Sýret «Egemen Qazaqstannyń» arhıvinen alyndy
«Eńbek degen kezde bizdiń esimizge esimi qalyń jurtqa belgili azamattar oralady. Solardyń arasynda bıyl týǵanyna 125 jyl tolyp otyrǵan shopan, malshy, seleksıoner, eki márte Sosıalıstik Eńbek Eri Jazylbek Qýanyshbaevtyń atyn aıtpaı kete almaımyz», dedi Memlekettik hatshy.
«Dala akademıgi» atanǵan Jazylbek Qýanyshbaev ómirbaıany aýyl sharýashylyǵymen tyǵyz baılanysty. Ol 1896 jyly 29 naýryzda Jambyl oblysynyń Moıynqum aýdanyna qarasty Kókterek aýylynda dúnıege kelgen. 1930 jyly keńes mal seriktestigi qurylǵanda oǵan alǵashqylardyń biri bolyp kirip, qoı baǵady.
1936-1957 jyldary Kókterek, Aıdarly keńsharlarynda aǵa shopan bolyp qajyrly eńbek etedi. 1936 jyly tańdaýly malshylar qatarynda Almatyda ashylǵan Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy kórmesine qatysady. Osy sapardan oralysymen mal tuqymyn asyldandyrý jumysyna kirisedi. Jergilikti qylshyq júndi qoıdy qarakól qoımen býdandastyrý isin júrgizedi.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin toqtap qalǵan seleksııa jumysyn qaıta jalǵastyryp, jańa qoı toby – qundy eltiri beretin qarakól qoıyn ósiredi. Odan tól alý jáne eltiri sapasyn jaqsartý kórsetkishi jyldan-jylǵa órleıdi. 1947 jyly ár júz saýlyqtan 130 qozy alady. Osy eńbegi úshin 1948 jyly Sosıalıstik Eńbek Eri ataǵy beriledi.
О́ndirilgen qarakól eltirileri halyqaralyq jármeńkelerde, Delı, Býharest, Nıý-Iork qalalarynda jáne aýksıondarda óte joǵary baǵalanady. Osy úzdik tabysy úshin 1958 jyly ekinshi márte Sosıalıstik Eńbek Eri ataǵyn aldy. 1957-1965 jyldary qarakól qoıyn ósirýdi damytý jolyna bastamashy boldy. Eki márte respýblıka Joǵarǵy Keńesine depýtat bolyp saılandy.
«Álemdik órkenıettiń barlyq qundylyǵy, ekonomıkalyq jáne mádenı baılyqtar vırtýaldy qarjy ınstıtýttarymen emes, adamnyń eńbegimen jasalady. Sondyqtan áleýmettik jańǵyrtý saıasatynyń negizine shynaıy óndiristik eńbektiń qoıylýy óte oryndy. Ata-babalarymyz eldiń kósegesi eńbekpen kógeretindigin, eńbek arqyly ǵana ushpaqqa shyǵýǵa bolatyndyǵyn urpaǵyna amanat retinde aıtyp ketkeni belgili. Halyqtyń ál-aýqaty jaqsarýy úshin eń áýeli sanaly, eńbekqor, kásip pen básekege beıim urpaq tárbıeleýimiz qajet. Bul úshin ádilettilik qaǵıdattaryn alǵa shyǵarý kerek. Eńbek sińirýden bastap, marapat berýge deıin memleket qana emes, qoǵamnyń da kózqarasy ádil bolǵany durys. Eń bastysy, otandastarymyzdyń sanasyna eńbektiń qadiri men kásipqoılyq rýhyn sińirýge tıispiz. Adam ózine, óziniń kúsh-jigerine, bilimine senip, erinbeı eńbek etkende ǵana shynaıy baqytqa, mol dáýletke jete alatyndyǵyn uǵyndyrýymyz kerek. Sondaı-aq azamattardyń boıyna sondaı senim uıalata alýymyz qajet», dedi Memlekettik hatshy.
