Jer máselesi – el máselesi

Jer máselesi – qoǵamda qyzý tal­qylanyp jatqan kókeıkesti prob­lemalardyń biri. Sondyqtan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyq sózine qulaq asyp, atalǵan máseleni sheshýdiń naqty jolyn usyndy. Atap aıtqanda, Memleket basshysy óziniń zań shyǵarýǵa bastamashy bolý quqyǵyn paıdalanyp, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi sheteldikterge satýǵa jáne jalǵa berýge tyıym salatyn zań jobasyn Parlamenttiń qaraýyna joldady.

Parlamenttiń eki palatasy da bul qujat boıynsha aýqymdy jumys atqaryp, ony jan-jaqty qarady. Zań jobasyn talqylaýǵa jurtshylyq, sarapshylar jáne ǵalymdar da belsene qatysty.

Sonymen qatar osy zań jobasynda eger menshik ıesi bolyp tabylatyn tulǵanyń Qazaqstan azamattyǵy toqtatylǵan nemese Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdy tulǵasyna sheteldikter múshe bolǵan jaǵdaıda aýyl sharýashylyǵy jerlerin ıelikten shyǵarý rásimi de qarastyrylǵan.

Zań jobasy jóninde senatorlarǵa Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov baıandap berdi.

«Zań jobasynda aýyl sharýa­shy­lyǵy jerlerin sheteldikterge jáne shet­eldik kompanııalarǵa, sheteldik úlesi bar qazaqstandyq kompanııa­larǵa, azamattyǵy joq adamdarǵa, halyqaralyq qatysý úlesi bar ǵylymı ortalyqtarǵa, sondaı-aq qandastarǵa berýge tolyqtaı tyıym salý kózdelgen.

Budan basqa zań jobasynda budan buryn sheteldikter jáne sheteldik úlesi bar qazaqstandyq kompanııalar jalǵa alǵan aýyl sharýashylyǵy jerlerin paıdalaný merzimi uzartylmaıtyny jáne olar paıdalaný merzimi aıaqtal­ǵanǵa deıin ǵana ıelikte bolatyny qarastyrylǵan.

Al qandastar jer ýchaskesin jeke qosalqy sharýashylyq, baq ósirý jáne saıajaı qurylysy úshin ala alady, aýyl sharýashylyǵy jerlerin Qazaqstan azamattyǵyn alǵannan keıin ǵana jalǵa alýǵa múmkindigi bar.

Qazirgi ýaqytta jalpy aýdany 74,4 myń gektar aýyl sharýashylyǵy maq­satyndaǵy jerlerdi sheteldik qatysýy bar jeti zańdy tulǵa jalǵa alyp otyr. Onyń ishinde Jambyl oblysynda aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan aýdany 5,9 myń gektardy 1 kásiporyn, Pavlodar ob­lysynda aýdany 32,2 myń gektar jerdi aýyl sharýashylyǵyna paıdalanylatyn  1 kásiporyn, Atyraý oblysynda 1,6 myń gektar jerdi paıdalanatyn 1 kásiporyn jáne Aqmola oblysynda jalpy alańy 34,7 myń gektardy quraıtyn jermen jumys isteıtin 4 kásiporyn bar. Sondaı-aq eki sheteldik kompanııa jumys isteıdi. Shyǵys Qazaqstan oblysynda 14,9 myń gektar alqapta 1 kásiporyn jáne Jambyl oblysynda 3,6 myń gektar alqapta 1 kásiporyn.

Bul rette sheteldik kompanııalardyń aýyl sharýashylyǵy jerlerin jaldaý merzimderi 2022 jyldan bastalyp 2025 jylǵa deıingi kezeńde aıaqta­lady. Tıisinshe, jalǵa alý merzimi aıaqtal­ǵannan keıin jańa merzimge uzartyl­maıdy, óıtkeni búgin talqylanyp otyr­ǵan zań jobasy sheteldik jer paı­dala­ný­shylarǵa jáne ártúrli birlesken ká­siporyndarǵa jer berýge tolyq tyıym salýdy qarastyrady», dedi Sapar­han Omarov.

Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy alqaptaryn utymdy paıdalanýǵa memlekettik baqylaý júrgizilip jatyr. Sonymen qatar paıdalanylmaı jatqan jerlerdi qaıtaryp alý merzimin 2 jyldan 1 jylǵa deıin qysqartý boıynsha zańna­malyq mehanızm ázirlenbek.

