Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
S.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ jalpy ımmýnologııa kafedrasynyń meńgerýshisi Elmıra Bıtanova mindetti ekpelerdiń qazaqstandyq kúntizbesi álemdegi úzdikterdiń biri ekenin jetkizdi. Muny álemdik ǵalymdar qaýymdastyǵy da atap ótken. Elimizdegi barlyq mindetti ekpeler (memlekettik emhanada nemese jeke emhanada) bıýdjet qarajaty esebinen tegin jasalady. Onyń tizimi el Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen.
Sondaı-aq týberkýlez (BSJ), gepatıtke qarsy, polıomıelıt, kókjótel, dıfterııa jáne sirespege (AKDS), b túrindegi gemofıldi ınfeksııa, sonymen birge pnevmokokk ınfeksııasymen qyzylsha, qyzamyq jáne parotıtke qarsy vaksınalar tegin jasalatynyn alǵa tartýǵa bolady.
«Bizdiń kúntizbe álemniń ozyq tájirıbesin qamtıdy. Memleket vaksınaǵa orasan qarajat jumsap otyr. Jasalýy kerek vaksınalardyń tolyq tizimi bar. Onyń ishinde tumaý, jelsheshek, kene ensefalıti, qyzylshaǵa qarsy ekpeler bar. Sondaı-aq Ońtústik-shyǵys Azııa elderine, Afrıka jáne Arab elderine barýdy josparlap otyrǵandarǵa, budan bólek epıdemııalyq jaǵdaıǵa qaraı egiletin ekpeler bar», deıdi ımmýnolog.
Mamandar koronavırýsqa qarsy vaksına týraly aıta kelip, almatylyqtardy óz aǵzasyndaǵy antıdeneler sanyn qadaǵalamaýǵa shaqyrdy. Sebebi bul halyqqa jalǵan nátıje berýi múmkin. Antıdeneleri bolǵan kezde adamdar «bosańsyp», epıdemııalyq jáne gıgıenalyq normalardy saqtaýdy qoıady. Kafedra meńgerýshisi qalalyqtarǵa ımmýnogramma, antıdeneler nátıjelerin óz betinshe túsindirýdiń qajeti joq ekenin, bul rette emdeýshi dárigerge júginý keregin atap ótti.
Ǵalymdar vaksınalaýdan keıin ımmýnıtet 2-3 jyl saqtalady degen boljam jasap otyr. Vaksına – baqylaýda. Bul rette ımmýnolog N.F.Gamaleıa atyndaǵy epıdemıologııa jáne mıkrobıologııa ulttyq zertteý ortalyǵy qyzmetkerleri ázirlep jatqan vaksınany 1,5 jyl buryn synaqtan ótkizip, ózderine saldyrǵan. Antıdeneler mólsheri olarda osy kúnge deıin saqtalǵan. Onyń ústine, bul jaı ǵana dáleldengen antıdeneler emes, bular protektıvti, vırýsty beıtaraptandyrady. Osyǵan baılanysty almatylyq ımmýnolog vaksına alýǵa, sondaı-aq ǵylym men medısınaǵa esh qatysy joq vaksınalaýǵa qarsy adamdardy tyńdamaýǵa shaqyryp otyr.
Búginde Almatyda 203 pýnkt, al onda 1 809 medısına qyzmetkerinen turatyn 406 egý brıgadasy jumys isteıdi. Qala boıynsha 1 aqpan men 18 sáýir aralyǵynda barlyǵy 134 484 adam vaksınalandy.
Vaksınaǵa qarsy shyǵatyndardyń kóbinese ınternette aıtatyn negizgi dálelderi ótken ǵasyrdyń aıaǵyndaǵy vaksınalaýǵa qarsy shyǵýshylardyń argýmentterinen asa erekshelenbeıdi.
«2020 jyldyń jazyn eske túsireıikshi, Almatyda juqtyrýshylar sany óte kóp boldy, talaı otbasy jaqyndarynan aıyryldy. Biz balalarymyz ben qarttarymyz úshin ekpe alýymyz kerek. Bul árbir adamnyń sanaly sheshimi bolýy tıis», deıdi mamandar.
Keıbir adamdar «Eger men muny túsinbesem, osylaı bolmaýy kerek», dep oılap qana qoımaıdy, vaksına kómegimen qaýipti ınfeksııanyń aldyn alý múmkindigin joqqa shyǵarady. Kóbine bul halyqtyń jetkilikti túrde aqparattandyrylmaýyna baılanysty. Vaksınalaý – bul jeńisterdiń tarıhy. 1886 jyly mıkrobıolog Lýı Paster jasaǵan qutyrý aýrýyna qarsy vaksınanyń tarıhyn eske túsireıikshi. Sol kezdiń ózinde adamdar qaýipti aýrýdan aman qalýdyń múmkindigi paıda bolǵanyn túsingen. Sebebi ol ýaqytta aýrý únemi naýqastyń ólimine ákeletin. Qutyrǵan qasqyr tistep, odan em izdegen Smolensk gýbernııasy aýyldarynyń turǵyndarynan – 19 adamnan quralǵan qarapaıym sharýalar tobynyń Fransııaǵa Lýı Pasterge barǵany jaıly derekter saqtalǵan. Sol zamanda qutyrý aýrýy ólim jazasymen teń boldy. Olarǵa ekpe salǵannan keıin ınfeksııany juqtyryp úlgergen úsh adam qaıtys bolyp, qalǵandary aman qalǵan», dedi almatylyq ımmýnolog. Osy sııaqty jekelegen, sondaı-aq jalpyálemdik aýqymdaǵy oqıǵalar óte kóp. Sheshek, polıomelıt, tyrysqaq, dıfterııa, kókjótel, sirespe jáne basqa da kóptegen qaýipti ınfeksııalardy jeńýde jetken jetistikter pandemııany toqtatý úshin vaksınalaýdyń qajettiligin tolyǵymen rastaıdy.
«Qazir vaksınalaýǵa qarsy adamdar túrli opa bermeıtin amaldarǵa barady. Jalǵan habarlamalardy taratýda ózekti taqyryptardy paıdalanady. Adamdardy qorqytyp-úrkitip, úreı týǵyzady. Bul jalǵan aqparattar zııanyn tıgizip otyr. Sol sebepti halyqty vaksınalaý jaıly aqparattandyrý kerek», dedi Elmıra Bıtanova.
ALMATY
