«Bank SentrKredıt» pikiri
«Bank SentrKredıt» AQ-tyń málimdeýinshe, elimizdegi 14 bankke júrgizilgen aktıvter sapasyn táýelsiz baǵalaý (AQR) nátıjesinde otandyq bank sektorynyń jetkilikti kapıtal qory bar ekeni anyqtalǵan.
«Qarjylyq qadaǵalaýshy AQR-dy 2020 jyldyń aqpanynda aıaqtap, júıelik deńgeıde 800 mlrd teńge kóleminde kapıtal qory bar ekenin rastady. Sondaı-aq Eýropalyq ortalyq banki ádistemesi negizinde baqylaý stress-testileýi jasaldy. Ol boıynsha negatıvti makroekonomıkalyq ssenarıı bola qalǵan jaǵdaıda bank kapıtalynyń qanshalyqty jetkilikti bolaryn baǵamdaýǵa bolady. Stress-testileý nátıjesinde bank júıesi kapıtal qorynyń syrtqy qaýiptermen baılanysty qosymsha shyǵyndardyń ózin joıyp (jutyp) jiberýge qaýqary bar ekeni belgili boldy. Iаǵnı eldegi bank júıesin turaqty dep baǵalaýǵa bolady. 2021 jyldyń eki aıynyń qorytyndysy boıynsha bankter turaqtylyq deńgeıin ustap tur: 1 naýryzda ekinshi deńgeıli bankter aktıvterindegi ótimdilik úlesi 40 paıyzdan asady, negizgi kapıtaldyń jetkilikti deńgeıi 25,8 paıyzdy qurap otyr» delinedi bank baspasóz qyzmetiniń jaýabynda.
Bank ókiliniń aıtýynsha, bank júıesi beriktiligin qoldaý maqsatynda qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi prýdensıaldy qadaǵalaý sharalaryn engizgen. Konservasııalyq býferge qoıylatyn talapty bir tarmaqqa, 2-den 1 paıyzǵa, 2021 jyldyń 1 shildesine deıin tómendetý týraly sheshim qabyldanǵan. Sonymen qatar shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine usynylatyn nesıe men kepildikterge táýekelderdi azaıtý da qarastyrylǵan.
«Bıznesti qoldaýdyń negizgi quraly retinde jeńildetilgen nesıeleýdi aıtýǵa bolady. Ulttyq bank baǵdarlamasy aıasynda ShOB sýbektilerin 8 paıyzben nesıeleý boıynsha 600 mlrd teńge bólindi. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» boıynsha uzaq merzimdi nesıeleý 600 mlrd teńgeden 1 trln teńgege ulǵaıtyldy. Salalyq shekteýler alynyp tastalyp, zaım somasynyń 85 paıyzyna deıin kepildik berildi», deıdi «Bank SentrKredıt».
Kóńil kúıi kóterińki sıfrlar...
Sektordyń óz jaǵdaıyn sát sanap jaqsartyp kele jatqanyn jaqynda jarııalanǵan Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń esebinen de kóre alamyz. Dál qazir elimizde qyzmet atqaryp jatqan 25 banktiń (onyń 15-i – sheteldik enshiles bankter) bıyl I toqsandaǵy taza jıyntyq tabysy 283 mlrd teńgeden asypty. Jıyntyq taza tabys turǵysynan «Halyq bank», Kaspi Bank, ForteBank, «Sberbank» jáne «Otbasy bank» kósh bastaıdy. Bes qarjy ınstıtýtynyń qaryz portfeliniń úlesi 64,5 paıyzdan 66,7 paıyzǵa ósip, depozıt portfeli de 67,1 paıyz deńgeıine kóterilgen. Jalpy, bıyl 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha eldegi bank sektorynyń aktıv kólemi 32 426,2 mlrd teńgege jetti. Muny agenttik byltyrmen salystyrǵanda 4 paıyzǵa ósken dep baǵalaıdy. Al jıyntyq aktıvtegi qaryz portfeliniń úlesi bıyl qańtar-naýryz aralyǵynda 50,7-den 48,7 paıyzǵa azaıdy. Jyl basynan beri «ATF Bank», ForteBank, Bank RBK jáne «Halyq bankte» berilgen nesıe kólemi aıtarlyqtaı tómendegen. Zańdy tulǵalardyń óz zaımdaryn belsendi túrde óteı bastaýy osy nátıjege sebep bolǵandaı. Jyl basynan beri zańdy tulǵalar nesıesi 0,5 paıyzǵa qysqaryp, shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine nesıe usyný kólemi 3,5 paıyzǵa azaıyp ketken.
