Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Muraǵatynda “Rassekrechennaıa voına: “osobye papkı” SK KP (b) Kazahstana. 1941-1945 gg.” atty qujattar jınaǵynyń tusaýkeseri ótti.
Qazaqstan Uly Otan soǵysynyń otty jyldarynda qan keshken maıdannyń tý syrtyndaǵy berik qorǵany, qýatty qalqany bolǵany burynnan málim. Ýaqyt ótken saıyn osynaý soǵysqa degen kózqaras neǵurlym sony óristerge shyǵyp, jańa qupııalar ashyla túsýde. Aıtalyq, sol soǵys kezeńinde ártúrli kalıbrdegi tórt mıllıonǵa jýyq snarıad, súńgýir qaıyqtardyń 25 dıvızıony úshin 4 mıllıon teńiz mınalary men torpedolary – barlyǵy 1 mıllıard somnyń qarý-jaraǵy daıyndalǵan. Jaýǵa atylǵan árbir tórt oqtyń úshinshisi qazaq jeriniń qorǵasynynan jasalǵan. Mine, osyndaı tyń derekterdi bizdiń zamandastarymyz joǵaryda atalǵan kitaptyń betterin ashyp tanysa alady. Bul jınaqtyń ózi Qazaqstan Prezıdenti Muraǵatynyń qoımalarynda saqtalǵan qujattardyń basym kópshiliginen qupııalylyqtyń qara tańbasy alynyp tastalǵandyǵynyń arqasynda jaryqqa shyqty.
– Biz qupııasyzdandyrǵan qujattar qazaqstandyqtardyń maıdan men tylda Jeńiske qosqan eresen úlesi jaıynda aıǵaqty túrde áńgimeleıdi, – dedi Muraǵat dırektory Vladımır Shepel. – Áskerge shaqyrylǵan 1,5 mıllıon adamnyń tek árbir ekinshisi ǵana oraldy. Respýblıka maıdanǵa 14 atqyshtar jáne atty ásker dıvızııalaryn, 7 brıgada jáne basqa quramalardy attandyrdy. Solardyń beseýi gvardııa ataǵyna ıe boldy.
Tank kolonnalaryn qurastyrýǵa 270 mıllıon som jınalǵan, maıdanǵa myńnan astam vagonmen túrli sálem-saýqattar jóneltilgen, basqa respýblıkalardan 380 myń kóshirilgen adamdar qabyldanǵan. Soǵystyń alǵashqy jyldaryndaǵy ásker jasaqtaý sharalarynyń ózi bir tóbe. Aıtalyq, Qazaqstan aýmaǵynda orys tilin meńgermegen qazaq jasaqtarymen qatar, qos tildi komandalyq qurylymdar qurý kezindegi qıyndyqtardy beıneleıtin qaýlylar da osy jınaqtan tabylady.
Ot-jalynǵa oranǵan mádenı ómir de jalǵasyn tapty. Qazaqstandyq teatrlar 847 operalyq jáne dramalyq spektaklder qoıdy, maıdan men tylda 28600 spektakl, 36 myń konsert berildi. Qazaq jaýyngerlerine arnap maıdan gazetteri shyǵarylyp turdy, olarǵa kitaptar jiberildi, qazaq tilinde kınofılmder kórsetildi. “Qazaqkonserttiń” ártisteri maıdan shebine jıi sapar shekti.
Internasıonaldyq jasaqtarmen de tyǵyz baılanys ornatyldy. Olardyń ishinde panfılovshylar dıvızııasy da bar bolatyn. Onyń jaýyngerleriniń erligi jarııalanyp otyrǵan qujattar jınaǵynan keńinen kórinis tapqan.
Jınaqqa Qazaq KSR Halkomkeńesi men Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń qaýlylarynda, onyń bıýrosynyń sheshimderinde beınelengen sırek qujattar, sıfrlar men derekter kirgen. Munda engizilgen 289 qujattyń buǵan deıin tek jeteýi ǵana belgili bolyp kelgenin aıtqanymyz jón. Basqalary 65 jyl boıy qupııalylyq qatparlarynyń astynda tunshyǵa bastyrylyp jatqan.
