Máselen, oblys ortalyǵyndaǵy Qarataı Turysov kóshesindegi kópqabatty qurylys nysany talaı jyldan beri qańyrap áli tur. Atalǵan nysannyń qala kórkine nuqsan keltirip turǵany óz aldyna, tipti keıingi kezde bul jer óz-ózine qol jumsaıtyndardyń ornyna aınalyp ketkendeı. Sońǵy kezeńde munda eki birdeı sýısıd deregi tirkelgenimen, abyroı bolǵanda, adam ólimi bolmaǵan. Bir tańǵalarlyǵy, bul nysannyń kimge tıesili ekenin eshkim de tap basyp aıta almaıdy. Áıteýir, aýmaǵy 5 589 sharshy metrdi alyp jatqan nysandy basynda sporttyq saýyqtyrý kesheni retinde sala bastaǵanyn estigenbiz. Biraq arada jeti jyl ótse de, bul nysan sol toqtaǵan kúıi tur.
Jalpy, óńirde sozylmaly qurylys nysany bir bul emes. Búginde Jambyl oblysynda 51 «saqaldy» qurylys anyqtalǵan. Al 33 nysannyń ıelerimen jumysty qaıta bastaý kestesi bekitilipti. Mamandardyń aıtýynsha, qurylys salasyndaǵy basty máseleniń biri – qurylys sapasynyń durys baqylanbaýy eken. Iаǵnı keıbir merdigerler jumys qunyn tómendete otyryp, óz paıdalaryn eseleýge tyrysady. Mundaı máselege jol bermes úshin de tıisti sharalar qabyldanýy kerek. Oblystyq qurylys basqarmasynyń basshysy Erlan Orynbaevtyń aıtýynsha, salynyp jatqan nysandardyń sapasyna eń áýeli durys ázirlenbegen jobalyq-smetalyq qujattama áser etedi. Sonymen qatar, ol keıbir jobalaýshylardyń qurylys aýmaǵyna baryp, mán-jaımen tanyspastan, eskirgen topografııalyq derekterdi paıdalanyp jatatynyn, naqty is júzinde jergilikti geologııany saralaýǵa kóńil de bólmeıtinin aıtady. Máselen, Jýaly jáne Baızaq aýdandaryndaǵy mektepterdiń qurylysy kezinde jerasty sýlarynyń kóterilgeni sony kórsetedi.
Sondaı-aq tapsyrys berýshilerde jobalardy sapaly teksere alatyn tájirıbeli mamandardyń jetispeýshiligi saldarynan qurylys barysynda túrli olqylyq bolyp, olardy shuǵyl joıýǵa týra keledi eken. О́ńirdiń bas qurylysshysy Erlan Orynbaevtyń aıtýynsha, jobalyq-smetalyq qujattama «Sáýlet bıýrosy» sheńberindegi jumys tobymen kelisilýi kerek. Sonymen qatar memlekettik satyp alý konkýrstaryn der kezinde ótkizý máselesi de kún tártibinen túspeı keledi. Osy oraıda oblysta 213 nysannyń qurylysy josparlanǵan bolsa, onyń ishinde 12 nysan boıynsha áli kúnge konkýrstar aıaqtalmaǵan. Sonymen qatar keıbir qurylys jumystarynyń kenjelep qalýyna qurylys materıaldary da tikeleı áser etedi. Máselen, kóptegen jergilikti kompanııa maýsym kezinde qaptaǵan tapsyrys kólemin eńsere almaı jatatyndyqtan, qurylysshylar sheteldik jetkizýshilerge júginýge májbúr bolady. Sebebi nysannyń qurylysy merziminde aıaqtalýy kerek. Sondaı-aq qurylys basqarmasy basshysynyń aıtýynsha, bas merdiger jumystyń tolyq kólemin qosalqy merdigerge berý máselesin de retteýi kerek. Zań boıynsha qosalqy merdigerge beriletin kólem jobanyń 1/3 bóliginen aspaýy tıis. Bul rette mundaı dúnıeler jarnamalaýǵa jatpaıdy jáne ishki sharttarmen resimdeletinine den qoıylýy qajet. Sonymen qatar keıbir kásiporyndar birden birneshe nysandy moınyna alyp, jumys aýqymyn ýaqtyly ıegere almaı jatatyny taǵy bar. Bul da qurylys qarqynynyń báseńdeýine, bolmasa der kezinde oryndalmaýyna, tipti sapa jóninen syr berýine de aparyp soqtyratyn jaǵdaılardyń biri bolyp otyr.