«Sondaı-aq 2020 jylǵy jeltoq­sanda Salyq kodeksine zańnamalyq túzetýler qabyldandy. Onda paıdalanylmaıtyn jerlerge jer salyǵynyń mólsherlemelerin 10-nan 20 esege deıin ulǵaıtý kózdelgen, ıaǵnı utymsyz jer paıdalanýshylar paıdalanylmaıtyn jerlerden óz erkimen bas tartýy úshin ekonomıkalyq májbúrleý tetigi iske qosylǵanyn atap ótkim keledi», dedi mınıstr.

Zań jobasyn ekinshi oqylymda talqylaý barysynda senator Ábdáli Nuralıev qujattyń normalaryna qatysty Senattyń turaqty komıtetteri men jekelegen Senat depýtattarynan 2 usynys túskenin aıtty.

«Atalǵan usynystar boıynsha jeke orman ósirý úshin jer ýchaskelerin tek Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna jáne sheteldik úlesi joq Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdy tulǵalaryna berý týraly tıisti ózgeris pen tolyqtyrýdy Jer kodeksiniń
48 jáne 128-babyna engizý usy­nylyp otyr», dedi Ábdáli Nuralıev.

Zań jobasyn talqylaý barysynda oǵan ózgerister engizý qajettiligi týyndady. Soǵan baılanysty Senat zań jobasyn Májiliske qaıtarý týraly sheshim qabyldady.

Osy zań jobasy qabyldanǵannan keıin de elimizde jer máselelerin zań­namalyq retteýdi jetildirý jumys­tary jalǵasa beredi. Taıaýda arnaıy qu­rylǵan Jer komıssııasy óz jumy­syn aıaqtaǵany belgili. Onyń qura­myna bes birdeı Senat depýtaty múshe bolǵanyn aıta ketken jón. Ko­mıs­sııanyń otyrystary kezinde bul sa­ladaǵy zańnamalardy jetildirýge qa­tysty kóptegen usynys aıtyldy. Soǵan sáıkes qazirgi tańda Úkimet jer­di paıdalanýǵa qatysty zańna­ma­lyq túzetýler toptamasyn ázirleýde. So­nyń nátıjesinde aldaǵy ýaqytta tıisti zań jobasy Parlamentke kelip túsedi.

Sondaı-aq senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasynda banktik, mıkroqarjylyq jáne kol­lektorlyq qyzmetti retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qarap, qabyldady.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ázirlengen bul qujat mıkroqarjylyq jáne kol­lektorlyq qyzmetti iske asyrýdyń quqyqtyq bazasyn jetildirýdi kózdeıdi. Endi osy zańǵa sáıkes kollektorlarǵa basqa adamdardyń telefon nómirlerinen qońyraý shalýǵa tyıym salynady jáne olar boryshkerlermen aradaǵy kez kelgen is-áreket kezinde vıdeo jáne aýdıofıksasııa júrgizýge mindetti bolady.

Palata depýtattarynyń pikirinshe, bul norma kollektorlar tarapynan dóreki sóılesýden nemese zańnamany buzýdan saqtaıdy. Sonymen qatar nesıe tarıhyna qatysty ózgeris engizildi. Eger buryn ondaı tarıhty saqtaý merzimi 10 jyl bolsa, endi engiziletin túzetýge sáıkes bul merzim 5 jylǵa deıin qysqarady.

«Azamattardyń nesıe tarıhyn saqtaý merzimi de mańyzdy másele bolyp otyr. Bankter ótken 10 jylda qaryz tólemderiniń merzimin ótkizip alǵan adamdarǵa kredıt berýden bas tartady. Nesıe tarıhyn saqtaý merzimi 10 jyldan 5 jylǵa deıin qysqarǵanda bizdegi 490 myńǵa jýyq otandasymyz qajet bolǵan jaǵdaıda bankter men mıkroqarjy uıymdarynan nesıe alýǵa múmkindik alady», dedi senator Olga Perepechına.

Zań jobasynda bank qaryzdary men mıkrokredıtter boıynsha problemaly bereshekterdi sotqa deıin retteý tetikteri de jetildirildi. Endi merzimi ótken kredıtter boıynsha bereshekti retteýdiń biryńǵaı quqyqtyq tárti­bin engizý kózdelip otyr, ol bankter­diń qaryzdaryna ǵana emes, sondaı-aq mıkroqarjy uıymdarynyń kredıt­terine de qoldanylady. Sondaı-aq qaryz alýshylardyń kredıtorlarǵa ótinishterin qaraý merzimi 180 kúnnen 90 kúnge deıin qysqartyldy.