńge. Memleket basshysynyń basym tapsyrmalaryn qarjylandyrýǵa 154 mlrd teńge kózdelgen. Bıýdjettiń qosym­sha shyǵystarynyń jalpy kóleminde óńirlerge transfertter 539 mlrd teńgeni quraıtyn bolady. «Osy sharalardyń barlyǵy ekonomıkany yntalandyrý men azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýdyń negizin qalaıdy. Aǵymdaǵy jylǵa arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjettiń negizgi parametrleri osyndaı. Osy máseleniń mańyzdylyǵy men jedeldigin eskere otyryp, zań jobasyn qoldaýdy suraımyn», dedi Qarjy mınıstri. 

Mınıstrlerdiń sózin qorytyndylaı kele, Premer-Mınıstrdiń birinshi oryn­basary Á.Smaıylov osy is-shara­lardy qarjylandyrý úshin bıýdjette buryn bekitilgen shyǵystardy qosymsha ońtaılandyrý boıynsha jumystar júr­gizilip, bıýdjet tapshylyǵy ulǵaıtylǵanyn jáne Ulttyq qordan nysanaly transfert tartylǵanyn atap ótti. Usynylǵan naqtylaý azamattardyń turmysyn jaqsartý jáne ekonomıkany damytý jónindegi mańyzdy is-sharalardy iske asyrýdy qamtamasyz etedi. Osy qarajat esebinen respýblıkalyq jáne jergilikti deńgeılerde avtomobıl joldaryn damytý; «Aýyl – el besigi» jobasyn odan ári iske asyrý; ShOB-qa qoldaý kórsetý; Jumyspen qamtýdyń jol kar­tasyn iske asyrýdy jalǵastyrý; aýyl sha­rýashylyǵyn damytý júzege asyry­lady. «Munyń barlyǵy orta merzim­di kezeńde ekonomıkalyq ósý úshin kerek­ti ne­giz qalaýǵa jáne Ulttyq qordyń rezerv­terin qalyptastyrý saıasatyna oralýǵa múm­kindik beredi. Jalpy, bıýdjet teńgerimi qalyptastyryldy», dedi Á.Smaıylov.

Birinshi vıse-premerdiń aıtýynsha, joǵaryda aıtylǵandy eskere otyryp bıýdjet qarajatyn barynsha tıimdi paıdalaný kerek.  Máseleni Úkimet basshysy Asqar Mamın qorytyndylady. Onyń aıtýynsha, 2021 jyly el ekonomıkasynyń ósý boljamy 2,8%-dan 3,1%-ǵa deıin jaqsardy.

Ekonomıkanyń ósý boljamy 3,1%-ǵa deıin ulǵaıtyldy

Munaı baǵasy barreline 50 (buryn 35) dollar, ulttyq valıýta baǵamy – bir dollarǵa 425 teńge (buryn 420 teńge) deńgeıinde boljanýda. Syrtqy suranysty qalpyna keltirý aıasynda metallýrgııadaǵy óndiristiń neǵurlym belsendi ósýi esebinen óńdeý ónerkásibindegi boljamdy kórsetkishter 4,1%-dan 5,2%-ǵa deıin jaqsardy. Qurylysta boljam 17 mln sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparyna baılanysty 2,5%-dan 5%-ǵa deıin jaqsardy. Aqparat pen baılanys salasynda AT qyzmetterge suranystyń ósýi nátıjesinde boljam 3,8%-dan 6,5%-ǵa deıin ulǵaıdy.

Ulttyq banktiń boljamy boıynsha eksport 10,8 mlrd dollarǵa – 52,2 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıady. Inflıasııa buǵan deıin bekitilgen 4,0-6,0% dálizinde saqtaldy.