Bankter kásipkerlik sýbektilerine nesıe berý deńgeıin tómendetkenimen, jeke tulǵalardy nesıelendirýdi arttyrǵan. Jyl bastalǵaly tutynýshylyq baǵyttaǵy nesıeler 4 391-den 4 556 mlrd teńgege deıin ulǵaıypty. Sondaı-aq otandyq bankter arqyly berilgen nesıedegi teńgeniń úlesi 87,8 paıyzdy quraıdy. Bul rette shetel valıýtasy arqyly rásimdelgen nesıe úlesi nebári 12,2 paıyz deńgeıinde.
ShOB nysandary úshin qaı bank qolaıly?
Joǵarydaǵy statıstıkadan bankterdiń shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin qarjylandyrýǵa asa yntaly emes ekenin ańǵardyq. Qazir elimizde shamamen 335 myńǵa jýyq ShOB sýbektisi bar. Bári birdeı naryqty qyzdyryp tur deýge kelmeıdi. Onyń 167 myńy ǵana belsendi jumys atqarady. Árıne, sol 167 myń kásipkerlik nysanyna qarjylyq qoldaý aýadaı qajet ekeni aıtpasa da túsinikti. Dál qazir elimizdegi iri 10 banktiń 8-i ShOB-ty qarjylandyrý baǵdarlamasyn usynyp otyr. Sonyń ishinde eń tómengi jyldyq tıimdi stavka «Halyq bankke» tıesili – 14,2 paıyzdan bastalady. Odan keıingi orynda 15,5 paıyzben ForteBank jáne 15,7 paıyzben Jusan Bank tur.
«Halyq bank» beretin maksımaldy zaım somasy – 5 mlrd teńgege deıin dep qarastyrylǵan. Sondaı-aq bul bankte 3 mlrd teńgege deıin beriletin ónimder de bar. Odan keıingi oryndardy ForteBank (2 mlrd teńgege deıin) pen Kaspi Bank (1 mlrd teńgege deıin) bólisedi. Segmenttegi eń uzaq merzim «Sberbankte» bar eken – bul banktiń sharty boıynsha zaımdy 120 aıǵa bólýge bolady. Sonymen qatar 84 aılyq merzim bul bankte de jáne «Halyq bank», Jusan, Bank RBK, Eýrazııalyq bankterde de bar.
Taza tabys pen NPL deńgeıi
Bankter kóptegen salany nesıeleıdi. Sonyń ishinde qarjylyq ınstıtýttar negizinen ónerkásip (13,5), qurylys (4,2), saýda (11,8) jáne transport (3,2) sektorlaryn qarjylandyrýdy qolaı kóredi eken. Salanyń bıylǵy birinshi toqsandaǵy taza tabysy 283,3 mlrd teńgege jetti degendi aıttyq. Bul 2020 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 34,6 mlrd teńgege kóp. Bankter bir jylda 14 paıyzdyq ósimdi qamtamasyz etip otyr degen sóz. Eń kóp tabys «Halyq bank» (83,7 mlrd teńge), Kaspi Bank (63,5 mlrd teńge) jáne «Sberbankke» (30,6 mlrd teńge) tıesili. Biraq «Halyq bank» byltyr dál osy kezeńde budan da kóp tabys tapqan edi. Olar bıyl taza tabysyn 517,6 mln teńgege azaıtyp aldy. Sonyń ózinde kósh tizginin ózge ınstıtýttarǵa ustata qoımapty. Al pandemııa kezinde belsendi jumys istegen Kaspi Bank pen «Sberbankke» jyldyq tabystaryn 6,1 jáne 12,5 mln teńgege kóbeıtýge múmkindik týǵan.
1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha 90 kúnnen asqan merzimde tólenbegen nesıeniń (NPL 90+) úlesi 6,9 paıyzdan 7,1 paıyzǵa ulǵaıdy. Sóıtip 1120,8 mlrd teńgege jetken. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń dereginshe, zańdy tulǵalardyń qaryz portfelindegi NPL 90+ 5-ten 9 paıyzǵa ósip ketken. Qaryzdyń ulǵaıýyna osy qatty áser etken sııaqty. Alaıda jeke tulǵalardaǵy NPL 90+ kerisinshe, 5,4-ten 5,3 paıyzǵa tómendegen. Jekelegen bankter esebinen de keshiktirilgen nesıe kóleminiń tómendegenin ańǵaramyz. Degenmen buǵan deıin aıtqanymyzdaı, byltyr pandemııa tolqyny kezinde kóptegen azamat nesıe tólemin keıinge shegerý múmkindigin paıdalandy. Olardyń merzimi áli aıaqtalǵan joq. Sondyqtan jyl sońynda qaryz portfeliniń shynaıy sapasy múlde basqa deńgeıdi kórsetýi yqtımal. Sondyqtan 2021 jyldyń sońyna qaraı 90 kúnnen asqan merzimde tólenbegen nesıe úlesi artyp ketip jatsa tańǵalýǵa bolmas.