Eńbek resýrstaryn jańa tehnologııalarmen ushtastyra bilý – zaman talaby. Sondyqtan Qazaqstannyń agroónerkásip keshenin ınnovasııalyq baǵytqa túsire bilý óte mańyzdy.
«Dúnıede azyq-túlikke degen qajettilik arta beredi. Bul sektorǵa ınvestısııa kóbirek salynady. Sondyqtan búgingi fermerler ýaqytsha ári aýa raıyna baılanysty kezdeısoq jetistikterge maldanyp qalmaı, óndiristik ósim jóninde oılanýǵa tıis.
Jahandyq aýyl sharýashylyǵy óndirisinde báseke óse beredi, jermen jumys isteıtinder, eń aldymen, jańa tehnologııalardy engizip, ónimdilikti úzdiksiz arttyryp, jumysyn álemdik standarttar negizinde júrgizýi kerek.
Sondyqtan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atap ótkendeı, bolashaq agrarlyq sektorda, ásirese shaǵyn jáne orta bıznes túrindegi jańa óńdeý kásiporyndary jelisin qurýda. Bul tusta biz bıznesti nesıe arqyly qoldaýǵa tıispiz. Fermerler uzaqmerzimdi qarjylandyrý men ótkizý naryqtaryna deldalsyz tikeleı shyǵa alýy tıis. Aýyl óndirýshileriniń qaryzdaryn kepildendirý jáne saqtandyrýdyń tıimdi júıesin qurý da ózekti másele», dedi Qyrymbek Kósherbaev.
Qazaqstan et jáne sút ónimderin eksporttaıtyn óńirlik iri elge aınalýy tıisti. Egin sharýashylyǵynda sýdy kóp qajet etetin, tıimdiligi tómen daqyldar kólemin qysqartý, olardy kókónis pen maıly jáne azyqtyq ónimdermen almastyrý jolyna bet burý qajet.
«Agrohımıkattardy tıimdi tutynýdyń, qýań jerlerde topyraqty nóldik óńdeýdiń zamanaýı tehnologııalary men ózge de ınnovasııalardy qoldanýdy keńeıtýdiń keshendi sharalary qajet.
Osy rette Shopan Ata ulttyq qoı ósirýshiler qaýymdastyǵynyń mal sharýashylyǵy salasynda qoı ósirýshilerge baǵyttalǵan aqparattyq platformasy nazar aýdararlyq. Bul platforma qoıshy qaýymnyń muń-muqtajyn ortaǵa sala otyryp, jan-jaqty tájirıbe alýǵa baǵyttalǵan. Shopan qaýymynyń mártebesin kóterý jolynda Shopandar kúnin ótkizý týraly usynys – quptarlyq bastama. Ulttyq qoı ósirýshiler qaýymdastyǵynda búgingi tańda 100-den astam sharýa qojalyǵy tirkelgen. Bul sharýashylyqtardyń artynda kóptegen sharýa tur, qazaqtyń bolmysy tur, qazaqtyń dástúri tur dep aıtýymyz kerek. Uly
Abaıdyń:
«Senbe jurtqa, tursa da qansha maqtap,
Áýre etedi ishine qýlyq saqtap.
О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar,
Eńbegiń men aqylyń eki jaqtap», degen sózin árbir otandasymyz jadynda ustasa eken. Sebebi masyldyq bir ǵana adamnyń ǵana máselesi emes. Kerisinshe, birtutas memleket úshin úlken problema. Sondyqtan árbir azamat óziniń aqylyna súıenip, eńbegine senip ómir súrse, sonda Táýelsizdigine 30 jyl tolǵan Qazaqstannyń qarqyndy damýy men órkendeýine jol ashylady», dedi Memlekettik hatshy.
