Vaksına óndirýshiler kómekten nege bas tartty?

Vaksına jasaýshylardyń seriktestik pen qoldaý usynysyn qabyldamaýy kópshi­likti alańdatatyny sózsiz. Máselen, Kanadad­aǵy Biolyse, Bangladeshtegi Incepta, Izrıaldegi Teva men Danııadaǵy Bavarian Nordic vaksına jasaýǵa aralasýǵa usynys bildirdi. Alaıda eshqaısysyna oń jaýap berilmedi.

Saıasatkerler bolsa, osyndaı vaksına tapshylyǵy bar kezde farmasevtıkalyq kompanııalardyń birlesýden qashýyn túsin­beı álek. Kompanııalar bolsa, vaksı­nanyń zııatkerlik menshik ekenin alǵa tartady. Bul ıdeıa ótken aptada AQSh-ta kóterilgen bolatyn. Farmasevtıka ındýstrııasy Eýropa federasııasynyń bas dırektory Natalı Moll AQSh málimdemesine bylaı dep ja­ýap berdi: «Eýropa óz azamattarynyń qajet­tiligin qamtamasyz etý, densaýlyǵyna qaýip tónýden saqtaý maqsatynda vaksına daıyndaıtyn toptarǵa qarjylaı da, fızıkalyq ta qoldaý men kómek kórsetýdi kózdeıdi». Bul kózqarasty birqatar eýropalyq saıasatkerler de qoldaıtynyn bildirdi.

«Vaksına óndirisindegi tejeýish faktor – patent emes, óndiristiń qýaty men onyń joǵary standarty», dedi Germanııa kansleri Angela Merkel. Farmasevtıkalyq kompa­nııa­­lardyń kómekten bas tartyp, arty úl­ken qazaǵa alyp kelgenine tarıhta mysal kóp deıdi onyń ústine. Oǵan qosa, qazir ýaqyt tap­shylyǵyn da nazarǵa alý kerektigi eskertildi.

Kómekke nıet bildirip otyrǵan qurylym­dardyń tez arada úlken kólemde vaksına jasaýǵa áleýeti jetkilikti. Mysaly, Teva – álemdegi eń iri dári-dármek óndirýshi kompa­nııalardyń biri.  Basshysy Kare Shýls osy jyldyń basynda qolǵabys jasaýǵa daıyn ekenin, vaksına daıyndaý isine aralasýǵa nıetin bildirgen-di.

Zararsyzdandyrý quraldaryn óndirý boıynsha úzdik sanalatyn kanadalyq kompanııa bolsa, jylyna kez kelgen vaksınanyń 50 mln dozasyn daıyndaýǵa qaýqarly ekenin habarlady. Kompanııa ókili Djon Fýlton usynysyn qabyldaǵannan keıin alty aı ishinde daıyn bolatynyn jetkizdi. Kompanııaǵa oń jaýap berilgende búginge deıin jarty jumys jolǵa qoıylyp, jaqsy nátıje kórine bastar ma edi? Degenmen, olar kelissóz júrgizgen Johnson & Johnson da, AstraZeneca da jyly shyraı tanytpady.

Bangladeshtik Incepta da óz vaksınalaryn eksportqa daıyndap jatyr. Degen­men, bul ekpeler koronavırýsqa qarsy emes. Uıym basshysy Abdýl Mýkta­dır ınfeksııaǵa qarsy vaksınaǵa arnaıy antıgen daıyndaı alatynyn málimdedi. Ol úshin kompanııanyń barlyq tehnologııalyq platformasy qoldanylmaq. Naýryz aıynda jenevalyq basylymǵa bergen suhbatyn­da Mýktadır vaksına negizine qarapa­ıym zat­tar alynatynyn aıtqan. Sonymen qatar BioNTech/Pfizer men Moderna vaksı­na­lary­nyń quramyndaǵy birneshe element alynǵan. Olar jylyna 500 mln doza daıyn­daı alatynyn da bildirdi.

Vaksına jasaýshylarǵa jeke kompanııalar ǵana emes, úkimetter de usynys joldap úlgeripti. Bangladesh bıligi AstraZeneca-ǵa qolqa salypty deıdi jergilikti BAQ. Bul ótinish nazarǵa alynǵanymen, naqty jaýap berilmedi delingen habarda. Alaıda bangladeshtik qurylymnyń jahandyq standarttarǵa saı kelýine kúmán bar eken.

Danııadaǵy farmasevtıkalyq kompanııa jaqsy jaýaptan úmitti. Bavarian Nordic iri vaksına óndirýshilermen baılanysta ekenin habarlady. «Biz óndiriske qandaı úles qosa alatynymyzdy talqylap, ónim sanyn arttyrý jolyn izdep jatyrmyz», deıdi kompanııa basshylyǵy.

Al vaksına daıyndap jatqan kompanııalar bolsa, ózderine jasalǵan usynystardan bas tartý sebebimiz – basqa kompanııalarmen seriktes bolýymyzda dep túsindiredi. Iаǵnı olar basqa kompanııalarmen áriptestik túzip úlgergen. Degenmen, ol qurylymdardyń atyn eshqaısysy habarlamaı otyr. Máselen, Johnson & Johnson «Biz birge jumys isteıtin kompanııanyń qaýqary vaksına dozasyn kóbeıtýge jetedi», dep jaýap qatty.

Oǵan qosa, vaksına óndirýshiler munyń ońaı jumys emestigin alǵa tartady. «Vak­sına jasaý qıyn jumystardyń biri ári asa qaýip­­sizdikti qajet etedi. Onyń ústine ek­pe alǵan adam­nyń densaýlyǵy – eń mańyzdy máse­le ekenin esten shyǵarmaǵan jón», deıdi olar.

AstraZeneca basshysy Paskal Sorıot «Biz tehnologııaǵa aralasýǵa múmkindik berip, vaksına daıyndaý ádisin tanystyrsaq ta, jańadan qosylǵan kompanııalardyń ınjenerleri ony ilip alyp ketýi ekitalaı. О́ıtkeni bizdiń ınjenerler bul salada kóp jyldan beri qyzmet etedi», dep aqtaldy.

Al ekologııa salasynda zertteýler júrgi­zetin kommersııalyq emes Knowledge Ecology International uıymy bas tartýdyń artyn­da kommersııalyq sebep baryn boljaıdy. «Vaksına óndirýshiler keıin vaksına baǵa­sy men taralýyn baqylaýda ustaǵysy kele­di. Ek­pe­niń teginnen-tegin taralýyn qalamaı­ty­ny anyq», deıdi uıym basshysy Djeıms Lav.

Saıasatkerler munyń artynda bıýrokratııa baryna senimdi. Degenmen, jahandyq qaýipsizdik pen adam densaýlyǵyna kelgende mundaı pıǵyldyń bolýy jaqsylyqqa bas­tamaıtynyn aıtady.