Mine, týǵan topyraqtan totalıtarlyq júıeniń tepkinimen tamyr ajyratqan sol beıbaqtardyń arasynda Sýltygovtar áýletiniń otaǵasy men otanasy da bolypty.
Sýltygovtar otbasy elimizdegi qoǵamdyq kelisim men turaqtylyqty erekshe qaster tutady. Úlken áýlettiń bar múshesi bir shańyraqtyń astyna jıylyp, ótken kúnderdi eske alyp, búgingi beıbit te berekeli zamanǵa shúkirshilik aıtady.
Áýlettiń aqsaqaly Magamet Áýbákirulynyń tutas halyqtardyń basyna qaıǵy-qasiret ákelgen sum zaman týraly aıtar esteligi mol. Qystyń qaqaǵan kúninde mal tıeıtin vagondarǵa «halyq jaýy» degen jeleýmen adamdardy toǵytyp, aılap júrgen azapty sapar týrasynda bala kezinde estigenderin umytar emes.
«О́te aýyr jaǵdaı bolǵan eken, dep kúrsine eske alady Magamet Áýbákiruly. – Jolda jas bala, áıelder bar, kóptegen adam kóz jumypty. Keıbir derekterge sensek, sol kezde bir jarym myńǵa jýyq adam qaza tapqan eken. Amaldyń joqtyǵynan o dúnıege attanǵandardy jolda qaldyryp ketip otyrǵan. О́ıtkeni jerleýge ruqsat berilmepti. Sheshem aıtyp otyratyn: sol azapty sapar bir aıǵa sozylypty. Jolda anam kúıeýi men úsh balasynan aıyrylady. О́zi áýpirimmen tiri qalǵan».
Áýlettiń uly anasy Daýhan Magametqyzyn taǵdyrdyń jeli Kókshetaý jerine aıdap ákelgen. Al onyń bolashaq jubaıy Áýbákir Sýltygov Soltústik Qazaqstan oblysyna kelip taban tireıdi. Ol da sol azapty saparda zaıybyn joǵaltyp, tórt balasymen qaıǵy jutyp qalǵan eken.
Anasynyń aıtqandary Magamet Áýbákirulynyń jadynan óshpek emes. Qap taýynan qýylyp, qazaq jerine kelip qonys tepkenderinde jergilikti halyq alǵashqyda úrpıisip qarsy alǵan. Kele-kele bulardyń musylman balasy ekenin bilgennen keıin, qushaǵyn keń ashyp, aralasa bastaǵan.
«Biz turǵan eldi meken men qazaqtar mekendegen aýyldyń arasyn ózen bólip jatatyn, dep áńgime aıtatyn anasy. – Musylmandardy jerleıtin qorym sol jaqta edi. Biz jaqtan adam qaıtys bolǵanda bes-alty ıngýsh múrdeni sýdyń ortasyna deıin kóterip aparatyn. Al arǵy jaqtan sonsha qazaq kelip, marqumnyń denesin alyp ketýshi edi. Ingýshtar bolsa, ózenniń bergi qabaǵynda turyp, marqumdy sońǵy saparyna shyǵaryp salatyn. Olar týǵan-týysyn, qımas baýyryn qazaqtardyń barlyq musylmandyq jón-jobamen jerleıtinderine ımandaı senýshi edi...».
Magamet Sýltygovtyń aıtýynsha, mundaı oqıǵalar kóp bolǵan. «Mine, sol úshin de biz keńpeıil qazaq halqyna ómir-baqı qaryzdarmyz», deıdi ıngýsh aqsaqal.
Magamet Áýbákirulynyń ákesi men sheshesi Qazaqstanda qosylyp, eki jarty bir bútin bolǵan. Balalaryn asyraý úshin elden qalmaı eńbek etken. Otaǵasy sement zaýytynda qara jumys istepti, fermada mal baqqan. Jeti balasyn qatarynan kem qylmaı ósirgen.
«Sol kezde bizder birneshe ult ókilderimen birge tatý-tátti turdyq. Qazaq, orys, nemis balalarymen qoıan-qoltyq aralasyp, bir úzim nandy bólisip jeıtinbiz. О́te tatý boldyq. Sol yntymaq, birlik qoı bizdi búgingi kúnge aman-esen jetkizgen», dep oı túıindeıdi Magamet aqsaqal.
Búginde japyraq jaıyp, tamyryn tereńge jibergen Sýltygovtar áýletindegi jas býyn da qazaq halqynyń sonaý zulmat jyldary jasaǵan jaqsylyǵyn jatqa biledi. Sirá, bul ashtyqta jegen quıqanyń dámin umytpaǵan, qazaq degen jany jomart halyqtyń jaqsylyǵyn qurmet tutqan aǵa býynnyń bergen tálim-tárbıesiniń jemisi bolsa kerek. Osylaısha, Sýltygovtar áýleti úshin meıirban qazaq halqyna, Qazaqstanǵa rızashylyǵyn bildirip júrý búginde saltqa aınalyp ketken.
QARAǴANDY
