«Jas kelse – iske» (Bul – mańyzy eshqashan kemimeıtin naqyl)

Jalpy, jastardy jumyspen qamtý máselesi – qaı zamanda da Úkimettiń kún tártibinen túspegen mańyzdy másele. 2015 jyly 2004 jyly qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy mem­lekettik jastar saıasaty týraly» zańnyń kúshi joıylyp, «Memlekettik jastar saıasaty týraly» jańa zań qabyldandy. Soǵan saı Qazaqstannyń 14 pen 29 jas aralyǵyndaǵy azamattary jastar qataryna jatqyzylatyny anyqtap alyndy. Ulttyq statıstıka agenttiginiń aqparatyna nazar aýdarsaq, 14-29 jas aralyǵyndaǵy azamattar jalpy ha­lyq sanynyń 20,2 paıyzyn quraıdy eken, ıaǵnı 3,7 mln-nan astam adam. Olardyń kópshiligi qalada turady. Aýyl jas­tarynyń sany 1,6 mln-nan sál asady.

Búginde jastar máselesine jaýap­ty arnaıy memlekettik organ joq. Jastardyń jumyspen qamtylýy men áleýmettik máselelerine Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi jaýapty bolsa, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi jastar uıymdary men olardyń atqaratyn qyzmetin qadaǵalaıdy. Al sál tarıhı sheginis jasaıtyn bolsaq, 1993 pen 1997 jyldar arasynda Jastar isi, týrızm jáne sport mınıstrligi jumys istegen. Keıin, 1999 jyly Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen memlekettik jastar saıasatynyń tujyrymdamasy qabyldanǵan. Atalǵan qujat aıasynda birqatar uıym qurylyp, memlekettik baǵdarlamalar qolǵa alyndy.

Osy rette  «Qazaqstan jastary», «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn patrıottyq tárbıeleý» baǵdarlamalary men «Qazaqstan-2020: bolashaqqa jol» tujyrymdamasyn atap ótken jón. Bar­lyq qujat jastardyń jan-jaqty damýy, jastar uıymdaryndaǵy, ózin ózi basqarýdaǵy belsendiligi men pat­rıottyq tárbıesi, bilim alý men jumys­pen qamtylýyn jaqsartýdy maqsat etti.

«Jastar jyly» dep bekitilgen 2019 jyl jastar saıasatyna jańa ser­pin berdi. Atap aıtar bolsaq, qaı ýa­qytta da túıini tabylmaǵan baspana máselesin sheshý úshin jumys isteıtin jastarǵa jaldamaly páterler berilip, talaı otbasy búginde shańyraq ıelerine aınaldy.

«Eńbek», «Jasyl el», «Jastar praktıkasy», «Dıplommen – aýylǵa!» baǵ­darlamalary kóp jastyń jumyspen qam­tylýyna jol ashyp, maman tapshylyǵy má­selesin joıýǵa septigin tıgizdi.

Ulttyq statıstıka komıtetiniń aq­paratyna saı, 2021 jyldyń 1 toqsa­nyn­da 15-28 jas aralyǵyndaǵy eńbek­pen qamtylǵan jastar sany 2 018 200-den asqan. Olardyń kóbi saýda, aýyl sharýashylyǵy men bilim berý uıymdarynda qyzmet etedi. О́zin ózi ju­myspen qamtyǵan jastar 500 myńǵa jýyqtaıdy.

Al Prezıdenttik jastar kadrlyq rezervin qurý respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirindegi jastardyń serpilýine sep bolyp, áleýmettik lıftke aınalyp otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen eli­mizdiń jalyndy jastaryn biriktirgen joba memlekettik saıasatta óz ornyn taýyp, talaı jastyń eńbek jolynda il­gerileýine jol ashty.

