Bas shahardaǵy balet sherýi

Sáýirdiń sońǵy kúnderin barynsha sulýlandyrýǵa tyrysqan qos teatr ujymy birneshe kún qatarynan baletsúıer qaýymdy bekzat ónerdiń úzdik týyndylarymen qaýyshtyrdy. Ásirese kóziqaraqty kórermendi qatty qýantqan óner jańalyǵy – bir­shama ýaqyt úzilisten keıin B.Asafevtiń «Baqshasaraı burqaǵy» baletiniń «Astana Opera» teatrynyń repertýaryna qaıtyp oralýy boldy. О́nerdiń aıtýly oqıǵasyn asyǵa kútken qaýym demalys kúnderi áıgili de ásem horeografııalyq poe­many tamashalaý úshin «Astana Opera» teatryna qaraı aǵyldy. Qoıýshy baletmeıster, «Astana Opera» balet trýppasynyń kórkemdik jetekshisi, Reseıdiń halyq ártisi Altynaı Asyl­muratova Rostıslav Za­harov horeografııasynyń túp­nus­qasyn qaıta jańǵyrtý boıynsha jumys istep, tamasha týyndyny kórermenimen qaýyshtyrdy.

– Bizdiń mindetimiz – atalǵan spektakldi túpnusqaǵa barynsha jaqyndata túsý. Árıne bezendirý sol qalpynda qaldy. Alaıda biz R.Zaharovtyń bastapqy nusqa­syndaı bolýy úshin horeografııa boıynsha jumys istedik. Men bul spektakldi kórip ós­tim, alǵash ret ol 1934 jyly Kı­rov teatrynyń sahnasynda qoıy­lyp, keıingi jyldary da kórsetildi», dep qoıylym aldynda daıyndyq barysyndaǵy shyǵarmashylyq izdenisimen bólisken qoıýshy baletmeıster Altynaı Asylmuratovanyń «Baqshasaraı burqaǵy» baletine syılaǵan beıneli tili men kórkem kózqarasy teatrǵa jınalǵan kórermenniń tańdanysyn arttyrdy. Al qoıýshy dırıjer Arman Orazǵalıev orkestrdiń minsiz dybystalýyna jaýap berse, sahnanyń shyǵys naqyshtaǵy jabdyqtaryn qoıýshy-sýretshi, qazirgi zamannyń ataqty ssenografy Esıo Frıdjerıo men kostıýmder boıynsha sýretshi, «Oskar» syılyǵynyń ıegeri Franka Skýarchapınonyń ushqyr qııa­ly odan ári kóriktendire tústi.

Teatr tarıhyna kóz júgirtsek, kompozıtor Borıs Asafevtiń «Baqshasaraı burqaǵy» baletiniń álemdik tusaýkeseri 1934 jyldyń 28 qyrkúıeginde Lenıngradtaǵy S.M.Kırov atyndaǵy memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynda (Marıınskıı) kesildi. Sodan beri 90 jylǵa jýyq ýaqyt boıy úzilissiz álemniń úzdik balet trýppalarynyń oryndaýynda kórermenniń kórkem talǵamyn qalyptastyrý jolynda qyzmet etip keledi. Áıgili balettiń dúnıejúzilik sahnalardy baǵyndyrǵan bul jetistigi hám jeńisi «Astana Opera» teatry tórinde qaıta jańǵyryp, jańashyl baǵytta elordalyq bekzat óner baǵalaýshylaryna ún qatty.

Demalys kúnderiniń kórkin kirgizgen «Astana Operadaǵy» «Baqshasaraı burqaǵy» baletiniń tamasha áserin «Astana Balet» teatry sahnasynda qoıylǵan Mýkaram Avahrıdiń «Beıbarys sultan» baleti odan ári sátti jalǵady. Mysyr men Sırııa sultany Beıbarystyń ǵumyryn sýretteıtin aýqymdy qoıylym tusaýy kesilgen kúnnen bastap-aq ónerdiń úlken jańalyǵyna aınalǵandyǵynan baletsúıer qaýym habardar. Spektakl sıý­jeti Beıbarystyń balalyq shaǵyn sýretteýden bastalady. Aýyldyń mamyrajaı tirshiligin buzǵan shapqynshylar qul bazarynda satý úshin ul balalardy alyp ketedi. Sóıtip mámlúk áskeriniń qataryna qabyldanǵan Beıbarysty kúndiz-túni áske­rı daıyndyqtan ótkizedi. Tý­ma qabiletiniń arqasynda ol sultan­nyń úzeńgiles ulany mártebesine ıe bolyp, aqyr sońynda Mámlúk sultanatynyń ámirshisine aınaldy.

– Byltyr jeltoqsan aıynda kórermen qaýym bul spek­takldi alǵash tamashalaǵan edi. «Balet pen ulttyq bıdi qoldaý jáne damytý qory» men bas seriktes «Samuryq-Qazyna» AQ qoldaýymen ótken premera qa­lyń kópshilikti eleń etkizgen otandyq balet ónerindegi aıtýly qubylysqa aınaldy. О́ıtkeni balet qoıylymymen qatar, Qazaq­standa tuńǵysh ret osy attas tele­balet túsirilimi de ótken bolatyn», dep tamasha qoıylymnyń erek­sheligine toqtalǵan «Astana Balet» teatrynyń kórkemdik jetek­shisi RF eńbek sińirgen qaı­ratkeri Nurlan Qanetov «Beıbarys sultan» baletiniń búginde «Astana Balet» teatry repertýaryndaǵy úzdik týyn­dylardyń kóshin bastaıtyndyǵyn da zor maqtanyshpen atap ótti.

Spektakldiń sahnaǵa jol tartýyna elimizdiń tanymal óner qaıratkerleri qatysty. Atap aıtsaq, qoıýshy-horeograf Mýkaram Avahrı, kompozıtorlar Hamıt Shańǵalıev pen Álıbek Álpıev jáne aqyn, lıbretto avtory Baqyt Qaıyrbekovtiń shyǵarmashylyq odaǵy aıtýly baletke shyn máninde tamasha tynys syılady. Sonymen qatar qoıylym jumystaryna atsalysqan qoıýshy-sýretshi Leonıd Basın, jaryq sýretshisi Arsenııa Safıýllına men onyń assıstenti Robert Daýtov, kostıým sýretshisi Asıa Solovevanyń sahnadaǵy sony izdenisteri de kórermen nazarynan tys qalǵan joq. Ásem baletten ǵalamat áser alǵan talǵampaz qaýym qoıy­lym sońynda tolassyz soǵyl­ǵan qoshemetimen teatr trýp­pasyna rııasyz yqylasyn bil­dirdi. Elordanyń mádenı ómirine teńdessiz kórkemdik pen tamasha tynys syılaǵan aıtýly óner ujymdary shyn máninde zor qur­metke laıyq.