Erte damytýdy qolǵa almasaq, «z urpaq» ózinshe ósedi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jyl basynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyry­synda: «...Mektepke deıingi uıym­darǵa kezek máselesi de sheshil­gen joq. 1 jastan 3 jasqa deıingi balalardy qamtý kórset­kishi tómen, nebári 48 paıyzdy quraıdy. Úkimetke ákimdermen birge osy máselelerdi sheshýdiń keshendi josparyn ázirleýdi tapsyramyn. Onda balalardy erte damytý júıesin qurý, mektepke deıingi bilim berýdiń balamaly túrleri, vaýcherlik júıe jáne basqa da máseleler kirýi kerek», degen edi.

Prezıdent tapsyrmasy oryn­dalar-aý. Sodan balalar balabaq­shaǵa erte jastan barýǵa kóbirek múmkindik alatyn da shyǵar. Biraq bizdi, naqtyraq aıtqanda mektepke deıingi tárbıe men oqytý salasynyń pedagogi retinde meni bala­lardyń tárbıesi, durys damýy alańdatady. Elimizde tár­bıeshilerdiń basym bóligi 3 pen 6 jastaǵy balalarmen jumys isteýge daǵdylanǵan. Al 1,5-2 jastaǵy baldyrǵandardy tár­bıeleý men damytýdyń óz erek­sheligi bar. Demek soǵan saı baǵ­darlama, ádis, tehnologııa, jumys qajet. Bul bizde bar ma?

Elbasy Nursultan Nazarbaev 2018 jylǵy «Tórtinshi óner­kásip­tik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda 2019 jyl­dyń 1 qyrkúıeginen mektepke deıingi bilim berý isinde bala­lardyń erte damýy úshin óz be­tinshe oqý mashyǵy men áleý­mettik daǵdysyn damytatyn baǵdar­lamalardyń biryńǵaı standartyn engizýdi tapsyrǵan bolatyn. Mine, osy tapsyrmany oryndaý maqsatynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Balalardyń erte jastan damýy úshin olardyń áleýmettik daǵdylaryn jáne óz betinshe oqý daǵdylaryn damytatyn baǵdarlama ázirledi. Tárbıeshilerge dáris oqyp, semınar ótkizý kezinde atalǵan baǵ­dar­lamadan habarsyz ekenin baı­qaımyn. Álbette olarǵa da renjı almaısyń, sebebi 1-2 jastaǵy balalar qabyldaıtyn balabaqshalar kóp bolmaǵandyqtan, qujattyń qoldanylý aıasy keńeıgen joq. Sózden iske kóshetin kez keldi. Bul úshin, árıne balalar balabaqshaǵa erte jastan barýy kerek. 

Jańartylǵan bilim baǵdar­lamasynyń basym baǵyttary – jańa býyndy qandaı tárbıeniń úlgisimen damytý kerektigin bilýge bolatyn jaqsy nusqaýlyq. Máselen, kúndelikti praktıkany oıǵa alaıyqshy. Smartfonǵa baılanǵan balany alaqandaı ǵana tehnıkanyń ishinen alyp shyǵý qıyn. Tyıymdy túsinbeıtin sábılerdiń qolynan telefondy alyp qoısaq, jylaıdy. О́ıtkeni ol ishki qajettilikterin sol smartfon arqyly qana­ǵat­tandyrady. Sondyqtan da oǵan táýeldilik paıda bolady. Kóp ata-ana, jalpy eresek qaýym baıqaı bermeıtin bir nárse bar, bala ózin, sondaı-aq ózi tyńdaı alatyn adamdy qalaıdy. Qýyrshaqqa, ponı nemese órmekshi adamǵa áńgimesin aıta­dy. Bolmasa fotolar, beıneler arqyly qalaǵanyn taýyp alyp, smartfondaǵy «jasandy adam­dardy» tyńdaıdy. Sábıdi qana­ǵattandyratyny jáne oǵan unaıtyny – oıynshyq ta, ekran­nyń arǵy jaǵyndaǵy jasandy adamdar da onyń qateligin túzet­peıtini, tyıyp tastamaı­tyny. Jańartylǵan bilim baǵ­darlamasy boıynsha tárbıeshi aldyndaǵy tárbıelenýshini qate sóılese de sońyna deıin tyńdap, sońynda ǵana ony túzetýi tıis. Bala neǵurlym qarym-qatynasqa jıi túsip, oıyn meılinshe kóbirek jetkizse, ol soǵurlym tezirek ortaǵa beıimdeledi, smartfonmen oqshaýlanbaıdy.

Biraq balalar báribir tele­fonǵa umtylady. Osy rette jańa urpaqty qazaq tilinde, ulttyq qundylyqtarmen qyzyqtyra oty­ryp tárbıeleý úshin pedagog­tar men rejısserler, anımatorlar birge jumys isteýi kerek. Erte damytýdy erterek qolǵa almasaq, «z urpaq» ózinshe ósedi. Bul bolashaqqa qaýip tóndirýi múmkin. Sol úshin ázirden áreket etýge tıispiz. 

Gúlzat DOSYMOVA,

№32 «Qyzǵaldaq» bóbekjaı-baqshasynyń ádiskeri

QYZYLORDA