Prezıdent bul baǵdarlamaǵa qa­tys­ty mynadaı oı aıtty: «Búgingi jas býynnyń bılikke keletin ýaqyty alys emes. Sizder memleketti basqarý tizginin alýǵa daıyn bolyp, tıisti bi­lim men bilikti meńgerýlerińiz qajet. Jas­tarymyz el damýynyń jańa tarıhı kezeńine daıyn bolýy kerek. Bilim men bilik órshildikten bıik turýy tıis. Jańarý úderisi – ishki saıasattaǵy basym baǵyttardyń biri. Kadr rezervin ja­saqtaý jumystary munymen toqtap qalmaıdy, jalǵasa beredi. Onyń qata­ryna yntaly jáne laıyqty jastar kiredi. Aldaǵy kezeńde HHI ǵasyrdyń ta­bysty memleketin qurýǵa daıyn ká­sipkerlerdiń, ǵalymdardyń, mádenıet qaıratkerleriniń, ınnovatorlardyń jáne basqa da talantty jastardyń jańa býynyna belsendi qoldaý kórsetemiz. Túrli salaǵa jaýapkershilikti alýdan, qalyptan tys jáne tıimdi sheshimder qabyldaýdan qoryqpaıtyn jańa for­masııadaǵy basqarýshylar toby qajet».

Jasaqtalǵan mamandar quramynyń alǵashqy legi jańa qyzmetterine kirisip úlgerdi. Berisi qalalyq, oblystyq ákim­dikterge shaqyrtý alsa, árisi korporasııa basshylarynyń keńesshileri bolyp taǵaıyndaldy. Oǵan qosa, Májilis depýtattarynyń sanyn Prezıdenttik jastar kadrlyq rezerviniń 2 múshesi tolyqtyrdy.

Qabiletti jastarǵa demeý bolǵan jobaǵa 13 myńǵa jýyq jas azamat qy­zyǵýshylyq tanytqan. Birneshe kezeńnen turatyn irikteýden 330 maman top jaryp, aqtyq márede baq synasty. Úmitkerler – ártúrli sala mamandary, ártúrli óńir týmalary. Atap aıtar bolsaq, 106 jeke sek­tor qyzmetkeri, kvazımemlekettik sek­tordyń 98 qyzmetkeri jáne 96 mem­le­kettik qyzmetshi rezerv tizimine ilikti.

Bir qyzyǵy, memlekettik qyzmet salasyna sol salanyń jiligin shaqqandar ǵana emes, jeke kásipkerler men tehnologııa salasynda eńbek etip júrgen órender de talaptandy.

Sonymen qatar konkýrsta Almaty, Nur-Sultan qalalarymen qatar, Qa­raǵandy, Shyǵys Qazaqstan oblys­tary­nyń jastary da erekshe belsendilik tanytqan. Bul memlekettik qyzmetke basqa aımaqtaǵy jastardyń da talasy barynyń kórinisi. Sondaı-aq bilim qýyp shetel asyp ketken azamat­tary­myz da qalys qalmady. О́ıtkeni  jobaǵa qatysýǵa Ázerbaıjan, Ulybrı­ta­nııa, Germanııa, Reseı, Túrkııa jáne Fransııadaǵy baýyrlarymyzdan ótinish­ter kelip túsken.

Baǵdarlamany úılestirý jumysymen aınalysqan Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń aqparaty boıynsha, «júz­den – júırik, myńnan tulpar shyqqan», iriktelgen jas mamandardyń búginde 36,5%-y ınfraqurylym men servıstik salalardy damytý, ónerkásip, aýyl sha­rýashylyǵy jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasynda, 21,5%-y eko­no­mı­kalyq jáne qarjylyq, 7%-y syrtqy jáne ishki saıasat, 5%-y áleýmettik, 4%-y quqyqtyq saıasat salalarynda, sondaı-aq 12%-y óńirlik jáne 14%-y basqarý toptarynda qarastyrylǵan qyzmetterdi tańdaǵan. Iаǵnı bilimi men tájirıbesine baılanysty baǵyttary eskerilgen. Bul turǵyda ǵylym men bilim salasy da nazardan tys qalmaǵan.

Jaqynda ǵana Memlekettik qyz­met isteri agenttiginiń basshysy Anar Jaıyl­ǵanova Prezıdenttik jastar kadrlyq rezervine ekinshi irikteý bas­talǵanyn habarlady. Budan shyǵatyn qorytyndy: jastardy memlekettik bas­qarý saıasatyna aralastyrý áli de jalǵaspaq. Al birinshi lektegi mamandar qazir jaýapty qyzmetterdi abyroımen at­qaryp júr.