Sonymen qatar túzetilgen makroeko­nomıkalyq boljam negizinde 2021 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet parametrleriniń boljamy da naqtylandy. Osy jylǵa arnalǵan naqtylanǵan bıýdjet shyǵystarynyń negizgi baǵyttary – Nur Otan partııasynyń baǵdarlamasyn jáne Memleket basshysynyń 2020 jylǵy
1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýyn iske asyrýdy qamtamasyz etý. Sondaı-aq shyǵyndar pandemııaǵa qarsy kúres jónindegi is-sharalardy qarjylandyrýǵa jáne densaýlyq saqtaý júıesin jańǵyrtýǵa, ekonomıkanyń naqty sektoryn yntalandyrýǵa baǵyttalady.

Premer-Mınıstr elimizdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýynyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan boljamyn jáne 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan naq­ty­lanǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zań jobasyn Parlamentke engizýdi tapsyrdy.

Aýyldaǵy turmys jaqsara túsedi

Úkimet otyrysynda aýyldyq jer­lerde turmys deńgeıin arttyrý máse­leleri qaraldy. Aýylda ómir súrý sapasyn jaqsartý boıynsha atqarylyp jat­qan jumystar týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Sapar­han Omarov, Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov, Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev, Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov, Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova baıandama jasady. Nur Otan partııa­sy­nyń saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda damý áleýeti joǵary 3,5 myń aýyl­dy aýqymdy jańǵyrtý jumystary júr­gizilip jatyr, onda aýyl halqynyń 87%-y turady, bul – shamamen 7 mln adam.

Birinshi kezekte, aýyl turǵyndarynyń turmys sapasyn arttyrý úshin ınfraqu­rylymdy jańǵyrtý jumystary júrgi­zilýde. 2025 jyldy qosa alǵanda, jergi­likti mańyzy bar 27 myń shaqyrym jol saly­nyp, jóndeledi. Aýyldarda 24 mln shar­shy metr turǵyn úı paıdalanýǵa beri­ledi. AО́K salasynda 500 myń jumys ornyn qurýmen 845 joba, 350 myń fer­mer­lik jáne úı sharýashylyqtaryn tartýmen 7 ekojúıe júzege asyrylatyn bolady.

Qabyldanyp jatqan sharalar 1 mln aýyl turǵynynyń tabysyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Aýyl turǵyndarynyń 100%-y sapaly aýyz sýmen, 60%-y tabıǵı gazben qamtamasyz etiledi. Densaýlyq saqtaý salasynda bes jyl ishinde 1 095 nysan jóndelip, salynady. Bul halyqty medısınalyq qyzmet kórsetýmen qamtýdy 2 esege ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. 5 jyl ishinde 5 myń mektep jańǵyrtylyp, 315 aýyl mektebi salynady. Aýyl oqýshylaryn qosymsha bilimmen barynsha qamtý jáne qala men aýyl arasyndaǵy bilim sapasyndaǵy alshaqtyqty qysqartý boıynsha jumys júrgizilýde.

2025 jylǵa qaraı 748 mádenıet nysany men 1 719 sport nysany jóndelip, salynady. Bıyl 480 aýyldy jańǵyrtýǵa 105 mlrd teńge bólindi. «Basty mindet – aýylda turmys sapasyn arttyrý», dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy Ulttyq ekonomıka mınıstrligine aýyldyq aýmaqtardy keshendi damytý jónindegi jumysty tıisti kórsetkishtermen jáne biryńǵaı tásilmen úılestirýdi tapsyrdy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine «Báıte­rek» UBH» AQ-pen jáne ákimdiktermen birlesip, aýyldyq jerlerde kre­dıt qarajatyna qajettiliktiń ulǵaıýyn eskere otyryp, AО́K-ti turaqty qar­jylandyrýdy, sondaı-aq josparlanǵan barlyq jobalardyń iske asyrylýyn qamtamasyz etý tapsyryldy. Indýstrııa, Energetıka, Densaýlyq saqtaý, Bilim jáne Mádenıet mınıstrlikterine óńirlerdiń ákimdikterimen birlesip, barlyq qajetti sharalardy qabyldaý jáne 2025 jylǵa qaraı aýyldyq aýmaqtardy damytý bo­ıynsha nysanaly ındıkatorlarǵa qol jetkizýdi qamtamasyz etý tapsyryldy.