Atap aıtsaq, jalpy otyrysta «QR Úkimeti men RF Úkimeti arasyndaǵy polıar mańyndaǵy orbıtalarǵa soltústik baǵytta ǵarysh apparattaryn ushyrý úshin «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan «Soıýz-2» tıpindegi tasymaldaǵysh zymyrandardy ushyrýdy júzege asyrý jónindegi yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy.
«Kelisimge 2019 jylǵy 20 maýsymda Nur-Sultan qalasynda qol qoıyldy. Osy kelisim búkil álemdi keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan OneWeb halyqaralyq jobasyn júzege asyrý úshin «Baıqońyr» aılaǵynan ǵarysh apparattaryn ushyrý kezinde Qostanaı oblysynyń aýmaǵynda «Soıýz-2» tıpindegi tasymaldaǵysh zymyrandardyń bólinetin bólikteriniń qulaý aýdanyn Reseı tarapynyń paıdalaný tártibin retteıdi. Qulaý aýdany jylyna nebári birneshe ret servıtýt shartymen qoldanylyp otyrady. 3-6 táýlikti quraıtyn bul kezeńde adamdar men úı malynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda qulaý aýdanyna kirý jabyq bolady. Qalǵan ýaqytta qulaý aýdanynda júrýge jáne ony jaıylym retinde paıdalanýǵa shekteý qoıylmaıdy. Adamdardyń qulaý aýdanynan tysqary jerlerde turýy qaýipsiz. Sonymen qatar tasymaldaǵysh zymyrandy árbir ushyrǵan saıyn jaqyn mańdaǵy eldi mekenderge gıgıenalyq baǵa berý jumystary júrgiziledi. Qorshaǵan ortanyń synamalary alynyp, turǵyndardyń densaýlyǵyna skrınıng júrgiziledi. Sondaı-aq qulaý aýdanyn paıdalaný kezinde janýarlar men ósimdikter álemine jyl saıyn monıtorıng júrgizilý kózdelgen. Tabıǵat qorǵaý uıymdarynyń kıikterdiń tóldeý, qustardyń uıa salý kezeńinde qulaý aýdanyn paıdalanýdy shekteý týraly talaptary oryndalady. Iаǵnı, sáýir men maýsym aılary aralyǵynda tasymaldaǵysh zymyrandar ushyrylmaıdy», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın.
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, kelisimdi ratıfıkasııalaý «Baıqońyr» kesheni boıynsha qazaqstandyq-reseılik yntymaqtastyqty keńeıtýge, keshenniń turmys-tirshiligine oń áserin tıgizip, ǵarysh aılaǵy júktemesin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. «Soıýz-2» tasymaldaǵysh-zymyrany ekologııalyq qaýipsiz kerosın-ottegi otynymen ushyrylady. Kelisim sharttaryna sáıkes tasymaldaǵysh-zymyrandardyń bólinetin bólikterin qabyldaý aýdandaryndaǵy ekologııalyq jaǵdaıǵa monıtorıng júrgizýge qazaqstandyq mamandar men uıymdar qatysyp, baqylamaq.
Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtattar aýyldyq jerlerdi ınternetpen qamtý máselesin kóterdi. Vedomstvo basshysy 2020 jyldyń sońyna deıin qurǵan jospardyń ishinde tehnıkalyq jaǵdaılarǵa saı 510 eldi mekende sapasy tómen ınternet berilgenin, alaıda 2022 jyldyń sońyna deıin bul jerlerde ınternet sapasy joǵarylaıtynyn aıtty.
«Qashan keń jolaqty qoljetimdi ınternet bolady? Osy suraq neden týyndady desek, jyl saıyn sizdiń aldyńyzda bolǵan mınıstrler de Parlamentke kelip, bir jylǵa nemese eki jylǵa shegerip keldi. Osyǵan deıin 2020 jyly birinshi ýáde boldy. Siz endi 2022 jyl dep aıtyp otyrsyz. Osy ýádelerińizden qashan nátıje bolady?
Elden, halyqtan uıat emes pe?! Burynǵy mınıstrler bes ret ýáde bergen edi. Belgilengen merzimdi 5 márte jyljytty. Búgin 2022 jylǵy merzimdi aıtyp otyrsyz. 2012 jyldan bastap eseptesek, 100 paıyz ǵalamtormen qamtý josparyna kelesi jyly 10 jyl tolady. Egemendigimizge 30 jyl boldy. Bul ǵaryshqa aparatyn joba emes qoı. Sondyqtan 2022 jyly nátıje kútemiz. Bizden qandaı kómek kerek, zańnama boıynsha qoldaýǵa daıynbyz», dedi osy másele jóninde pikir bildirgen Májilis Tóraǵasy N.Nyǵmatýlın.
Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtattar ekologııany qorǵaý jáne «Soıýz-2» tıpti zymyran-tasyǵyshtardyń shtattan tys qulaýy nemese avarııasy saldarynan materıaldyq zalaldy óteý máselesin kóterdi
Sondaı-aq Palata Spıkeri zymyran tasyǵyshtardyń apaty saldarynan bolǵan ekologııalyq zalaldy óteýdiń naqty tetigin ázirleý qajet dep sanaıdy. Májilis Tóraǵasy zııan keltirilgeni qandaı qujattar arqyly anyqtalatynyn suraǵan.