О́ńirdegi «saqaldy» qurylys qana emes, qurylys normalarynyń buzylýy da ózekti máseleniń biri sanalady. Máselen, aımaqta qurylystaǵy «qyzyl syzyq» talaptaryn saqtamaǵan birneshe qurylys alańdaryn kezdestirýge bolady. Bul rette oblystyq memlekettik sáýlet-qurylys basqarmasynyń basshysy Aıtqazy Qarabalaev 16 tekserý qorytyndysy boıynsha qurylys normalarynyń 43 ret buzylǵany anyqtalǵanyn aıtty. Sol úshin 6,2 mln teńge kóleminde aıyppul salynyp, 7 is sotqa joldanypty. Al jyl basynan beri tıisti talaptarǵa sáıkes kelmegendikten, 48 qurylys-montajdaý jáne 15 jobalaý jumystaryn júrgizýge lısenzııa berilmegen. Bul jumystar aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabatyn bolady. Jalpy, óńir turǵyndarynyń qurylys sapasyna, ásirese turǵyn úı men áleýmettik nysandarǵa qatysty shaǵymdary kóp. Kópshilik mundaı máselelerdi ákimderdiń esep berý kezdesýlerinde de jıi kóteredi. Keıbir turǵyndar qurylys salasyna qatysty pikirlerin buqaralyq aqparat quraldary arqyly da, áleýmettik jeliler arqyly da bildirip jatady. Shynynda da, «saqaldy» qurylys ta, «qyzyl syzyq» talabyna baǵynbaǵan qurylys ta kóp. Salaǵa jaýapty basshylar da mundaı máselelerdiń bar ekenin aıtýda. Endi olardy sheshý joldary da kórsetilgenimen, kúlli máseleniń bir-aq kúnde sheshimin tabýy taǵy da múmkin emes.
Byltyr memleket qoldaýynyń nátıjesinde Qordaı aýdanyna jiti kóńil bólindi. Aýdanda qurylys qarqyn alyp, kópshilik úshin tıisti jaǵdaı jasaldy. Endi bıyl Taraz qalasyna kóńil bólinbek. Eki myń jyldan astam tarıhy bar kóne shahardy abattandyrý jumystary bastalyp ta ketti. Biraq oblys ortalyǵyndaǵy keıbir «saqaldy» qurylystar men «qyzyl syzyq» talabyn buzǵan qurylystardy da retteý kerek sııaqty. Budan bólek, qurylys salasyna jaýapty tulǵalardyń jaýapkershiligin arttyrǵan jón. Sebebi salaǵa qatysty búgingi máseleniń erteń de qaıtalanýy múmkin ǵoı. Tipti bir jıynda oblys ákimi Berdibek Saparbaev tehnıkalyq jáne avtorlyq qadaǵalaý ókilderi jumysynyń da kóńil kónshitpeıtinin, osy ýaqytqa deıin olardyń buzýshylyqtary úshin jaýap bergenin esh kórmegenin aıtqan edi. Bir sózben aıtqanda, qazirgi kezde synnyń astynda qalyp turǵan qurylys salasyna endi silkinis pen serpilis qajet bolyp turǵandaı. Al talapqa saı emes nemese merziminen uzap ketken óńirdegi qurylys nysandarynyń ıeleri tabylyp, olarǵa zańǵa saı shara qoldanylǵany jón.