Jınaq úlken tanymdyq mánge ıe. Odan ekonomıka salalarynyń áskerı sıpatqa qalaı beıimdelip aýystyrylǵanyn, soǵystyń alǵashqy kúnderinen-aq birqatar naýbaıhanalar men nan zaýyttary keptirilgen nan shyǵarýǵa kóshirilgenin bilýge bolady. Halyqtardyń etnostyq belgisi boıynsha deportasııalanýy, eńbek áskerleriniń qurylýy jóninde de tyń derekter bar.
– Maıdan joldarynda shashyraǵan baýyrlastar zırattary qanshama. Olardyń ishinde tek bir ulttyń ókilderi ǵana jatqany múldem joq, – dep atap kórsetti Parlament Májilisiniń depýtaty, osy jınaqtyń redaksııa alqasynyń múshesi, saıasattaný doktory Kamal Burhanov. – Sondyqtan fashızmge qarsy kúreske ár eldiń qosqan úlesi jóninde sońǵy ýaqytta bas kótergen kúmán-kúdikter men pikirtalastar múldem orynsyz. Uly Jeńisti burynǵy Odaqtyń barlyq respýblıkalary qadarı-halinshe jaqyndatty.
K.Burhanov jaryq kórgen jınaqtyń búkilhalyqtyq orasan zor mańyzyn atap kórsetti. Tarıhshylar, zertteýshiler, jaı azamattar bul kitaptan qııapat soǵystyń kóptegen qatparly qupııalaryn tabatyny anyq. Kitapty Uly Otan soǵysy kezindegi Qazaqstan tarıhyn tolyǵymen kórsetetin eńbek retinde qarastyrmasaq ta, surapyl kezeńniń úzik-úzik shyndyqtary onyń betterinde shynaıylyqpen ashylǵan.
Qorǵanbek AMANJOL, ALMATY.
Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.
Qazaqstan Uly Otan soǵysynyń otty jyldarynda qan keshken maıdannyń tý syrtyndaǵy berik qorǵany, qýatty qalqany bolǵany burynnan málim. Ýaqyt ótken saıyn osynaý soǵysqa degen kózqaras neǵurlym sony óristerge shyǵyp, jańa qupııalar ashyla túsýde. Aıtalyq, sol soǵys kezeńinde ártúrli kalıbrdegi tórt mıllıonǵa jýyq snarıad, súńgýir qaıyqtardyń 25 dıvızıony úshin 4 mıllıon teńiz mınalary men torpedolary – barlyǵy 1 mıllıard somnyń qarý-jaraǵy daıyndalǵan. Jaýǵa atylǵan árbir tórt oqtyń úshinshisi qazaq jeriniń qorǵasynynan jasalǵan. Mine, osyndaı tyń derekterdi bizdiń zamandastarymyz joǵaryda atalǵan kitaptyń betterin ashyp tanysa alady. Bul jınaqtyń ózi Qazaqstan Prezıdenti Muraǵatynyń qoımalarynda saqtalǵan qujattardyń basym kópshiliginen qupııalylyqtyń qara tańbasy alynyp tastalǵandyǵynyń arqasynda jaryqqa shyqty.
– Biz qupııasyzdandyrǵan qujattar qazaqstandyqtardyń maıdan men tylda Jeńiske qosqan eresen úlesi jaıynda aıǵaqty túrde áńgimeleıdi, – dedi Muraǵat dırektory Vladımır Shepel. – Áskerge shaqyrylǵan 1,5 mıllıon adamnyń tek árbir ekinshisi ǵana oraldy. Respýblıka maıdanǵa 14 atqyshtar jáne atty ásker dıvızııalaryn, 7 brıgada jáne basqa quramalardy attandyrdy. Solardyń beseýi gvardııa ataǵyna ıe boldy.