Syrtqy ister vıse-mınıstri Marat Syzdyqovtyń aıtýynsha, jeke kelisimge saı Reseı tarapy zalaldy tóleýge kepildik alady. Biraq tájirıbe kórsetkendeı, bul rásim uzaq jyldarǵa sozylady. Osyǵan baılanysty Nurlan Nyǵmatýlın ekologııalyq zalaldy óteý tetigi tıisti qujattarda bekitilýi tıis dep esepteıdi.
«Biz seriktesterimizben materıaldyq zalaldy óteý týraly naqty kelisýimiz kerek. Bizde kepildik bar. Biraq bul kepildikter jumys isteýi úshin ne qajet? Bul birlesken qujatty seriktesterimizben birge pysyqtaý qajet», dedi Nurlan Nyǵmatýlın.
О́z kezeginde zań jobasyn ázirleýshiler, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi másele jaqyn arada pysyqtalyp, nátıjeleri depýtattarǵa usynylatyn bolady dep sendirdi.
Sondaı-aq depýtattar «Proton» zymyranyn «Baıqońyr» kesheninen ushyrý máselesine de alańdaýshylyq bildirdi. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsınniń sózine sensek, 2026 jyly atalǵan zymyran túrin ushyrý múldem toqtatylmaq. «2016 jyly Reseı tarapy bir jylda «Proton» zymyran tasyǵyshtaryn 5 retten artyq qoldanbaý jóninde kelisim jasaldy. Al 2026 jyly múldem qoldanylmaıdy. Reseı 2020 jyly «Proton» zymyranyn bir márte ushyrdy. Al 2021 jylǵa qatysty ushý grafıgi áli bekitilmedi», dedi mınıstr.
Budan bólek, jalpy otyrysta «1994 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Baıqońyr» keshenin jalǵa berý shartyna ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy maquldandy.
«Baıqońyr» kesheni Reseı Federasııasynyń jalǵa alýy jaǵdaıynda 20 jyldan astam ýaqyt boıy jumys istep keledi. Jalǵa berý týraly sheshim 1994 jyly qabyldandy. Bul kezde Qazaqstannyń aýyr ekonomıkalyq jaǵdaıda «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵyn ustaý jáne paıdalaný múmkindigi bolmaǵan edi. Jasalǵan jaldaý shartyna sáıkes, Reseı Baıqońyr qalasy men ǵarysh aılaǵyn óziniń ǵaryshtyq baǵdarlamalaryn oryndaý úshin paıdalaný quqyǵymen ustaý jóninde ózine mindetteme aldy. Jalǵa berý shartyna sáıkes «Baıqońyr» kesheni jalǵa berý merzimin kelesi 10 jylǵa uzartý múmkindigimen Reseı Federasııasyna 20 jylǵa jalǵa berildi. Jalǵa berý shartynan basqa «Baıqońyr» kesheniniń qyzmet etýiniń túrli máselelerin retteıtin taǵy 70-ke jýyq halyqaralyq sharttarǵa qol qoıyldy. «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵy saqtalyp, oıdaǵydaı jumys istep otyr. Respýblıkalyq bıýdjetke jyl saıyn «Baıqońyr» keshenin paıdalanǵany úshin 115 mln dollar somasynda jal aqy túsedi. «Baıqońyr» keshenin jalǵa alǵan 27 jyl ishinde respýblıkalyq bıýdjetke shamamen 3,1 mlrd dollar tústi. Taraptardyń ózara múddelerin eskere otyryp, 2004 jyly «Baıqońyr» keshenin jalǵa alý merzimi 2050 jylǵa deıin uzartyldy. Bul rette 2004 jylǵy 9 qańtardaǵy «Baıqońyr» keshenin tıimdi paıdalaný jónindegi yntymaqtastyqty damytý týraly memleketaralyq kelisimde Qazaqstannyń ǵarysh aılaǵynda birlesken jobalardy iske asyrýǵa qatysý múmkindikteri, sondaı-aq ǵarysh aılaǵyn jańǵyrtý, jańa ekologııalyq qaýipsiz ǵarysh zymyran keshenderi arqyly ǵarysh aılaǵy qyzmetiniń ekologııalyq qaýipsizdigin arttyrý kózdelgen», dedi B.Mýsın.
Mınıstrdiń aıtýynsha, Baıqońyr qalasyn damytýdyń uzaq merzimdi baǵdarlamasy ázirlenip, oǵan 2020 jylǵy qańtarda qol qoıylǵan. Búginde atalǵan joba iske asyrylyp jatyr. Onda kásipkerlikti, týrızmdi damytýdy, ınjenerlik ınfraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtý jónindegi jumystardy júrgizýdi, qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý qarastyrylǵan. «Kóp páterli turǵyn úılerdi gazdandyrý aıaqtaldy. Bul turǵyndar úshin gaz tarıfin 16 ese tómendetýge múmkindik berdi. Halyqqa alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý úshin kópbeıindi qalalyq aýrýhana men emhana ashyldy. 2019-2020 jylǵy oqý jylynda qazaqstandyq ortaq mektep bazasynda eki birinshi synyp ashyldy. Sondaı-aq qazaqstandyq bilim berý standarttary boıynsha eki jeke balabaqsha ashyldy. 2019 jyly «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 50 páterli 5 turǵyn úı salyndy. Qazirgi tańda barlyq páter qala turǵyndary men Qazaqstan azamattary arasynda bólingen», dedi mınıstr.
Sondaı-aq áleýmettik kásipkerlikti damytý máselelerine, Salyq kodeksine tolyqtyrý engizý týraly zań jobasy ekinshi oqylymda maquldandy. Jıyn sońynda depýtattar birqatar memlekettik organ basshylaryna saýal joldady.
