1993 jyldan kúni búginge deıin oraldyq kemejasaýshylar 32 júzý tehnıkasyn jasap shyǵarǵan eken. Sonyń 27-si Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qaýipsizdik Komıteti Shekara qyzmetine berilgen. Bul áskerı kemeler men jaǵalaý kúzeti katerleri Kaspıı teńizinde abyroımen qyzmet atqaryp júr.
- Búgin bizdiń «Zenıt» zaýytynyń ujymy úshin óte qýanyshty kún. Otanymyzdyń shekara kúzetine taǵy bir «sarbazdy» - «Aıbar» jobasy aıasyndaǵy shaǵyn kúzet kemesin attandyryp otyrmyz. Bul – dál osy joba boıynsha jasalǵan ekinshi keme. Burynǵy «Búrkit» jobasyndaǵy kemeler birtindep osy «Aıbarmen» almastyrylyp jatyr. Dál osy kemeni jasap shyǵý úshin bizdiń zaýyt jumysshylary úzdiksiz eki jylǵa taıaý eńbek etti. Teńizshilerdiń, áskerılerdiń barlyq tilegi eskerilip, eń zamanaýı jabdyqtarmen jaraqtaldy. Biz Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qaýipsizdik Komıteti Shekara qyzmetine, «Qazaqstan ınjınırıng» Ulttyq kompanııasynyń basshylaryna, Batys Qazaqstan oblysy ákimdigine árdaıym qoldaýy úshin úlken alǵys aıtamyz, - deıdi zaýyt dırektory Vıacheslav Ýálıev.
«Túrkistan» jaǵalaý kemesiniń uzyndyǵy 28 metrge jýyq, sýdaǵy syıymdylyǵy 70 tonna. Maksımaldy jyldamdyǵy saǵatyna 38-40 mıl, ıaǵnı 70 km/saǵatqa deıin júre alady.
«Kaspııdiń 6 balldyq daýylyna shydas beredi» deıdi jobalaýshylar.
Kemeniń 16 adamdyq ekıpajy esh jerge soqpastan bir aptaǵa deıin avtonomdy tirshilik ete alady eken. Elimizdiń teńiz shekarasyn, ekonomıkalyq múddelerin qorǵap, kez kelgen shekara buzýshyny, kontrabandalyq kemelerdi, zańsyz balyq aýlaýshylardy qýyp jetip quryqtaýda taptyrmas tehnıka bolǵaly tur.
«Túrkistan» kemesiniń tusaýy kesilip, tósi sýǵa tıgen soń ishin aralap kórdik. Kemeni jasaǵan «Zenıt» zaýyty dırektory Vıacheslav Hamzaulynyń aıtýynsha, «Túrkistannyń» tehnıkalyq múmkindikteri óte joǵary kórinedi. Mysaly ol 60 km radıýstaǵy kez kelgen júzý quralyn anyqtap, baqylaýǵa ala alady. Basqarý júıesi mehanıkalyq ta, elektrondy jolmen de júzege asady. Mysaly, keme kapıtany shtýrman ústeline otyryp, elektrondy kartografııaǵa qajetti tapsyrma bergen soń qalǵan áreketti baqylap qana otyra alady. Iаǵnı «aqyldy» keme berilgen buıryqty buljytpaı oryndap, qalaǵan jerge jetkizedi.
Bul kemeniń taǵy bir ereksheligi, buryn osy jobada áskerı mehanıkalyq pýlemet ornatylǵan bolsa, qazir avtomatty pýlemetpen jabdyqtalǵan. Aıta keterligi, ol pýlemet te Oraldyń qarý-jaraq zaýytynda jasalady. Bul qarý nysanany bir taýyp alsa, eshqashan aırylmaıdy. Tek shúrippeni basý týraly buıryqty kútedi, ballıstıkalyq esep-qısabyn ózi shyǵarady.
«Áskerıler tekserip kórdi, 1 shaqyrym jerden 5 oqtyń 4-ýi dál tıdi» deıdi Vıacheslav Ýálıev.
«Túrkistan» kemesiniń taǵy bir jetistigi - túngi kórý júıesimen jabdyqtalǵan. Iаǵnı tún ishinde búkil jaryǵyn óshirip tastap, kúndizgideı júre beredi. Bul shekara buzýshyǵa nemese brakonerge bildirmeı jaqyndap bara alady degen sóz.
«Teńizde zańsyz balyq aýlap júrgen brakonerler kútpegen jerden áskerı keme paıda bolyp, jaryǵyn jarq etkizgende esinen tanyp qala jazdaıdy» deıdi teńizshiler.
«Kaspıı teńiziniń aıdynyn paıdalanýdyń jańa tártibi boıynsha osyndaı shekara kúzeti kemelerine qajettilik týyp otyr. Búgingi «Túrkistan» kemesi osy maqsatqa paıdalanylady. О́zine júktelgen barlyq mindetti oryndaýǵa ázir», deıdi Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıteti Shekara qyzmeti departament bastyǵynyń orynbasary, Jaǵalaý kúzeti basqarmasynyń bastyǵy Sabyr Hasanov.
Oralda tıisti synaq merziminen ótken soń keme Jaıyq boıymen eki apta jol júrip, Kaspıı teńizine jetpek.
«Bul kemeniń ereksheligi – manevrge beıim ári óte jyldam. Navıgasııalyq jáne baılanys quraldary zamanaýı talaptarǵa saı», deıdi «Túrkistan» shekara kemesiniń komandıri, aǵa leıtenant Erbol Músirepov.
Kemede ofıserler men serjant quramynan bólek, qatardaǵy teńizshiler de qyzmet etpek.
«Túrkistan» kemesin sýǵa túsirgen saltanatty jıynda Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev «Zenıt» zaýytynyń ujymy taıaý bolashaqta budan on ese úlken kemelerdi jasaýǵa kirisetinin aıtyp, halyqtan súıinshi surady. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qaýipsizdik Komıteti Shekara qyzmeti Shekaralyq baqylaý departamenti bastyǵynyń orynbasary polkovnık Ǵanı Aǵadilov elimizdiń qorǵanys qabiletin arttyrýǵa úles qosyp otyrǵan zaýyt ujymyn jańa jetistigimen quttyqtap, «Túrkistan» kemesiniń sýǵa túsýi – «Zenıt» zaýyty ujymynyń eńbektegi erligi!» dep baǵalady.
Qazaqstannyń Otan qorǵaýshylar kúni men Uly Jeńis meıramy qarsańynda «Zenıt» zaýytynyń bir top jumysshysy Mańǵystaý oblystyq Shekara qyzmeti departamentiniń Alǵys hatyna ıe boldy.