Tank kolonnalaryn qurastyrýǵa 270 mıllıon som jınalǵan, maıdanǵa myńnan astam vagonmen túrli sálem-saýqattar jóneltilgen, basqa respýblıkalardan 380 myń kóshirilgen adamdar qabyldanǵan. Soǵystyń alǵashqy jyldaryndaǵy ásker jasaqtaý sharalarynyń ózi bir tóbe. Aıtalyq, Qazaqstan aýmaǵynda orys tilin meńgermegen qazaq jasaqtarymen qatar, qos tildi komandalyq qurylymdar qurý kezindegi qıyndyqtardy beıneleıtin qaýlylar da osy jınaqtan tabylady.
Ot-jalynǵa oranǵan mádenı ómir de jalǵasyn tapty. Qazaqstandyq teatrlar 847 operalyq jáne dramalyq spektaklder qoıdy, maıdan men tylda 28600 spektakl, 36 myń konsert berildi. Qazaq jaýyngerlerine arnap maıdan gazetteri shyǵarylyp turdy, olarǵa kitaptar jiberildi, qazaq tilinde kınofılmder kórsetildi. “Qazaqkonserttiń” ártisteri maıdan shebine jıi sapar shekti.
Internasıonaldyq jasaqtarmen de tyǵyz baılanys ornatyldy. Olardyń ishinde panfılovshylar dıvızııasy da bar bolatyn. Onyń jaýyngerleriniń erligi jarııalanyp otyrǵan qujattar jınaǵynan keńinen kórinis tapqan.
Jınaqqa Qazaq KSR Halkomkeńesi men Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń qaýlylarynda, onyń bıýrosynyń sheshimderinde beınelengen sırek qujattar, sıfrlar men derekter kirgen. Munda engizilgen 289 qujattyń buǵan deıin tek jeteýi ǵana belgili bolyp kelgenin aıtqanymyz jón. Basqalary 65 jyl boıy qupııalylyq qatparlarynyń astynda tunshyǵa bastyrylyp jatqan.
Jınaq úlken tanymdyq mánge ıe. Odan ekonomıka salalarynyń áskerı sıpatqa qalaı beıimdelip aýystyrylǵanyn, soǵystyń alǵashqy kúnderinen-aq birqatar naýbaıhanalar men nan zaýyttary keptirilgen nan shyǵarýǵa kóshirilgenin bilýge bolady. Halyqtardyń etnostyq belgisi boıynsha deportasııalanýy, eńbek áskerleriniń qurylýy jóninde de tyń derekter bar.
– Maıdan joldarynda shashyraǵan baýyrlastar zırattary qanshama. Olardyń ishinde tek bir ulttyń ókilderi ǵana jatqany múldem joq, – dep atap kórsetti Parlament Májilisiniń depýtaty, osy jınaqtyń redaksııa alqasynyń múshesi, saıasattaný doktory Kamal Burhanov. – Sondyqtan fashızmge qarsy kúreske ár eldiń qosqan úlesi jóninde sońǵy ýaqytta bas kótergen kúmán-kúdikter men pikirtalastar múldem orynsyz. Uly Jeńisti burynǵy Odaqtyń barlyq respýblıkalary qadarı-halinshe jaqyndatty.
K.Burhanov jaryq kórgen jınaqtyń búkilhalyqtyq orasan zor mańyzyn atap kórsetti. Tarıhshylar, zertteýshiler, jaı azamattar bul kitaptan qııapat soǵystyń kóptegen qatparly qupııalaryn tabatyny anyq. Kitapty Uly Otan soǵysy kezindegi Qazaqstan tarıhyn tolyǵymen kórsetetin eńbek retinde qarastyrmasaq ta, surapyl kezeńniń úzik-úzik shyndyqtary onyń betterinde shynaıylyqpen ashylǵan.
Qorǵanbek AMANJOL, ALMATY.
Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.
