Sıfrlandyrý: san bar, sapa bolsa...

Batys Qazaqstan oblysy – elimizdiń qıyr batysynda jatqan ári oblys ishin­de kólik qatynasynyń ózi tolyq jolǵa qoıylmaǵan óńir. Kúni keshe ǵana Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyn – respýblıkalyq jáne jergilikti joldardy salý men jóndeý jumysyn bosańsytyp alǵany úshin Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Tımýr Shákimov qyzmetinen bosatyldy. Jeri ulan-ǵaıyr, halqy az óńir úshin avtokólik joldaryn salý qandaı mańyzdy bolsa, «aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵan» uıaly baılanys pen ınternettiń de máselesi kúıip tur.

Qaǵazda qatyp turǵanmen...

Jaqynda Nur Otan partııasynyń janyndaǵy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń otyrysy ótip, belgili jýrnalıst Aıdos Juqanuly Batys Qazaqstan oblysyndaǵy kemshilikter jaıly baıandama jasady. Ol óz sózinde oblys ákimdigi saıtyndaǵy aqparattar mezgilinde jańartylmaıtynyn, «saıtqa kirgen kez kelgen adam ákimdik esh jumys istemeıdi eken degen oıǵa qalatynyn» baıandap, óńirdegi «sıfrlandyrý, avtomattandyrý jumysy is júzinde – nól» dep baǵalady.

– «Egov» qyzmeti arqyly kórsetiletin tegin qyzmetti aqshamen sheship beremiz degen habarlandyrýlar OLX saıtynda tolyp tur. ESQ kiltin alyp berý, HQKO-nyń tegin jumystaryn «tez arada bitirip beremiz, ary ketse 5 myń teńge» degen qulaqtandyrýdan kóz súrinedi. Telefondaǵy eGov mobile qosymshasy, EgovKzBot jumysy da aqyly bolyp ketken. Oblysta antıkor qyzmetiniń monıtorıngi boıynsha, HQKO-daǵy kezekke turýdyń ózine de aqsha alý faktileri kezdesken, – dedi Aıdos Juqanuly óz baıandamasynda.

Osy keńeste oblystaǵy sıfrlandyrý máselesi de sóz boldy. «Qaladan 20-40 shaqyrym jerdegi Báıterek aýdanynyń Shapovo, Peremetnoe aýyldary arnaıy quralmen tekserilgen kezde, ınternet sóz júzinde ǵana bar ekendigi anyqtaldy. Al qaǵaz júzinde bul jaqqa ınternet jelisi áldeqashan tartylyp qoıǵan» deıdi baıandamashy. 

Internetti qadaǵalaıtyn ınspeksııa bar

Batys Qazaqstan oblysyndaǵy uıaly baılanys pen ınternet sapasynyń syn kótermeıtindigi týraly shaǵymdar áleýmettik jelide jıi aıtylyp jatady. Biraq Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi ja­nyndaǵy Telekommýnıkasııa komı­tetiniń el ishindegi uıaly baılanys sapasyn qadaǵalaıtyn aýmaqtyq ınspeksııa­sy bar ekenin ekiniń biri bile bermeıdi. Sodan da bolar, óńirdegi mobıldi baıla­nys pen ınternet sapasyna resmı túr­de shaǵym túsirgen turǵyndar kóp emes eken.

– Bizge jýyrda Oral qalasyna jaqyn mańdaǵy, Báıterek aýdanyna qarasty eki eldi meken turǵyndarynan uıaly baılanys operatorlarynyń qyzmetine shaǵym tústi. Biz ol jerlerge arnaıy baryp, baqylaǵysh quraldarymyzdy ornattyq. Monıtorıng nátıjesi on kún­nen keıin belgili bolady. Operatordyń qyzmeti óz deńgeıinde bolmasa, shara qoldanamyz, – dedi bizge Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Mańǵystaý jáne Atyraý oblystary boıynsha óńiraralyq baılanys ınspeksııasy basshysynyń mindetin atqarýshy Aıbar Sultashev.

Osydan biraz buryn Oral qalasyn­daǵy «Antıkor adaldyq alańy» front-ofısinde Respýblıkalyq monıtorıng toby bas­shysynyń orynbasary Rafael Gasa­nov kezdesý ótkizgen bolatyn. Osy saparynda Rafael Rýfıkuly óńir­aralyq baılanys ınspeksııasy basshysyn ertip, oblystyń aýyl-aýdan­daryndaǵy baılanys pen ınternet sapa­syn teksergen eken. Nátıjesinde, Oral­dyń irgesindegi Báıterek, Terekti aýdandaryndaǵy ınternet sapasy syn kótermeıtini anyqtalǵan. «Túıeni jel shaıqasa, eshkini aspannan izde» degendeı, oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqan eldi mekenderdiń jaǵdaıyn osydan-aq shamalaýǵa bolatyndaı.