Sóz sońynda Qyrymbek Kósherbaev eńbek maıdanynyń qaharmany Jazylbek Qýanyshbaevtyń ómiri men ónegesi ulttyq ıdeologııanyń bir bóligine aınalsa, quba-qup ekenin jetkizdi. О́ıtkeni onyń júrip ótken joly men eńbegi – elge qyzmet etýdiń erlikke para-par úlgisi.
Budan keıin jıynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov sóz sóıledi. Ol óz baıandamasynda Jazylbek Qýanyshbaev Keńes Odaǵy tusynda shalǵaıdaǵy Moıynqum aýdany ǵana emes, búkil Qazaqstannyń mereıin tasytqanyn jetkizdi. Tipti onyń dańqy Keńes Odaǵy ǵana emes, shetelderge de jetken.
«2020 jyldyń qorytyndylary boıynsha úılesimdi jumys pen ýaqtyly qabyldanǵan sharalardyń arqasynda agroónerkásiptik keshen salasynda is júzinde barlyq makrokórsetkish boıynsha oń ósý serpini baıqalady. 2020 jyly qoı sharýashylyǵyn damytý maqsatynda memlekettik bıýdjetten 16 mlrd teńge qarajat bólindi. Bul 2019 jyldyń deńgeıimen salystyrǵanda memlekettik qoldaý kóleminiń 35 paıyzǵa artqanyn kórsetedi. Nátıjesinde, 2020 jyly qoı sany 17,7 mln-ǵa jetip, onyń ishinde sharýashylyqtar men fermer qojalyqtarynda 8,4 mln, aýyl turǵyndary ıeliginde 9,2 mln-dy qurap otyr. 2020 jyl boıynsha qoıdyń jyldyq eń joǵary ósimi tirkeldi. Iаǵnı 1 jylda 837 myńǵa ósti», dedi mınıstr.
Vedomstvo basshysynyń sózine súıensek, asyl tuqymdy qoıdyń úlesi 16,1 paıyzǵa nemese 2,8 mln basqa jetti. 300 myń bas asyl tuqymdy qoı satyldy. Al bul óz kezeginde seleksııalyq jumystyń damýyna áserin tıgizip otyr.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri bıyl Qazaqstan Respýblıkasynyń agroónerkásiptik keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıaqtalatyndyǵyn atap ótti. «Memleket basshysy Úkimetke bıznespen birlesip, agroónerkásiptik keshendi damytýdyń aldaǵy 5 jylǵa arnalǵan sapaly jańa Ulttyq jobasyn ázirleýdi tapsyrdy. Osy jyldyń 21 sáýirinde ótken Reformalar jónindegi joǵary keńestiń kezekti otyrysynda Memleket basshysy Ulttyq joba boıynsha jalpy tásildemelerdi maquldady.
Agroónerkásiptik keshendi damytýǵa baǵyttalǵan Ulttyq jobada qoı sharýashylyǵymen aınalysatyn fermerlerdi úzdik dúnıejúzilik tájirıbeler men tehnologııalardy qoldanýǵa yntalandyrý, jaıylymdardy ıgerýde jańa tehnıka men tehnologııalardy alýǵa jeńildetilgen kredıtter berý, fermerlerdi jaıylymmen qamtamasyz etý, halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynan qarajat tartý, shopandardyń zeınetke shyǵý jasyn tómendetý, balalaryna memleket-jekeshelik áriptestik negizinde mektep-ınternattar qurý sııaqty is-sharalar qarastyrylǵan. Alda birlesip atqaratyn jumystar kóp», dedi S.Omarov.
Sondaı-aq onlaın-konferensııa barysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev, Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev, Parlament depýtattary sóz sóıledi.
Budan bólek, konferensııa jumysyna Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıkteri, respýblıkalyq qoı sharýashylyǵy palatalarynyń, salalyq qaýymdastyqtardyń, iri agroqurylymdardyń, qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, Qazaqstan, Qytaı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne basqa elderdiń ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men joǵary oqý oryndarynyń basshylary men ǵalymdary qatysty.
