ÁLEM MOIYNDAǴAN TULǴA

Qazaq eliniń kóshbasshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýip­sizdik jónindegi jaHandyq sammıt saparynan álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy zor bedeli odan ári as­qaq­tap oralǵanyn qýanyshpen qa­byldadyq. Álemniń bedeldi mem­le­ketteriniń basshylary ıadrolyq qaýipsizdikke qol jetkizý máselesin talqyǵa salǵan sol bir kezdesýde bizdiń Elbasymyz barshanyń nazaryn aýdardy. Basqa elderdiń basshylary onyń árbir sózin uıyp tyńdap, aıtqanyna qulaq asty, aqıqatty moıyndady. Buǵan deıin táýelsiz Qazaqstan álemge ǵalamshardaǵy tynyshtyq pen qaýipsizdik jolynda ulan-ǵaıyr ıadrolyq áleýetinen bas tartqan beıbitshil memleket retinde tanylyp úlgergen edi. Iаdrolyq qarý­syzdaný, ıadrolyq lańkestiktiń aldyn alý máseleleri talqy­lanǵan sammıtte de Qazaqstannyń osy ba­ǵyttaǵy ıgi isteri laıyqty baǵa­lan­dy. Elbasymyzǵa sammıttiń birinshi sessııasynda sóz berer kezde 47 el­diń basshylary aldynda AQSh Prezıdenti Barak Obamanyń Qazaq­­standy ıadrolyq qarýsyzdaný jónin­degi álemdegi kósh­basshy el atap, Nursultan Nazarbaevtyń osy sala­daǵy jáne memleket basqarý­daǵy qyz­me­tin joǵary baǵalaǵanyn kórip, kóńilimiz ósti. О́ıtkeni, álem­dik der­java – Qurama Shtat­tar Qazaq eli­niń táýelsizdik alǵan sátinen bastap ıadrolyq áleýetin qalaı paıdala­naryna úlken mán bergen bolatyn. Bul týraly Nursultan Nazar­baev “Ǵasyrlar toǵysynda” kita­bynda 1991 jyly Qurama Shtat­tar­dyń Memlekettik hatshysy Dj.Beı­kermen bolǵan áńgimelerin eske alýy arqyly bile alamyz. Sol kezde-aq bizdiń Elbasymyz álem elderi, onyń ishinde AQSh tarapy­nan Qazaqstanǵa degen qaýipsizdik kepildigin almaı turyp, ıadrolyq qa­rýdan bas tartpaıtyndyǵy tý­ra­ly aıtqan sózinen tanbady. Keıin­nen osy Dj.Beıker óz estelik­te­rin­de qazaq kóshbasshysynyń berik usta­nymyn joǵary baǵalaǵan edi. 1992 jyly mamyrda Qazaqstan Prezıdenti AQSh-qa alǵashqy resmı sapary kezinde uzaq kelis­sóz­der nátıjesinde Amerıka jaǵynyń biz týraly qarapaıym ıadrosyz mártebeni mise tutady degen úmitin joqqa shyǵardy. Sóıtip, AQSh tarapynan Qazaqstanǵa qaýipsizdik kepildigin beretin qujattarǵa qol jetkizildi. Keıin de birneshe ret bizdiń Elbasymyzǵa álemdik der­javalar aldynda óz pikirin, jas memlekettiń múddesin qorǵaýǵa týra keldi. 1991 jyly N.Nazarbaevtyń Amerıka televızııasyna bergen suhbatynda: “Biz eń kúshti degen mem­leketterdiń ózine elimizdiń ter­rıtorııasyndaǵy ıadrolyq qarýdy baqylaýǵa alýǵa jol bermeımiz”, degeni sekildi, táýekelge bel býyp, bıik minberlerden batyl pikirler aıtty. Prezıdentimizdiń salıqaly saıasaty arqasynda ǵana ıadrolyq memleketter Qazaqstannyń aýmaq­tyq tutastyǵy men egemendigine qaýipsizdik kepildigin berdi. Osylaısha, barlyq resmı ke­pil­dikterge qol jetkizgen soń ǵana, 1993 jylǵy 13 jeltoqsanda Qa­zaq­stannyń Joǵarǵy Keńesi “Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly kelisimge qosylý týraly” qaýly qabyldady. 