Shyndyǵyna kelsek, atalǵan ınspek­sııanyń quzyreti kúshti. Elimizdiń batys óńiri boıynsha qyzmet etetin mekemeniń arnaıy jabdyqtalǵan avtokólikteri – ınternet sapasyn tekseretin jyljymaly zerthanalary bar. Bul zerthanada jasalǵan qorytyndy qujat sot aldynda dáleldemelik kúshke ıe. Iаǵnı baılanys ınspeksııasy ınternet taratýshy Bılaın, Ksel, Tele-2 operatorlaryn ákimshilik jaýapkershilikke tartýǵa, uıǵarym berýge, kerek bolsa sot arqyly lısenzııasyn tartyp alýǵa quqyly degen sóz. Tek mundaı mekeme baryn jergilikti halyqqa keńinen habarlaý kerek.

Mınıstr maqtap ketti...

Jýyrda Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın Batys Qazaqstan oblysyna jumys saparymen keldi. Oblystaǵy birqatar nysandy aralap, óńirdegi ahýal­men jaqyn tanysqan mınıstr joǵa­ryda atalǵan syndarǵa qaramastan, óńirdi sıfrlandyrý úrdisine kóńili tolǵanyn baıqatqan. Mınıstr Oral qalasynda mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda, «Smart Uralsk» ǵımaratyndaǵy iKomek 109 biryń­ǵaı koll-ortalyǵynda, «IT-HUB» alańynda bolyp, jergilikti mamandarmen júzdesken bolatyn.

– Jalpy, jumys durys jolǵa qoıyl­ǵan. Bir usynysym – elektrondy qol­tańba arqyly kirip, qyzmet túrlerin alýǵa bolatyn shaǵyn buryshtardy – ınternetke qosylǵan kompıýterlerdi iri saýda ortalyqtarynan da ashqan tıimdi. Bul kezekti azaıtady. Qazirgideı pandemııa jaǵdaıynda adamdardyń bir jerge shoǵyrlanýyn boldyrmaıdy, – dedi B.Mýsın.

Ol Oral qalasyndaǵy Halyqqa qyz­­­­met kórsetý ortalyǵyna barǵan sa­pa­ry­nan jumysty ońtaılandyrýǵa qa­tysty birneshe oı túıgenin málimdedi. So­nyń biri – júrgizýshi kýáligin alýǵa qu­jattardy qabyldaý kezinde burynnan bar derekterdi, qolda bar qujattardy bazaǵa qaıtalap engizbeý bolsa, ekinshi másele – avtomektepterdiń derekter bazasyn quryp, barlyq qajetti aqparatty alý úshin olardyń júıesin HQKO-men birik­tirý jaıy. Sondaı-aq tutynýshy tilegine sáıkes HQKO-nyń jekelegen shaǵyn bólimshelerin saýda oryndary, ýnıver­sıtetter men mektepter janynan ashý úshin jergilikti ákimdikpen 10 qanat­qaqty jobany iske qosý týraly kelisim jasalǵan.

B.Mýsın osy saparynda «Trans­telekom» salǵan derekter orta­lyǵyn ara­lap kórdi. «Batys Qazaq­stan oblysy úshin bul aqparattyq qaýipsizdik deńgeıin kóteretin jáne bızneske arnalǵan kıbershabýyldardan qorǵanatyn jaqsy trıgger» deıdi mınıstr.

Taıaýdaǵy josparlar

Elimizde jarııalanǵan «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlama­synyń negizgi bir baǵyty – sıfrly jibek jolyn júzege asyrý bolatyn. Osy jos­par aıasynda 2018-2020 jyldary Batys Qazaqstan oblysynda 92 eldi mekenge talshyqty-optıkalyq baılanys júıesi (TOBJ) jetkizilgen eken. Sondaı-aq 2020 jyly turǵyndarynyń sany 250-den asatyn aýyldarǵa 3G/4G tehnologııasyna sáıkes mobıldi ınternet jetkizý jobasy júzege asqan. Iаǵnı bul jobaǵa oblys aýmaǵynda 70 eldi meken qamtylǵan. Qazirgi tańda baılanys operatorlary jetkizilgen qyzmettiń sapasyn arttyrý úshin qareket qylyp jatqan kórinedi. Jalpy, oblystyń shalǵaıdaǵy eldi mekenderin uıaly baılanyspen, sapaly ınternetpen qamtý úshin keleshekte qandaı sharalar atqarylmaq?

Jaqyn keleshekte Batys Qazaqstan oblysynda mobıldi baılanysy joq, halyq sany 250-den tómen 100 eldi mekenge ınternet tartý josparlanǵan. Osy jóninde elimizdiń Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine 54 aýyldyń tizimi usy­nylǵan eken. Bul aýyldarda jalpy sany 6 394 adam turyp jatyr. Osylardyń ishinen 13 aýyl qazirdiń ózinde josparǵa enip, qarajat qarastyrylǵan. Iаǵnı 2 115 adam uıa­ly baılanyspen qamtylmaq. Odan bólek 4 180 adam turatyn 29 aýyldy talshyqty-optıkalyq baılanys júıesi bar eldi mekenmen radıokópir arqyly jalǵap, ınternetti kabel arqyly nemese radıoqosylý negizinde jetkizý kózdelgen. Joǵarydaǵy 100 aýyl­dyń ishine kiretin, jalpy sany 3 766 turǵyny bar 8 eldi mekenge qyz­met kórsetýdi mobıldi baılanys opera­tor­­­lary óz josparyna engizip otyr eken.

Qazirgi bar uıaly baılanys pen mo­bıldi ınternet ınfraqurylymyn jaq­sartý úshin talshyqty optıkalyq baılanys júıesi bar 141 aýyldyq eldi mekende «sońǵy mıl» úrdisin uıymdastyrý usynylyp otyr. Qazir bul 11 aýylǵa – «Transtelekom» AQ, 130 eldi mekenge – «Qazaqtelekom» AQ qyzmet kórsetip, 293 205 turǵyndy baılanyspen qamtyp otyr. 31 893 turǵyn turatyn 67 eldi mekende «Qazaqtelekom» AQ-nyń usy­nysymen talshyqty optıkalyq baılanys jáne radıorele júıesin salý múmkindigi bar. Búginde mobıldi baılanys qyzmetin paıdalanyp otyrǵan 118 aýyldyń 104-ine – 2G Kcell, 15-ine – 3G Kcell, 18-ine – 4F Beeline ornatý kózdelip otyr eken. Bul aýyldarda jalpy sany 195 033 halyq turady.

Mektepterdegi ahýal

Internet qyzmetine asa muqtaj sala­nyń biri – mektepter ekeni sóz­siz. Sondyqtan Batys Qazaqstan oblysyn­daǵy bilim mekemelerindegi ahýalǵa arnaıy toqtala keteıik. 2018-2019 oqý jylynda oblystyń 47 mektebinde ǵana talshyqty optıkalyq baılanys jelisi arqyly ınternet jelisi júrgizilgen bolatyn. 2019-2020 oqý jylynda tal­shyqty optıkalyq baılanys jelisine 124 mektep qosylǵan. Búginde oblystyń 143 mektebi talshyqty optıkalyq baılanys jelisimen qamtylǵan.

– Qazirgi tańda oblystyń jalpy bilim beretin 379 mektebi tolyǵymen keńjolaqty Internet jelisine qosyldy. Ásirese,  kóp qıyndyq kórip kelgen Bókeı ordasy, Jánibek, Syrym, Qara­tóbe aýdandarynyń mektepteri talshyqty optıkalyq baılanys jelisine jalǵandy. Talshyqty optıkalyq baılanys túri ınternet jelisiniń úzdiksiz jumys isteýine tolyq múmkindik beredi, – deıdi ob­lystyq bilim basqarmasy bilim berý­di damytý ortalyǵynyń aqparattyq sala jónin­degi orynbasary Ardaq Erka­mesheva.

Degenmen, keıbir eldi mekenderdi sapaly Internetpen qamtýǵa ob­lystaǵy provaıderlerdiń teh­nı­kalyq múmkindigi jet­peıdi. Budan sol aýyldardaǵy mektepter zardap shegip jatyr. Bilim berý­di damytý ortalyǵynyń mamandary jyl sa­ıyn mektepterdegi Internet jeli­si­niń jyl­damdyǵy men sapasyn jaq­sartý maqsatynda oblystaǵy Inter­net-provaıderlermen kezdesý uıymdas­tyryp, atalǵan máselelerdiń sheshý joldaryn qarastyrady. Inter­net jelisine symdy tehnologııamen qosý múm­kindigi joq mektepter búgingi tańda spýtnıktik baılanys túrimen qosylýda.

– Spýtnıktik baılanys arqyly 4 Mbıt/s jyldamdyqpen jáne shekteýli 10 Gb trafıkpen qosylǵan mektepterde Kundelik.kz elektrondy jýrnalyna, sondaı-aq sıfrly bilim berý resýrstary men basqa da aqparattyq júıelerge kirý qıyn. Sebebi trafık azaıǵanda ın­ternet jyldamdyǵy 512 Kbıt/s-ke deıin tómendeıdi. Ondaı kezde atalǵan júıelermen jumys isteý múmkin emes, – deıdi Ardaq Baqytqyzy.

Sondyqtan 2019-2020 oqý jylynda osy máseleni sheshý úshin baılanys operatorlarymen kezdesip, spýtnıktik baılanys jyldamdyǵyn 4 Mbıt/sekýndtan 8 Mbıt/sekýndke kóterý jáne shekteýli 10 Gb trafıkti 20 Gb trafıkke ulǵaıtý boıynsha kelisim jasalǵan eken. Osy maqsatta oblys bıýdjetinen 56 mln teńge qarajat bólinip, mektepterde ınternet jyldamdyǵyn arttyrý jumysy júrgizilgen.

TÚIIN: Elimizdegi ár aýyldyń sapaly ınternetpen, uıaly baılanyspen qamtylýy jáne halyqtyń sıfrly saýattylyq deńgeıin kóterý máselesi Úkimettiń de, jergilikti ákimdikterdiń de udaıy nazarynda bolýy kerek. Batys Qazaqstan oblysynda bul baǵytta atqarylatyn jumys áli de kóp.