1994 jylǵy 5 jeltoqsanda Býda­pesht qalasynda AQSh, Reseı, Ulybrıtanııa basshylarymen birge, Nursultan Ábishuly Qazaqstannyń Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly kelisimge qosylýyna baılanysty qaýipsizdik kepildikteri týraly me­mo­randýmǵa qol qoıdy. Sondaı-aq, Otanymyz TMD elderi ishinde al­ǵashqy bolyp, Strategııalyq qarý­lanýdy azaıtý kelisimine qosyldy. Al 1995 jyldyń 26 mamyrynda eldegi ıadrolyq qarý máselesine soń­ǵy núkte qoıyldy. Bul kúni El­basymyz barsha otandastarymyzǵa Qazaqstan terrıtorııasyndaǵy ıadrolyq qarýdyń sońǵy qaldyǵy joıylǵanyn habarlady. Elbasymyzdyń ulan-ǵaıyr ıadro­lyq áleýetten bas tartýy – ony óz halqymyzdyń ǵana emes, álem­dik qoǵamdastyqtyń da qurme­tine bóledi, bizdiń jas memle­keti­mizge halyqaralyq arenada joǵary bedel ákeldi. Qazaqstan beıbitshi­lik­súıgish el, jahandyq qaýip­siz­dikti nyǵaıtýdaǵy senimdi áriptes retinde tanyldy. “Biz, Qazaqstan halqy, ıadrolyq buǵaýdan erkindiktiń arqasynda bosadyq. Táýelsizdikke qol jetkiz­gen soń birden beıbit jolǵa tústik. HH ǵasyr aıaǵynda, óz erkimizben ıadrolyq qarýdan bas tartý arqyly biz HHI ǵasyrdyń qandaı bolýy qajettigin kórsettik”, – dep jazdy Elbasy óziniń “Beıbitshilik kindigi” degen kitabynda. 2007 jylǵy qyrkúıekte Qazaq­stan basshysy Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 62-sessııa­syn­da álem jurtshy­ly­ǵy­nyń nazaryn ózine aýdardy. Ha­lyq­aralyq qaýip­sizdik júıesi máse­lelerin qozǵaǵan Elbasymyz álem­niń ıadrolyq derjavalaryn atom­dyq arsenalynan bas tartqan Qa­zaqstannan úlgi alýǵa shaqyrdy. Qazaq eli basshysynyń bul usyny­sy beıbitshilikti qoldaý­shy uıym­dar­dyń, barsha qoǵam­das­tyqtyń rı­zashylyǵyn týǵyzdy. Iаdrolyq qa­rý­syzdaný salasyndaǵy ıgi isteri­men tanymal bizdiń Elba­sy­myzdyń taǵy bir ıdeıasy júzege as­qan edi. Onyń usynysymen Birikken Ulttar Uıymy 29 tamyzdy Álemdik jap­paı qyratyn qarýmen kúres kúni dep bekitti. Mine, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń álemde ıadrolyq qarýmen kúres isine qosqan úlesi ólsheýsiz ekendigi kún ótken saıyn aıqyndala túsedi. Onyń basshylyǵymen qolymyz jetken ıadrosyz mártebemizdi álemniń kóptegen elderi qoldady. Vashın­gton­da ótken jahandyq sammıtke qatysqan iri tulǵalardyń barlyǵy Qazaqstannyń ıadrolyq qarýsyzdaný men ony taratpaý úderisindegi kóshbasshy baǵytyn basa aıtty. Olar bizdiń Elbasy­myzdy ıadrolyq qarýsyzdaný isinde úlgi bolatyn tuǵyrly tulǵa dep baǵalady. Sammıt sońynda memlekettik basqarý, qaýipsiz álem qurý jolyn­daǵy orasan zor eńbegi úshin bizdiń Prezıdentimiz Beıbitshilik jáne aldyn alý dıplomatııasy syılyǵy­na ıe bolǵanda tóbemiz kókke jet­kendeı boldy. Bul – eliniń ar­daqty uly Elbasymyzdyń ulan-ǵaıyr eńbegine álem tarapynan berilgen úlken baǵa. Biz, áskerı qyz­metshiler, ıadrolyq qarýdyń adamzat úshin zor qasiret ekenin jaq­sy túsinemiz, sondyqtan Elba­symyz Nursultan Nazarbaevtyń ıadrolyq qaýipsizdikke sińirgen eń­begin joǵary baǵalap, onyń barlyq bastamalaryn qoldaımyz. Abaı TASBOLATOV, Respýblıkalyq ulan qolbasshysy, general-leıtenant.